અવધૂતગીતા

ન ઘટો ન ઘટાકાશો ન જીવો ન જીવવિગ્રહઃ। કેવલં બ્રહ્મ સંવિદ્ધિ વેદ્યવેદકવર્જિતમ્

કોઈ ઘડો નથી, કોઈ ઘડામાંનું આકાશ નથી, કોઈ જીવ નથી, જીવનું શરીર નથી; માત્ર બ્રહ્મ, ચેતનાનું જ જાણો, જેમાં neither જાણનાર nor જાણાતું છે.

સર્વત્ર સર્વદા સર્વમાત્માનં સતતં ધ્રુવમ્। સર્વં શૂન્યમશૂન્યં ચ તન્માં વિદ્ધિ ન સંશયઃ

દરેક જગ્યાએ, હંમેશા, બધું આત્મા છે, સતત અને શાશ્વત; બધું શૂન્ય અને અશૂન્ય છે—મારે એ જાણો, કોઈ શંકા રાખશો નહીં.

વેદા ન લોકા ન સુરા ન યજ્ઞા વર્ણાશ્રમો નૈવ કુલં ન જાતિઃ। ન ધૂમમાર્ગો ન ચ દીપ્તિમાર્ગો બ્રહ્મૈકરૂપં પરમાર્થતત્ત્વમ્

કોઈ વેદ નથી, કોઈ લોક નથી, કોઈ દેવ નથી, કોઈ યજ્ઞ નથી, કોઈ વર્ણ કે આશ્રમ નથી, કોઈ કુળ કે જાતિ નથી; neither ધૂમપથ nor પ્રકાશપથ—પરમ સત્ય બ્રહ્મના એક જ સ્વરૂપમાં છે.

વ્યાપ્યવ્યાપકનિર્મુક્તઃ ત્વમેકઃ સફલં યદિ। પ્રત્યક્ષં ચાપરોક્ષં ચ હ્યાત્માનં મન્યસે કથમ્

વ્યાપક અને વ્યાપિત બંનેથી મુક્ત, તમે એક જ છો, જો તમે પૂર્ણ છો; તો પછી આત્માને સીધા કે અપ્રત્યક્ષ તરીકે કેવી રીતે માનશો?

અદ્વૈતં કેચિદિચ્છન્તિ દ્વૈતમિચ્છન્તિ ચાપરે। સમં તત્ત્વં ન વિન્દન્તિ દ્વૈતાદ્વૈતવિવર્જિતમ્

કેટલાંક અદ્વૈત ઇચ્છે છે, કેટલાંક દ્વૈત ઇચ્છે છે; તેઓ સમાન સત્ય શોધી શકતા નથી, જે દ્વૈત અને અદ્વૈત બંનેથી મુક્ત છે.

શ્વેતાદિવર્ણરહિતં શબ્દાદિગુણવર્જિતમ્। કથયન્તિ કથં તત્ત્વં મનોવાચામગોચરમ્

સત્યને કેવી રીતે વર્ણવી શકાય, જે સફેદ કે બીજાં કોઈ રંગથી મુક્ત છે, અવાજ અને અન્ય ગુણોથી રહિત છે, અને મન તથા બોલીથી પાર છે?

યદાઽનૃતમિદં સર્વં દેહાદિગગનોપમમ્। તદા હિ બ્રહ્મ સંવેત્તિ ન તે દ્વૈતપરમ્પરા

જ્યારે શરીર અને અન્ય બધું આકાશ જેવું ખોટું છે એમ સમજાય, ત્યારે સાચે બ્રહ્મને ઓળખાય છે; તારા માટે દ્વૈતની કોઈ કડી નથી.

પરેણ સહજાત્માપિ હ્યભિન્નઃ પ્રતિભાતિ મે। વ્યોમાકારં તથૈવૈકં ધ્યાતા ધ્યાનં કથં ભવેત્

મને તો પરમ આત્મા પણ અલગ લાગતો નથી; જેમ આકાશ એક છે, તેમ જ—ધ્યાન કરનાર, ધ્યાન અને ધ્યેય કેવી રીતે અલગ રહી શકે?

યત્કરોમિ યદશ્નામિ યજ્જુહોમિ દદામિ યત્। એતત્સર્વં ન મે કિંચિદ્વિશુદ્ધોઽહમજોઽવ્યયઃ

હું જે કરું, જે ખાઉં, જે અર્પણ કરું કે આપું—આ બધું મારું નથી; હું શુદ્ધ, અજન્મા અને અવિનાશી છું.

સર્વં જગદ્વિદ્ધિ નિરાકૃતીદં સર્વં જગદ્વિદ્ધિ વિકારહીનમ્। સર્વં જગદ્વિદ્ધિ વિશુદ્ધદેહં સર્વં જગદ્વિદ્ધિ શિવૈકરૂપમ્

આ સમગ્ર જગતને નિરાકાર જાણો; આ જગતને બદલાવથી મુક્ત જાણો; આ જગતને શુદ્ધ શરીર જાણો; આ જગતને એકમાત્ર શિવરૂપ જાણો.

તત્ત્વં ત્વં ન હિ સન્દેહઃ કિં જાનામ્યથવા પુનઃ। અસંવેદ્યં સ્વસંવેદ્યમાત્માનં મન્યસે કથમ્

તુ સત્ય છે—કોઈ શંકા નથી; હવે હું બીજું શું જાણું? આત્મા જે જાણવામાં આવતો નથી, તેને તું કેવી રીતે જાણ્યે છે એમ માની શકે?

માયાઽમાયા કથં તાત છાયાઽછાયા ન વિદ્યતે। તત્ત્વમેકમિદં સર્વં વ્યોમાકારં નિરઞ્જનમ્

પ્રિય, માયા કે અમાયા કેવી રીતે હોઈ શકે? છાંયાં કે અછાંયાં નથી. આ બધું એક જ સત્ય છે, આકાશ જેવું નિરાકાર અને નિર્મલ.

આદિમધ્યાન્તમુક્તોઽહં ન બદ્ધોઽહં કદાચન। સ્વભાવનિર્મલઃ શુદ્ધ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ

હું આરંભ, મધ્ય અને અંતથી મુક્ત છું; ક્યારેય બંધાયેલો નથી. મારી સ્વભાવથી હું નિર્મલ અને શુદ્ધ છું—મારી મનમાં આ નિશ્ચય છે.

મહદાદિ જગત્સર્વં ન કિંચિત્પ્રતિભાતિ મે। બ્રહ્મૈવ કેવલં સર્વં કથં વર્ણાશ્રમસ્થિતિઃ

મહતત્વથી લઈને આખું જગત મને કંઈ જ દેખાતું નથી; સર્વત્ર માત્ર બ્રહ્મ જ છે—પછી વર્ણ કે આશ્રમ કેવી રીતે હોઈ શકે?

જાનામિ સર્વથા સર્વમહમેકો નિરન્તરમ્। નિરાલમ્બમશૂન્યં ચ શૂન્યં વ્યોમાદિપઞ્ચકમ્

હું જાણું છું કે દરેક રીતે, સતત, હું જ સર્વ છું; આધાર વગર, શૂન્ય નથી, અને છતાં આકાશ તથા અન્ય પાંચ શૂન્યરૂપ છું.

ન ષણ્ઢો ન પુમાન્ન સ્ત્રી ન બોધો નૈવ કલ્પના। સાનન્દો વા નિરાનન્દમાત્માનં મન્યસે કથમ્

હું ન તો નપુંસક, ન પુરુષ, ન સ્ત્રી છું; ન જ્ઞાન, ન કલ્પના છું. આત્માને આનંદમય કે નિરાનંદમય કેવી રીતે માની શકાય?

ષડઙ્ગયોગાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધં મનોવિનાશાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધમ્। ગુરૂપદેશાન્ન તુ નૈવ શુદ્ધં સ્વયં ચ તત્ત્વં સ્વયમેવ બુદ્ધમ્

છહ અંગવાળા યોગથી શુદ્ધિ નથી, મનના નાશથી પણ શુદ્ધિ નથી; ગુરુના ઉપદેશથી પણ શુદ્ધિ નથી—સત્ય તો પોતે જ, પોતે જ જાણાય છે.

ન હિ પઞ્ચાત્મકો દેહો વિદેહો વર્તતે ન હિ। આત્મૈવ કેવલં સર્વં તુરીયં ચ ત્રયં કથમ્

શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું નથી, અને એ તત્વો વગર પણ નથી; માત્ર આત્મા જ સર્વ છે—પછી ચોથું અવસ્થાન કે ત્રણ અવસ્થાઓ કેવી રીતે હોઈ શકે?

ન બદ્ધો નૈવ મુક્તોઽહં ન ચાહં બ્રહ્મણઃ પૃથક્। ન કર્તા ન ચ ભોક્તાહં વ્યાપ્યવ્યાપકવર્જિતઃ

હું બંધાયેલો નથી, મુક્ત પણ નથી; બ્રહ્મથી અલગ પણ નથી. હું કરનાર નથી, ભોગવનાર પણ નથી; વ્યાપક કે વ્યાપિતથી મુક્ત છું.

યથા જલં જલે ન્યસ્તં સલિલં ભેદવર્જિતમ્। પ્રકૃતિં પુરુષં તદ્વદભિન્નં પ્રતિભાતિ મે

જેમ પાણીમાં પાણી મૂકીયે તો કોઈ ભેદ રહેતો નથી, તેમ જ પ્રકૃતિ અને પુરુષ મને એક જ લાગે છે.

યદિ નામ ન મુક્તોઽસિ ન બદ્ધોઽસિ કદાચન। સાકારં ચ નિરાકારમાત્માનં મન્યસે કથમ્

જો તું મુક્ત નથી, તો પણ ક્યારેય બંધાયેલો નથી; આત્માને સાકાર કે નિરાકાર કેવી રીતે માની શકાય?

જાનામિ તે પરં રૂપં પ્રત્યક્ષં ગગનોપમમ્। યથા પરં હિ રૂપં યન્મરીચિજલસન્નિભમ્

હું તારો પરમ રૂપ સીધો જાણું છું, આકાશ જેવું; જેમ પરમ રૂપ પાણીમાં મરીચિકા જેવું છે.

ન ગુરુર્નોપદેશશ્ચ ન ચોપાધિર્ન મે ક્રિયા। વિદેહં ગગનં વિદ્ધિ વિશુદ્ધોઽહં સ્વભાવતઃ

મારે માટે ગુરુ નથી, ઉપદેશ નથી, કોઈ મર્યાદા નથી, અને કોઈ ક્રિયા નથી; હું સ્વભાવથી શુદ્ધ છું, શરીર વગર, આકાશ જેવો.

વિશુદ્ધોઽસ્ય શરીરોઽસિ ન તે ચિત્તં પરાત્પરમ્। અહં ચાત્મા પરં તત્ત્વમિતિ વક્તું ન લજ્જસે

તમે કહો છો કે તમારું શરીર શુદ્ધ છે, તમારો મન સર્વોચ્ચ છે, અને તમે પોતે પરમ આત્મા છો—પણ એ વાત બોલવામાં તમને શરમ નથી.

કથં રોદિષિ રે ચિત્ત હ્યાત્મૈવાત્માત્મના ભવ। પિબ વત્સ કલાતીતમદ્વૈતં પરમામૃતમ્

મન, તું કેમ રડે છે? આત્મામાં આત્માથી આત્મા બની જા. વત્સ, અદ્વૈતનું કાળથી પર અમૃત પી.

નૈવ બોધો ન ચાબોધો ન બોધાબોધ એવ ચ। યસ્યેદૃશઃ સદા બોધઃ સ બોધો નાન્યથા ભવેત્

અહીં જ્ઞાન નથી, અજ્ઞાન પણ નથી, અને બંને સાથે પણ નથી. જેનું ચેતન એવું છે, એ ચેતન ક્યારેય બદલાતું નથી.

જ્ઞાનં ન તર્કો ન સમાધિયોગો ન દેશકાલૌ ન ગુરૂપદેશઃ। સ્વભાવસંવિત્તરહં ચ તત્ત્વ- માકાશકલ્પં સહજં ધ્રુવં ચ

જ્ઞાન તર્ક નથી, સમાધિ નથી, સ્થાન કે સમય નથી, ગુરુની શીખ પણ નથી. હું એ તત્વ છું, જે સ્વભાવથી જાગૃત છે, આકાશ જેવું, સહજ અને અચલ છે.

ન જાતોઽહં મૃતો વાપિ ન મે કર્મ શુભાશુભમ્। વિશુદ્ધં નિર્ગુણં બ્રહ્મ બન્ધો મુક્તિઃ કથં મમ

હું neither જન્મ્યો નથી, neither મર્યો છું; મારા માટે કોઈ સારા કે ખરાબ કર્મ નથી. હું શુદ્ધ, ગુણરહિત બ્રહ્મ છું—મારા માટે બંધન કે મુક્તિ કેવી રીતે હોય?

યદિ સર્વગતો દેવઃ સ્થિરઃ પૂર્ણો નિરન્તરઃ। અન્તરં હિ ન પશ્યામિ સ બાહ્યાભ્યન્તરઃ કથમ્

જો દેવ સર્વત્ર છે, સ્થિર, પૂર્ણ અને સતત છે, તો હું કોઈ અલગાવ નથી જોઈ રહ્યો—પછી અંદર કે બહાર કેવી રીતે હોય?