અવધૂતગીતા

ઇતિ ષષ્ઠમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે છઠ્ઠું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

રથ્યાકર્પટવિરચિતકન્થઃ પુણ્યાપુણ્યવિવર્જિતપન્થઃ। શૂન્યાગારે તિષ્ઠતિ નગ્નો શુદ્ધનિરઞ્જનસમરસમગ્નઃ

જે રસ્તા પર પડેલા ફાટેલા કપડાંથી પોતાનું વસ્ત્ર બનાવે છે, જે પુણ્ય કે પાપના માર્ગથી પર છે, જે ખાલી ઘર માં નિર્વસ્ત્ર રહે છે, અને જે શુદ્ધ, નિર્દોષ અને એકરૂપ ચેતનામાં લીન છે.

લક્ષ્યાલક્ષ્યવિવર્જિતલક્ષ્યો યુક્તાયુક્તવિવર્જિતદક્ષઃ। કેવલતત્ત્વનિરઞ્જનપૂતો વાદવિવાદઃ કથમવધૂતઃ

જે કોઈ નિશાન કે અનિશાનથી મુક્ત છે, યોગ્ય કે અયોગ્ય કર્મથી પર છે, માત્ર એક જ તત્ત્વથી શુદ્ધ થયેલો છે—એવા અવધૂતને વાદ-વિવાદ કેવો સ્પર્શી શકે?

આશાપાશવિબન્ધનમુક્તાઃ શૌચાચારવિવર્જિતયુક્તાઃ। એવં સર્વવિવર્જિતશાન્ત- સ્તત્ત્વં શુદ્ધનિરઞ્જનવન્તઃ

જે આશા અને બંધનથી મુક્ત છે, જે શૌચ અને આચરણથી પર છે, એ રીતે સર્વ પ્રકારના ભેદથી રહિત અને શાંત, શુદ્ધ અને નિર્દોષ તત્ત્વ ધરાવે છે.

કથમિહ દેહવિદેહવિચારઃ કથમિહ રાગવિરાગવિચારઃ। નિર્મલનિશ્ચલગગનાકારં સ્વયમિહ તત્ત્વં સહજાકારમ્

અહીં શરીર કે અશરીરનું વિચારો કેમ થાય? અહીં રાગ કે વિરાગ વિશે વિચારવું કેમ? અહીં તત્ત્વ તો સ્વયં શુદ્ધ, અડગ અને આકાશ જેવું સ્વાભાવિક રૂપે પ્રગટ છે.

કથમિહ તત્ત્વં વિન્દતિ યત્ર રૂપમરૂપં કથમિહ તત્ર। ગગનાકારઃ પરમો યત્ર વિષયીકરણં કથમિહ તત્ર

જ્યાં રૂપ કે અરુપ બંને નથી, ત્યાં તત્ત્વ કેવી રીતે મળે? જ્યાં પરમ તત્ત્વ આકાશ જેવું છે, ત્યાં વિષયોની લાગણી કેવી રીતે થાય?

ગગનાકારનિરન્તરહંસ- સ્તત્ત્વવિશુદ્ધનિરઞ્જનહંસઃ। એવં કથમિહ ભિન્નવિભિન્નં બન્ધવિબન્ધવિકારવિભિન્નમ્

આ તત્ત્વ સતત આકાશ જેવા અને શુદ્ધ, નિર્દોષ હંસ જેવું છે; તો અહીં ભેદ કે વિભેદ, બંધન કે પરિવર્તન કેવી રીતે થાય?

કેવલતત્ત્વનિરન્તરસર્વં યોગવિયોગૌ કથમિહ ગર્વમ્। એવં પરમનિરન્તરસર્વ- મેવં કથમિહ સારવિસારમ્

જ્યાં બધું સતત એક જ તત્ત્વ છે, ત્યાં સંયોગ કે વિયોગમાં ગર્વ કેવી રીતે થાય? જ્યાં બધું સર્વત્ર પરમ અવિરત છે, ત્યાં સાર કે અસાર કેવી રીતે હોય શકે?

કેવલતત્ત્વનિરઞ્જનસર્વં ગગનાકારનિરન્તરશુદ્ધમ્। એવં કથમિહ સઙ્ગવિસઙ્ગં સત્યં કથમિહ રઙ્ગવિરઙ્ગમ્

જ્યાં બધું એકમાત્ર નિર્દોષ તત્ત્વ છે, આકાશ જેવું અને સતત શુદ્ધ છે, ત્યાં સંગ કે વિસંગ, સત્ય કે અસત્ય કેવી રીતે હોય શકે?

યોગવિયોગૈ રહિતો યોગી ભોગવિભોગૈ રહિતો ભોગી। એવં ચરતિ હિ મન્દં મન્દં મનસા કલ્પિતસહજાનન્દમ્

યોગી સંયોગ અને વિયોગથી પર છે; ભોગી ભોગ અને અભોગથી મુક્ત છે; એ રીતે એ ધીમે ધીમે મનથી કલ્પાયેલો સહજ આનંદ અનુભવે છે.

બોધવિબોધૈઃ સતતં યુક્તો દ્વૈતાદ્વૈતૈઃ કથમિહ મુક્તઃ। સહજો વિરજઃ કથમિહ યોગી શુદ્ધનિરઞ્જનસમરસભોગી

જે હંમેશાં જ્ઞાન અને અજ્ઞાનમાં સ્થિત છે, તે દ્વૈત કે અદ્વૈતથી કેવી રીતે મુક્ત થાય? સહજ અને વિકારરહિત યોગી તો શુદ્ધ, નિર્દોષ અને એકરૂપ આનંદમાં રહે છે.

ભગ્નાભગ્નવિવર્જિતભગ્નો લગ્નાલગ્નવિવર્જિતલગ્નઃ। એવં કથમિહ સારવિસારઃ સમરસતત્ત્વં ગગનાકારઃ

જે તૂટેલું કે અતૂટેલું બંનેથી પર છે, જોડાયેલું કે અજોડાયેલું બંનેથી મુક્ત છે, ત્યાં સાર કે અસાર કેવી રીતે હોય શકે? એકરૂપ તત્ત્વ તો આકાશ જેવું છે.

સતતં સર્વવિવર્જિતયુક્તઃ સર્વં તત્ત્વવિવર્જિતમુક્તઃ। એવં કથમિહ જીવિતમરણં ધ્યાનાધ્યાનૈઃ કથમિહ કરણમ્

જે હંમેશાં સર્વ ભેદથી પર છે, સર્વ તત્ત્વથી મુક્ત છે, ત્યાં જીવન કે મરણ, ધ્યાન કે અધ્યાનથી કર્મ કેવી રીતે થાય?

ઇન્દ્રજાલમિદં સર્વં યથા મરુમરીચિકા। અખણ્ડિતમનાકારો વર્તતે કેવલઃ શિવઃ

આ બધું ઇન્દ્રજાળ જેવું છે, રણમાં મૃગમરીચિકા જેવું છે; અખંડિત, નિરૂપમ અને એકમાત્ર શિવ જ રહે છે.

ધર્માદૌ મોક્ષપર્યન્તં નિરીહાઃ સર્વથા વયમ્। કથં રાગવિરાગૈશ્ચ કલ્પયન્તિ વિપશ્ચિતઃ

ધર્મના આરંભથી મોક્ષના અંત સુધી, અમે સર્વ રીતે નિરિચ્છા છીએ; તો વિદ્વાનો રાગ અને વિરાગ કેમ કલ્પે છે?

વિન્દતિ વિન્દતિ ન હિ ન હિ યત્ર છન્દોલક્ષણં ન હિ ન હિ તત્ર। સમરસમગ્નો ભાવિતપૂતઃ પ્રલપતિ તત્ત્વં પરમવધૂતઃ

એ શોધે છે, શોધે છે—પણ ક્યાંય નથી, જ્યાં ઇચ્છાનું કોઈ ચિહ્ન નથી; એકરૂપ ચેતનામાં લીન, ધ્યાનથી શુદ્ધ થયેલો પરમ અવધૂત તત્ત્વનું વચન કરે છે.

ઇતિ સપ્તમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે સાતમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

ત્વદ્યાત્રયા વ્યાપકતા હતા તે ધ્યાનેન ચેતઃપરતા હતા તે। સ્તુત્યા મયા વાક્પરતા હતા તે ક્ષમસ્વ નિત્યં ત્રિવિધાપરાધાન્

તારી વ્યાપકતા કાળના ત્રણે ભાગે નષ્ટ થઈ ગઈ; ધ્યાનથી મનની પરાવસ્થા નષ્ટ થઈ ગઈ; મારી સ્તુતિથી વાણીની મહત્તા નષ્ટ થઈ ગઈ—હંમેશાં આ ત્રિવિધ પાપોને માફ કરજે.

કામૈરહતધીર્દાન્તો મૃદુઃ શુચિરકિઞ્ચનઃ। અનીહો મિતભુક્ શાન્તઃ સ્થિરો મચ્છરણો મુનિઃ

જેની બુદ્ધિ કામનાઓથી અપ્રભાવિત છે, સંયમી, સૌમ્ય, શુદ્ધ અને નિર્લોભ છે; જે નિરાસક્ત, મર્યાદિત ભોજન કરે છે, શાંત, સ્થિર અને મારામાં શરણાગત છે—એવો મુનિ છે.

અપ્રમત્તો ગભીરાત્મા ધૃતિમાન્ જિતષડ્ગુણઃ। અમાની માનદઃ કલ્પો મૈત્રઃ કારુણિકઃ કવિઃ

જે મનથી અચળ છે, અંતરથી ઊંડો છે, સ્થિર છે, અને છ ગુણોને જીતેલા છે; જે વિનમ્ર છે પણ બીજાને માન આપે છે, સક્ષમ છે, સૌમ્ય છે, દયાળુ છે અને વિવેકી છે.

કૃપાલુરકૃતદ્રોહસ્તિતિક્ષુઃ સર્વદેહિનામ્। સત્યસારોઽનવદ્યાત્મા સમઃ સર્વોપકારકઃ

જે દયાળુ છે, કોઈ સાથે દુશ્મનાવટ રાખતો નથી, બધાં પ્રાણીઓ સાથે સહનશીલ છે; જે સત્યમાં સ્થિર છે, નિર્દોષ છે, સર્વેમાં સમાન છે અને સૌના ઉપકારક છે.

અવધૂતલક્ષણં વર્ણૈર્જ્ઞાતવ્યં ભગવત્તમૈઃ। વેદવર્ણાર્થતત્ત્વજ્ઞૈર્વેદવેદાન્તવાદિભિઃ

અવધૂતના લક્ષણો શ્રેષ્ઠ અને ભાગ્યશાળી લોકો, જે વેદના શબ્દો અને અર્થનું તત્વ જાણે છે અને વેદ તથા ઉપનિષદના ઉપદેશોમાં પારંગત છે, એ ઓળખી શકે છે.

આશાપાશવિનિર્મુક્ત આદિમધ્યાન્તનિર્મલઃ। આનન્દે વર્તતે નિત્યમકારં તસ્ય લક્ષણમ્

જે ઇચ્છાના બંધનથી મુક્ત છે, જેની શરૂઆત, મધ્ય અને અંતે પવિત્રતા છે, અને જે સદા આનંદમાં રહે છે—એ 'અ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

વાસના વર્જિતા યેન વક્તવ્યં ચ નિરામયમ્। વર્તમાનેષુ વર્તેત વકારં તસ્ય લક્ષણમ્

જેમાં કોઈ વાસના નથી, જે નિરોગી રીતે બોલે છે અને વર્તમાનમાં રહે છે—એ 'વ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

ધૂલિધૂસરગાત્રાણિ ધૂતચિત્તો નિરામયઃ। ધારણાધ્યાનનિર્મુક્તો ધૂકારસ્તસ્ય લક્ષણમ્

જેનું શરીર ધૂળથી ઢંકાયેલું છે, મન સંપૂર્ણપણે મુક્ત છે, કોઈ દુઃખ નથી, અને ધ્યાન-ધારણા થી પર છે—એ 'ધૂ' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

તત્ત્વચિન્તા ધૃતા યેન ચિન્તાચેષ્ટાવિવર્જિતઃ। તમોઽહંકારનિર્મુક્તસ્તકારસ્તસ્ય લક્ષણમ્

જે તત્વના ચિંતનને ધારણ કરે છે, ચિંતન અને ક્રિયાથી રહિત છે, અંધકાર અને અહંકારથી મુક્ત છે—એ 'ત' અક્ષરનું લક્ષણ છે.

દત્તાત્રેયાવધૂતેન નિર્મિતાનન્દરૂપિણા। યે પઠન્તિ ચ શૃણ્વન્તિ તેષાં નૈવ પુનર્ભવઃ

દત્તાત્રેય અવધૂતે જે આનંદરૂપ શાસ્ત્ર રચ્યાં છે, તેને જે વાંચે છે અને સાંભળે છે, તેમને ફરી જન્મ લેવો પડતો નથી.

ઇતિ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.