અવધૂતગીતા

બોધવિબોધૈઃ સતતં યુક્તો દ્વૈતાદ્વૈતૈઃ કથમિહ મુક્તઃ। સહજો વિરજઃ કથમિહ યોગી શુદ્ધનિરઞ્જનસમરસભોગી

જે હંમેશાં જ્ઞાન અને અજ્ઞાનમાં સ્થિત છે, તે દ્વૈત કે અદ્વૈતથી કેવી રીતે મુક્ત થાય? સહજ અને વિકારરહિત યોગી તો શુદ્ધ, નિર્દોષ અને એકરૂપ આનંદમાં રહે છે.

ભગ્નાભગ્નવિવર્જિતભગ્નો લગ્નાલગ્નવિવર્જિતલગ્નઃ। એવં કથમિહ સારવિસારઃ સમરસતત્ત્વં ગગનાકારઃ

જે તૂટેલું કે અતૂટેલું બંનેથી પર છે, જોડાયેલું કે અજોડાયેલું બંનેથી મુક્ત છે, ત્યાં સાર કે અસાર કેવી રીતે હોય શકે? એકરૂપ તત્ત્વ તો આકાશ જેવું છે.

સતતં સર્વવિવર્જિતયુક્તઃ સર્વં તત્ત્વવિવર્જિતમુક્તઃ। એવં કથમિહ જીવિતમરણં ધ્યાનાધ્યાનૈઃ કથમિહ કરણમ્

જે હંમેશાં સર્વ ભેદથી પર છે, સર્વ તત્ત્વથી મુક્ત છે, ત્યાં જીવન કે મરણ, ધ્યાન કે અધ્યાનથી કર્મ કેવી રીતે થાય?

ઇન્દ્રજાલમિદં સર્વં યથા મરુમરીચિકા। અખણ્ડિતમનાકારો વર્તતે કેવલઃ શિવઃ

આ બધું ઇન્દ્રજાળ જેવું છે, રણમાં મૃગમરીચિકા જેવું છે; અખંડિત, નિરૂપમ અને એકમાત્ર શિવ જ રહે છે.

ધર્માદૌ મોક્ષપર્યન્તં નિરીહાઃ સર્વથા વયમ્। કથં રાગવિરાગૈશ્ચ કલ્પયન્તિ વિપશ્ચિતઃ

ધર્મના આરંભથી મોક્ષના અંત સુધી, અમે સર્વ રીતે નિરિચ્છા છીએ; તો વિદ્વાનો રાગ અને વિરાગ કેમ કલ્પે છે?

વિન્દતિ વિન્દતિ ન હિ ન હિ યત્ર છન્દોલક્ષણં ન હિ ન હિ તત્ર। સમરસમગ્નો ભાવિતપૂતઃ પ્રલપતિ તત્ત્વં પરમવધૂતઃ

એ શોધે છે, શોધે છે—પણ ક્યાંય નથી, જ્યાં ઇચ્છાનું કોઈ ચિહ્ન નથી; એકરૂપ ચેતનામાં લીન, ધ્યાનથી શુદ્ધ થયેલો પરમ અવધૂત તત્ત્વનું વચન કરે છે.

ઇતિ સપ્તમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે સાતમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

ત્વદ્યાત્રયા વ્યાપકતા હતા તે ધ્યાનેન ચેતઃપરતા હતા તે। સ્તુત્યા મયા વાક્પરતા હતા તે ક્ષમસ્વ નિત્યં ત્રિવિધાપરાધાન્

તારી વ્યાપકતા કાળના ત્રણે ભાગે નષ્ટ થઈ ગઈ; ધ્યાનથી મનની પરાવસ્થા નષ્ટ થઈ ગઈ; મારી સ્તુતિથી વાણીની મહત્તા નષ્ટ થઈ ગઈ—હંમેશાં આ ત્રિવિધ પાપોને માફ કરજે.

કામૈરહતધીર્દાન્તો મૃદુઃ શુચિરકિઞ્ચનઃ। અનીહો મિતભુક્ શાન્તઃ સ્થિરો મચ્છરણો મુનિઃ

જેની બુદ્ધિ કામનાઓથી અપ્રભાવિત છે, સંયમી, સૌમ્ય, શુદ્ધ અને નિર્લોભ છે; જે નિરાસક્ત, મર્યાદિત ભોજન કરે છે, શાંત, સ્થિર અને મારામાં શરણાગત છે—એવો મુનિ છે.

અપ્રમત્તો ગભીરાત્મા ધૃતિમાન્ જિતષડ્ગુણઃ। અમાની માનદઃ કલ્પો મૈત્રઃ કારુણિકઃ કવિઃ

જે મનથી અચળ છે, અંતરથી ઊંડો છે, સ્થિર છે, અને છ ગુણોને જીતેલા છે; જે વિનમ્ર છે પણ બીજાને માન આપે છે, સક્ષમ છે, સૌમ્ય છે, દયાળુ છે અને વિવેકી છે.

કૃપાલુરકૃતદ્રોહસ્તિતિક્ષુઃ સર્વદેહિનામ્। સત્યસારોઽનવદ્યાત્મા સમઃ સર્વોપકારકઃ

જે દયાળુ છે, કોઈ સાથે દુશ્મનાવટ રાખતો નથી, બધાં પ્રાણીઓ સાથે સહનશીલ છે; જે સત્યમાં સ્થિર છે, નિર્દોષ છે, સર્વેમાં સમાન છે અને સૌના ઉપકારક છે.

અવધૂતલક્ષણં વર્ણૈર્જ્ઞાતવ્યં ભગવત્તમૈઃ। વેદવર્ણાર્થતત્ત્વજ્ઞૈર્વેદવેદાન્તવાદિભિઃ

અવધૂતના લક્ષણો શ્રેષ્ઠ અને ભાગ્યશાળી લોકો, જે વેદના શબ્દો અને અર્થનું તત્વ જાણે છે અને વેદ તથા ઉપનિષદના ઉપદેશોમાં પારંગત છે, એ ઓળખી શકે છે.

આશાપાશવિનિર્મુક્ત આદિમધ્યાન્તનિર્મલઃ। આનન્દે વર્તતે નિત્યમકારં તસ્ય લક્ષણમ્

જે ઇચ્છાના બંધનથી મુક્ત છે, જેની શરૂઆત, મધ્ય અને અંતે પવિત્રતા છે, અને જે સદા આનંદમાં રહે છે—એ 'અ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

વાસના વર્જિતા યેન વક્તવ્યં ચ નિરામયમ્। વર્તમાનેષુ વર્તેત વકારં તસ્ય લક્ષણમ્

જેમાં કોઈ વાસના નથી, જે નિરોગી રીતે બોલે છે અને વર્તમાનમાં રહે છે—એ 'વ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

ધૂલિધૂસરગાત્રાણિ ધૂતચિત્તો નિરામયઃ। ધારણાધ્યાનનિર્મુક્તો ધૂકારસ્તસ્ય લક્ષણમ્

જેનું શરીર ધૂળથી ઢંકાયેલું છે, મન સંપૂર્ણપણે મુક્ત છે, કોઈ દુઃખ નથી, અને ધ્યાન-ધારણા થી પર છે—એ 'ધૂ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

તત્ત્વચિન્તા ધૃતા યેન ચિન્તાચેષ્ટાવિવર્જિતઃ। તમોઽહંકારનિર્મુક્તસ્તકારસ્તસ્ય લક્ષણમ્

જે તત્વના ચિંતનને ધારણ કરે છે, ચિંતન અને ક્રિયાથી રહિત છે, અંધકાર અને અહંકારથી મુક્ત છે—એ 'ત' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

દત્તાત્રેયાવધૂતેન નિર્મિતાનન્દરૂપિણા। યે પઠન્તિ ચ શૃણ્વન્તિ તેષાં નૈવ પુનર્ભવઃ

દત્તાત્રેય અવધૂતે જે આનંદરૂપ શાસ્ત્ર રચ્યાં છે, તેને જે વાંચે છે અને સાંભળે છે, તેમને ફરી જન્મ લેવો પડતો નથી.

ઇતિ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.