અવધૂતગીતા

સંસારસન્તતિરજો ન ચ મે વિકારઃ સન્તાપસન્તતિતમો ન ચ મે વિકારઃ। સત્ત્વં સ્વધર્મજનકં ન ચ મે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા અંદર સંસારની ધૂળથી કોઈ પરિવર્તન નથી; મારા અંદર દુઃખના અંધકારથી કોઈ પરિવર્તન નથી; મારા અંદર સ્વધર્મ ઉત્પન્ન કરનાર ગુણથી કોઈ પરિવર્તન નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સન્તાપદુઃખજનકો ન વિધિઃ કદાચિત્ સન્તાપયોગજનિતં ન મનઃ કદાચિત્। યસ્માદહઙ્કૃતિરિયં ન ચ મે કદાચિત્ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા માટે કદી દુઃખ ઉત્પન્ન કરનાર કોઈ નિયમ નથી; મારા માટે કદી દુઃખથી ઉદભવેલું મન નથી; આ 'હું'ની ભાવના મારા માટે કદી નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિષ્કમ્પકમ્પનિધનં ન વિકલ્પકલ્પં સ્વપ્નપ્રબોધનિધનં ન હિતાહિતં હિ। નિઃસારસારનિધનં ન ચરાચરં હિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા માટે neither સ્થિર neither ચળવળનો અંત છે, neither કલ્પિત સર્જન છે; neither સ્વપ્ન neither જાગૃતિનો અંત છે, neither સાર neither અસાર છે, neither ચલ neither અચલ છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નો વેદ્યવેદકમિદં ન ચ હેતુતર્ક્યં વાચામગોચરમિદં ન મનો ન બુદ્ધિઃ। એવં કથં હિ ભવતઃ કથયામિ તત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

આ neither જાણેલું છે neither જાણનાર છે, neither કારણથી સમજાય છે; આ neither વાણીની પ્હોચમાં છે neither મન છે neither બુદ્ધિ છે; તો હું તમને કેવી રીતે તત્વ કહું? હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્ભિન્નભિન્નરહિતં પરમાર્થતત્ત્વ- મન્તર્બહિર્ન હિ કથં પરમાર્થતત્ત્વમ્। પ્રાક્સમ્ભવં ન ચ રતં નહિ વસ્તુ કિઞ્ચિત્ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

પરમ તત્વ neither વિભાજન છે neither અવિભાજન છે; neither અંદર છે neither બહાર છે—તો તેને કેવી રીતે વર્ણવી શકાય? તે સર્જન પહેલાં છે, કોઈ વસ્તુમાં લગાવ નથી, અને ખરેખર કંઈ જ નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

રાગાદિદોષરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વં દૈવાદિદોષરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વમ્। સંસારશોકરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું જ તત્વ છું, રાગ વગેરે દોષોથી મુક્ત; હું જ તત્વ છું, દૈવ વગેરે દોષોથી મુક્ત; હું જ તત્વ છું, સંસારના શોકથી મુક્ત; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સ્થાનત્રયં યદિ ચ નેતિ કથં તુરીયં કાલત્રયં યદિ ચ નેતિ કથં દિશશ્ચ। શાન્તં પદં હિ પરમં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

જો ત્રણ અવસ્થાઓ નથી, તો ચોથું કેવી રીતે હોય? જો ત્રણ સમય નથી, તો દિશાઓ કેવી રીતે હોય? શાંત, પરમ અવસ્થા જ પરમ તત્વ છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

દીર્ઘો લઘુઃ પુનરિતીહ નમે વિભાગો વિસ્તારસંકટમિતીહ ન મે વિભાગઃ। કોણં હિ વર્તુલમિતીહ ન મે વિભાગો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

લાંબું કે ટૂંકું—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; પહોળું કે સાંકું—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; ખૂણું કે ગોળ—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

માતાપિતાદિ તનયાદિ ન મે કદાચિત્ જાતં મૃતં ન ચ મનો ન ચ મે કદાચિત્। નિર્વ્યાકુલં સ્થિરમિદં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

માતા, પિતા વગેરે, સંતાન વગેરે—કદી મારા નથી; જન્મેલું કે મરેલું—મન કે કંઈ પણ કદી મારા નથી; આ પરમ તત્વ નિર્વ્યાકુલ અને સ્થિર છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

શુદ્ધં વિશુદ્ધમવિચારમનન્તરૂપં નિર્લેપલેપમવિચારમનન્તરૂપમ્। નિષ્ખણ્ડખણ્ડમવિચારમનન્તરૂપં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

શુદ્ધ, વિશુદ્ધ, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; નિર્મલ, સંપૂર્ણ નિર્મલ, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; અવિભાજ્ય, સંપૂર્ણ અવિભાજ્ય, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

બ્રહ્માદયઃ સુરગણાઃ કથમત્ર સન્તિ સ્વર્ગાદયો વસતયઃ કથમત્ર સન્તિ। યદ્યેકરૂપમમલં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ અહીં કેવી રીતે હોઈ શકે? સ્વર્ગ અને અન્ય વસવાટ અહીં કેવી રીતે હોઈ શકે? જો પરમ તત્વ એકરૂપ, નિર્મલ અને દ્વિતિય રહિત છે, તો હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્નેતિ નેતિ વિમલો હિ કથં વદામિ નિઃશેષશેષવિમલો હિ કથં વદામિ। નિર્લિઙ્ગલિઙ્ગવિમલો હિ કથં વદામિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

નેતિ નેતિથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? સંપૂર્ણથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? લિંગથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિષ્કર્મકર્મપરમં સતતં કરોમિ નિઃસઙ્ગસઙ્ગરહિતં પરમં વિનોદમ્। નિર્દેહદેહરહિતં સતતં વિનોદં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું હંમેશા કર્મ અને અક્ર્મથી પરમ કર્મ કરું છું; હું હંમેશા સંગ અને અસંગથી મુક્ત પરમ આનંદ માણું છું; હું હંમેશા દેહ અને દેહવિહિનતાથી મુક્ત આનંદ માણું છું; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

માયાપ્રપઞ્ચરચના ન ચ મે વિકારઃ। કૌટિલ્યદમ્ભરચના ન ચ મે વિકારઃ। સત્યાનૃતેતિ રચના ન ચ મે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

માયાએ રચેલો આ જગત મારા માટે કોઈ ફેરફાર નથી. વાંકાપણું કે દંભ પણ મારા માટે કોઈ બદલાવ નથી. સાચું કે ખોટું એમ વિભાજન પણ મારી અંદર કોઈ ફેરફાર નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

સન્ધ્યાદિકાલરહિતં ન ચ મે વિયોગો- હ્યન્તઃ પ્રબોધરહિતં બધિરો ન મૂકઃ। એવં વિકલ્પરહિતં ન ચ ભાવશુદ્ધં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારે માટે પ્રભાત કે સંધ્યા જેવા સમયના ભેદ નથી, મને કોઈ વિયોગ નથી. મારી અંદર જાગૃતિનો અભાવ નથી, હું neither બહેરો છું કે ન મૌન છું. આમ, હું બધા વિચારોના ભેદથી પર છું, શુદ્ધ કે અશુદ્ધ ભાવથી પણ પર છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નિર્નાથનાથરહિતં હિ નિરાકુલં વૈ નિશ્ચિત્તચિત્તવિગતં હિ નિરાકુલં વૈ। સંવિદ્ધિ સર્વવિગતં હિ નિરાકુઅલં વૈ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું કોઈ ગુરુ કે શિષ્યથી રહિત છું, સાચે જ નિશ્ચલ છું. મન કે મનનો અભાવ, બંનેથી પર છું, નિશ્ચલ છું. ચેતનામાંથી બધા ભેદ દૂર થઈ ગયા છે, હું નિશ્ચલ છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કાન્તારમન્દિરમિદં હિ કથં વદામિ સંસિદ્ધસંશયમિદં હિ કથં વદામિ। એવં નિરન્તરસમં હિ નિરાકુલં વૈ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

આ જંગલ જેવું નિવાસ હું કેમ વર્ણવી શકું? આ પૂર્ણ નિશ્ચિતતા અને શંકા હું કેવી રીતે કહી શકું? હું તો સતત સમાન અને નિશ્ચલ છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નિર્જીવજીવરહિતં સતતં વિભાતિ નિર્બીજબીજરહિતં સતતં વિભાતિ। નિર્વાણબન્ધરહિતં સતતં વિભાતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હંમેશા તેજસ્વી, જીવ અને અજિવ બંનેથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, બીજ અને બીજરહિતપણાથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, બંધન અને મોક્ષથી રહિત છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

સમ્ભૂતિવર્જિતમિદં સતતં વિભાતિ સંસારવર્જિતમિદં સતતં વિભાતિ। સંહારવર્જિતમિઅદં સતતં વિભાતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હંમેશા તેજસ્વી, ઉત્પત્તિથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, સંસારથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, લયથી રહિત છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

ઉલ્લેખમાત્રમપિ તે ન ચ નામરૂપં નિર્ભિન્નભિન્નમપિ તે ન હિ વસ્તુ કિઞ્ચિત્। નિર્લજ્જમાનસ કરોષિ કથં વિષાદં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તને નામ અને રૂપનો લવલેશ પણ નથી. તારા માટે ખરેખર ભિન્ન કે અભિન્ન કંઈ નથી. નિર્લજ્જ મન, તું શા માટે ઉદાસ થાય છે? હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન જરા ન મૃત્યુઃ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ જન્મ દુઃખમ્। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે ન તો વૃદ્ધાવસ્થા છે, ન મૃત્યુ. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે જન્મનું દુઃખ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ ફેરફાર નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે સ્વરૂપં કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિરૂપમ્। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વયાંસિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ સ્વરૂપ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વિકૃતિ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વય નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વયાંસિ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે મનાંસિ। કિં નામ રોદિષિ સખે ન તવેન્દ્રિયાણિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ વય નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે મન નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે ઇન્દ્રિયો નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તેઽસ્તિ કામઃ કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે પ્રલોભઃ। કિં નામ રોદિષિ સખે ન ચ તે વિમોહો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મિત્ર, તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ ઇચ્છા નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ લોભ નથી. તું શા માટે રડે છે? તારા માટે કોઈ મોહ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે ધનાનિ ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે હિ પત્ની। ઐશ્વર્યમિચ્છસિ કથં ન ચ તે મમેતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તને કોઈ ધન નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? તને પત્ની નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? તને 'મારું' એવું પણ નથી, તો તું વૈભવની ઇચ્છા કેમ કરે છે? હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

લિઙ્ગપ્રપઞ્ચજનુષી ન ચ તે ન મે ચ નિર્લજ્જમાનસમિદં ચ વિભાતિ ભિન્નમ્। નિર્ભેદભેદરહિતં ન ચ તે ન મે ચ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

લિંગરૂપ જગત neither તારા માટે છે, ન મારા માટે. આ નિર્લજ્જ મન અલગ-અલગ દેખાય છે. તારા કે મારા માટે ભેદ કે અભેદ કંઈ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ વિરાગરૂપં નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ સરાગરૂપમ્। નો વાણુમાત્રમપિ તે હિ સકામરૂપં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તારા અંદર વૈરાગ્યનો લવલેશ પણ નથી. તારા અંદર રાગનો લવલેશ પણ નથી. તારા અંદર કામનો લવલેશ પણ નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

ધ્યાતા ન તે હિ હૃદયે ન ચ તે સમાધિ- ર્ધ્યાનં ન તે હિ હૃદયે ન બહિઃ પ્રદેશઃ। ધ્યેયં ન ચેતિ હૃદયે ન હિ વસ્તુ કાલો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

તારા હૃદયમાં ધ્યાન કરનાર નથી, ન તો સમાધિ છે. તારા હૃદયમાં ધ્યાન નથી, ન તો બહાર ક્યાંય સ્થાન છે. તારા હૃદયમાં ધ્યાન કરવાનું કંઈ નથી, ન તો કોઈ વસ્તુ કે સમય છે. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

યત્સારભૂતમખિલં કથિતં મયા તે ન ત્વં ન મે ન મહતો ન ગુરુર્ન ન શિષ્યઃ। સ્વચ્છન્દરૂપસહજં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

જે બધું મહત્વપૂર્ણ હતું તે મેં તને કહી દીધું. તું નથી, હું નથી, મહાન નથી, ગુરુ નથી, શિષ્ય નથી. પરમ તત્વ તો સ્વાભાવિક, સ્વતંત્ર સ્વરૂપ છે. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.