અવધૂતગીતા

કિં નામ રોદિષિ સખે ન જરા ન મૃત્યુઃ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ જન્મ દુઃખમ્। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે ન તો વૃદ્ધાવસ્થા છે, ન મૃત્યુ. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે જન્મનું દુઃખ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ ફેરફાર નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે સ્વરૂપં કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિરૂપમ્। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વયાંસિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ સ્વરૂપ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વિકૃતિ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વય નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વયાંસિ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે મનાંસિ। કિં નામ રોદિષિ સખે ન તવેન્દ્રિયાણિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વય નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે મન નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે ઇન્દ્રિયો નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તેઽસ્તિ કામઃ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે પ્રલોભઃ। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિમોહો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ ઇચ્છા નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ લોભ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ મોહ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે ધનાનિ ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે હિ પત્ની। ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે મમેતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તને કોઈ ધન નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? તને પત્ની નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? તને 'મારું' એવું પણ નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

લિઙ્ગપ્રપઞ્ચજનુષી ન ચ તે ન મે ચ નિર્લજ્જમાનસમિદં ચ વિભાતિ ભિન્નમ્। નિર્ભેદભેદરહિતં ન ચ તે ન મે ચ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

લિંગરૂપ જગત neither તારા માટે છે, ન મારા માટે. આ નિર્લજ્જ મન અલગ-અલગ દેખાય છે. તારા કે મારા માટે ભેદ કે અભેદ કંઈ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ વિરાગરૂપં નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ સરાગરૂપમ્। નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ સકામરૂપં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તારા અંદર વૈરાગ્યનો લવલેશ પણ નથી. તારા અંદર રાગનો લવલેશ પણ નથી. તારા અંદર કામનો લવલેશ પણ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

ધ્યાતા ન તે હિ હૃદયે ન ચ તે સમાધિ- ર્ધ્યાનં ન તે હિ હૃદયે ન બહિઃ પ્રદેશઃ। ધ્યેયં ન ચેતિ હૃદયે ન હિ વસ્તુ કાલો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તારા હૃદયમાં ધ્યાન કરનાર નથી, ન તો સમાધિ છે. તારા હૃદયમાં ધ્યાન નથી, ન તો બહાર ક્યાંય સ્થાન છે. તારા હૃદયમાં ધ્યાન કરવાનું કંઈ નથી, ન તો કોઈ વસ્તુ કે સમય છે. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

યત્સારભૂતમખિલં કથિતં મયા તે ન ત્વં ન મે ન મહતો ન ગુરુર્ન ન શિષ્યઃ। સ્વચ્છન્દરૂપસહજં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

જે બધું મહત્વપૂર્ણ હતું તે મેં તને કહી દીધું. તું નથી, હું નથી, મહાન નથી, ગુરુ નથી, શિષ્ય નથી. પરમ તત્વ તો સ્વાભાવિક, સ્વતંત્ર સ્વરૂપ છે. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કથમિહ પરમાર્થં તત્ત્વમાનન્દરૂપં કથમિહ પરમાર્થં નૈવમાનન્દરૂપમ્। કથમિહ પરમાર્થં જ્ઞાનવિજ્ઞાનરૂપં યદિ પરમહમેકં વર્તતે વ્યોમરૂપમ્

અહીં પરમ તત્વ સુખરૂપ કેમ હોઈ શકે? અહીં પરમ તત્વ સુખરૂપ કેમ ન હોઈ શકે? અહીં પરમ તત્વ જ્ઞાન અને અનુભવરૂપ કેમ હોઈ શકે, જો પરમ 'હું' એકમાત્ર, આકાશરૂપ છે?

દહનપવનહીનં વિદ્ધિ વિજ્ઞાનમેક- મવનિજલવિહીનં વિદ્ધિ વિજ્ઞાનરૂપમ્। સમગમનવિહીનં વિદ્ધિ વિજ્ઞાનમેકં ગગનમિવ વિશાલં વિદ્ધિ વિજ્ઞાનમેકમ્

જાણ કે જ્ઞાનમાં અગ્નિ અને પવન નથી. જાણ કે જ્ઞાનનું સ્વરૂપ પૃથ્વી અને પાણીથી રહિત છે. જાણ કે જ્ઞાનમાં આવવું-જવું નથી. જાણ કે જ્ઞાન આકાશ જેટલું વિશાળ છે.

ન શૂન્યરૂપં ન વિશૂન્યરૂપં ન શુદ્ધરૂપં ન વિશુદ્ધરૂપમ્। રૂપં વિરૂપં ન ભવામિ કિઞ્ચિત્ સ્વરૂપરૂપં પરમાર્થતત્ત્વમ્

હું શૂન્ય રૂપ નથી, શૂન્ય ન હોવું પણ નથી, શુદ્ધ રૂપ નથી, અશુદ્ધ પણ નથી; હું રૂપ કે રૂપ વિનાનું કંઈ પણ નથી—મારું સાચું સ્વરૂપ એ પરમ સત્ય છે.

મુઞ્ચ મુઞ્ચ હિ સંસારં ત્યાગં મુઞ્ચ હિ સર્વથા। ત્યાગાત્યાગવિષં શુદ્ધમમૃતં સહજં ધ્રુવમ્

સંસાર છોડો, ખરેખર છોડો; ત્યાગ પણ સંપૂર્ણ રીતે છોડો. ત્યાગ અને ત્યાગ ન કરવાનું ઝેર, એ શુદ્ધ, અમર, સ્વાભાવિક અને અચળ છે.

ઇતિ તૃતીયોઽધ્યાયઃ

આ રીતે ત્રીજો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

નાવાહનં નૈવ વિસર્જનં વા પુષ્પાણિ પત્રાણિ કથં ભવન્તિ। ધ્યાનાનિ મન્ત્રાણિ કથં ભવન્તિ સમાસમં ચૈવ શિવાર્ચનં ચ

અહીં neither આવાહન છે, neither વિસર્જન છે; તો ફૂલો કે પાંદડાં ક્યાંથી આવે? ધ્યાન, મંત્ર—કઈ રીતે થાય? શિવની પૂજા, સંક્ષિપ્ત કે વિગતવાર—કઈ રીતે થાય?

ન કેવલં બન્ધવિબન્ધમુક્તો ન કેવલં શુદ્ધવિશુદ્ધમુક્તઃ। ન કેવલં યોગવિયોગમુક્તઃ સ વૈ વિમુક્તો ગગનોપમોઽહમ્

હું માત્ર બંધન અને મુક્તિથી મુક્ત નથી, માત્ર શુદ્ધતા અને અશુદ્ધતા થી મુક્ત નથી, માત્ર યોગના જોડાણ અને વિયોગથી મુક્ત નથી; ખરેખર, હું મુક્ત છું—આકાશ જેવો વિશાળ.

સઞ્જાયતે સર્વમિદં હિ તથ્યં સઞ્જાયતે સર્વમિદં વિતથ્યમ્। એવં વિકલ્પો મમ નૈવ જાતઃ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

આ બધું સાચું છે, આ બધું ખોટું પણ છે; પણ આવા ભેદ-અભેદ મારા માટે ક્યારેય ઉદભવ્યા નથી—હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ન સાઞ્જનં ચૈવ નિરઞ્જનં વા ન ચાન્તરં વાપિ નિરન્તરં વા। અન્તર્વિભન્નં ન હિ મે વિભાતિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અહીં રંગ સાથે કે રંગ વગર કંઈ નથી, અંદર કે બહાર કંઈ નથી; અંદર કંઈ પણ અલગ દેખાતું નથી—હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

અબોધબોધો મમ નૈવ જાતો બોધસ્વરૂપં મમ નૈવ જાતમ્। નિર્બોધબોધં ચ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

મારા માટે અજ્ઞાન કે જ્ઞાન ક્યારેય ઉદભવ્યા નથી; જ્ઞાન સ્વરૂપ પણ ક્યારેય ઉદભવ્યું નથી. જ્ઞાન કે અજ્ઞાન વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ન ધર્મયુક્તો ન ચ પાપયુક્તો ન બન્ધયુક્તો ન ચ મોક્ષયુક્તઃ। યુક્તં ત્વયુક્તં ન ચ મે વિભાતિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

હું neither ધર્મ સાથે જોડાયેલો છું, neither પાપ સાથે; neither બંધન સાથે, neither મુક્તિ સાથે; જોડાયેલું કે અજોડ, કંઈ પણ મને દેખાતું નથી—હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

પરાપરં વા ન ચ મે કદાચિત્ મધ્યસ્થભાવો હિ ન ચારિમિત્રમ્। હિતાહિતં ચાપિ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

મારા માટે ક્યારેય ઊંચું કે નીચું નથી, મધ્યસ્થ સ્થિતિ પણ નથી, મિત્ર કે શત્રુ પણ નથી; હિત કે અહિત વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

નોપાસકો નૈવમુપાસ્યરૂપં ન ચોપદેશો ન ચ મે ક્રિયા ચ। સંવિત્સ્વરૂપં ચ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

હું neither ઉપાસક છું, neither ઉપાસ્ય સ્વરૂપ; neither ઉપદેશ છે, neither કોઈ ક્રિયા છે; ચેતનાના સ્વરૂપ વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

નો વ્યાપકં વ્યાપ્યમિહાસ્તિ કિઞ્ચિત્ ન ચાલયં વાપિ નિરાલયં વા। અશૂન્યશૂન્યં ચ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અહીં neither વ્યાપક છે, neither વ્યાપ્ય; neither આશ્રય છે, neither અનાશ્રય; શૂન્ય કે અશૂન્ય વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ન ગ્રાહકો ગ્રાહ્યકમેવ કિઞ્ચિત્ ન કારણં વા મમ નૈવ કાર્યમ્। અચિન્ત્યચિન્ત્યં ચ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અહીં neither ગ્રાહક છે, neither ગ્રાહ્ય; મારા માટે કારણ કે કાર્ય કંઈ નથી; વિચારી શકાય તે કે અવિચારી વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ન ભેદકં વાપિ ન ચૈવ ભેદ્યં ન વેદકં વા મમ નૈવ વેદ્યમ્। ગતાગતં તાત કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અહીં neither ભેદક છે, neither ભેદ્ય; neither જાણનાર છે, neither જાણવાનું છે; આવવું કે જવું વિશે હું શું કહું, પ્રિય? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ન ચાસ્તિ દેહો ન ચ મે વિદેહો બુદ્દિર્મનો મે ન હિ ચેન્દ્રિયાણિ। રાગો વિરાગશ્ચ કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અહીં શરીર નથી, હું શરીર વિનાનો પણ નથી; બુદ્ધિ, મન, ઇન્દ્રિયો—કઈ પણ નથી; રાગ કે વિરાગ વિશે હું શું કહું? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

ઉલ્લેખમાત્રં ન હિ ભિન્નમુચ્ચૈ- રુલ્લેખમાત્રં ન તિરોહિતં વૈ। સમાસમં મિત્ર કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

અલગ અલગ દેખાતું કોઈ માત્ર દેખાવ નથી, છુપાયેલું પણ નથી; એકતા કે વિભાજન વિશે હું શું કહું, મિત્ર? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

જિતેન્દ્રિયોઽહં ત્વજિતેન્દ્રિયો વા ન સંયમો મે નિયમો ન જાતઃ। જયાજયૌ મિત્ર કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

હું neither ઇન્દ્રિયો પર જીત મેળવેલો છું, neither જીત ન મેળવેલો; મારા માટે સંયમ કે નિયમ ક્યારેય ઉદભવ્યા નથી; જીત કે હાર વિશે હું શું કહું, મિત્ર? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.

અમૂર્તમૂર્તિર્ન ચ મે કદાચિ- દાદ્યન્તમધ્યં ન ચ મે કદાચિત્। બલાબલં મિત્ર કથં વદામિ સ્વરૂપનિર્વાણમનામયોઽહમ્

હું ક્યારેય રૂપવાળો કે રૂપ વિનાનો નથી; મારા માટે neither શરૂઆત, neither અંત, neither મધ્ય છે; બલ કે અબલ વિશે હું શું કહું, મિત્ર? હું મારા સ્વરૂપમાં વિલય પામેલો, દુઃખથી મુક્ત છું.