અવધૂતગીતા

નિષ્કામકામમિહ નામ કથં વદામિ નિઃસઙ્ગસઙ્ગમિહ નામ કથં વદામિ। નિઃસારસારરહિતં ચ કથં વદામિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

અહિં નિષ્કામ કામની વાત કેવી રીતે કરું? અહિં નિષ્સંગ સંગ્રહની વાત કેવી રીતે કરું? અહિં નિષ્સાર સારની વાત કેવી રીતે કરું? હું જ્ઞાનનો અમૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવો છું.

અદ્વૈતરૂપમખિલં હિ કથં વદામિ દ્વૈતસ્વરૂપમખિલં હિ કથં વદામિ। નિત્યં ત્વનિત્યમખિલં હિ કથં વદામિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

અખંડ સ્વરૂપની વાત કેવી રીતે કરું? દ્વિત્વ સ્વરૂપની વાત કેવી રીતે કરું? શાશ્વત અને અશાશ્વત સ્વરૂપની વાત કેવી રીતે કરું? હું જ્ઞાનનો અમૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવો છું.

સ્થૂલં હિ નો નહિ કૃશં ન ગતાગતં હિ આદ્યન્તમધ્યરહિતં ન પરાપરં હિ। સત્યં વદામિ ખલુ વૈ પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું સ્થૂલ નથી, ન પાતળો છું, ન આવવું-જવું છે, ન શરૂઆત, અંત કે મધ્ય છે, ન ઊંચું કે નીચું છે. સાચું કહું છું, પરમ તત્વ એ છે: હું જ્ઞાનનો અમૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવો છું.

સંવિદ્ધિ સર્વકરણાનિ નભોનિભાનિ સંવિદ્ધિ સર્વવિષયાંશ્ચ નભોનિભાંશ્ચ। સંવિદ્ધિ ચૈકમમલં ન હિ બન્ધમુક્તં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

ચેતના સર્વે ઇન્દ્રિયો છે, આકાશ જેવી; ચેતના સર્વે વિષય છે, આકાશ જેવી; ચેતના એક અને શુદ્ધ છે, બંધન કે મુક્તિ નથી. હું જ્ઞાનનો અમૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવો છું.

દુર્બોધબોધગહનો ન ભવામિ તાત દુર્લક્ષ્યલક્ષ્યગહનો ન ભવામિ તાત। આસન્નરૂપગહનો ન ભવામિ તાત જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મુશ્કેલ કે સરળ સમજણથી ભરેલો નથી, પ્રિય; મુશ્કેલ કે સરળ દૃષ્ટિથી ભરેલો નથી, પ્રિય; નજીક સ્વરૂપથી ભરેલો નથી, પ્રિય. હું જ્ઞાનનો અમૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવો છું.

નિષ્કર્મદહનો જ્વલનો ભવામિ નિર્દુઃખદુઃખદહનો જ્વલનો ભવામિ। નિર્દેહદેહદહનો જ્વલનો ભવામિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું કર્મવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું દુઃખ અને દુઃખવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું દેહ અને દેહવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિષ્પાપપાપદહનો હિ હુતાશનોઽહં નિર્ધર્મધર્મદહનો હિ હુતાશનોઽહમ્। નિર્બન્ધબન્ધદહનો હિ હુતાશનોઽહં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું પાપ અને પાપવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું ધર્મ અને ધર્મવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું બંધન અને બંધનવિહિનતાને દહાવતો અગ્નિ છું; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્ભાવભાવરહિતો ન ભવામિ વત્સ નિર્યોગયોગરહિતો ન ભવામિ વત્સ। નિશ્ચિત્તચિત્તરહિતો ન ભવામિ વત્સ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું neither ભાવ છે neither અભાવ છું, બાલક; હું neither યોગ છે neither અયોગ છું, બાલક; હું neither ચિત્ત છે neither ચિત્તવિહિન છું, બાલક; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્મોહમોહપદવીતિ ન મે વિકલ્પો નિઃશોકશોકપદવીતિ ન મે વિકલ્પઃ। નિર્લોભલોભપદવીતિ ન મે વિકલ્પો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા અંદર neither મોહ છે neither મોહવિહિનતા છે; મારા અંદર neither શોક છે neither શોકવિહિનતા છે; મારા અંદર neither લોભ છે neither લોભવિહિનતા છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સંસારસન્તતિલતા ન ચ મે કદાચિત્ સન્તોષસન્તતિસુખો ન ચ મે કદાચિત્। અજ્ઞાનબન્ધનમિદં ન ચ મે કદાચિત્ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા માટે કદી સંસારની ડોરી નથી; મારા માટે કદી સંતોષનો આનંદ નથી; આ અજ્ઞાનનું બંધન મારા માટે કદી નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સંસારસન્તતિરજો ન ચ મે વિકારઃ સન્તાપસન્તતિતમો ન ચ મે વિકારઃ। સત્ત્વં સ્વધર્મજનકં ન ચ મે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા અંદર સંસારની ધૂળથી કોઈ પરિવર્તન નથી; મારા અંદર દુઃખના અંધકારથી કોઈ પરિવર્તન નથી; મારા અંદર સ્વધર્મ ઉત્પન્ન કરનાર ગુણથી કોઈ પરિવર્તન નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સન્તાપદુઃખજનકો ન વિધિઃ કદાચિત્ સન્તાપયોગજનિતં ન મનઃ કદાચિત્। યસ્માદહઙ્કૃતિરિયં ન ચ મે કદાચિત્ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા માટે કદી દુઃખ ઉત્પન્ન કરનાર કોઈ નિયમ નથી; મારા માટે કદી દુઃખથી ઉદભવેલું મન નથી; આ 'હું'ની ભાવના મારા માટે કદી નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિષ્કમ્પકમ્પનિધનં ન વિકલ્પકલ્પં સ્વપ્નપ્રબોધનિધનં ન હિતાહિતં હિ। નિઃસારસારનિધનં ન ચરાચરં હિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારા માટે neither સ્થિર neither ચળવળનો અંત છે, neither કલ્પિત સર્જન છે; neither સ્વપ્ન neither જાગૃતિનો અંત છે, neither સાર neither અસાર છે, neither ચલ neither અચલ છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નો વેદ્યવેદકમિદં ન ચ હેતુતર્ક્યં વાચામગોચરમિદં ન મનો ન બુદ્ધિઃ। એવં કથં હિ ભવતઃ કથયામિ તત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

આ neither જાણેલું છે neither જાણનાર છે, neither કારણથી સમજાય છે; આ neither વાણીની પ્હોચમાં છે neither મન છે neither બુદ્ધિ છે; તો હું તમને કેવી રીતે તત્વ કહું? હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્ભિન્નભિન્નરહિતં પરમાર્થતત્ત્વ- મન્તર્બહિર્ન હિ કથં પરમાર્થતત્ત્વમ્। પ્રાક્સમ્ભવં ન ચ રતં નહિ વસ્તુ કિઞ્ચિત્ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

પરમ તત્વ neither વિભાજન છે neither અવિભાજન છે; neither અંદર છે neither બહાર છે—તો તેને કેવી રીતે વર્ણવી શકાય? તે સર્જન પહેલાં છે, કોઈ વસ્તુમાં લગાવ નથી, અને ખરેખર કંઈ જ નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

રાગાદિદોષરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વં દૈવાદિદોષરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વમ્। સંસારશોકરહિતં ત્વહમેવ તત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું જ તત્વ છું, રાગ વગેરે દોષોથી મુક્ત; હું જ તત્વ છું, દૈવ વગેરે દોષોથી મુક્ત; હું જ તત્વ છું, સંસારના શોકથી મુક્ત; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

સ્થાનત્રયં યદિ ચ નેતિ કથં તુરીયં કાલત્રયં યદિ ચ નેતિ કથં દિશશ્ચ। શાન્તં પદં હિ પરમં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

જો ત્રણ અવસ્થાઓ નથી, તો ચોથું કેવી રીતે હોય? જો ત્રણ સમય નથી, તો દિશાઓ કેવી રીતે હોય? શાંત, પરમ અવસ્થા જ પરમ તત્વ છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

દીર્ઘો લઘુઃ પુનરિતીહ નમે વિભાગો વિસ્તારસંકટમિતીહ ન મે વિભાગઃ। કોણં હિ વર્તુલમિતીહ ન મે વિભાગો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

લાંબું કે ટૂંકું—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; પહોળું કે સાંકું—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; ખૂણું કે ગોળ—મારા માટે અહીં કોઈ ભેદ નથી; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

માતાપિતાદિ તનયાદિ ન મે કદાચિત્ જાતં મૃતં ન ચ મનો ન ચ મે કદાચિત્। નિર્વ્યાકુલં સ્થિરમિદં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

માતા, પિતા વગેરે, સંતાન વગેરે—કદી મારા નથી; જન્મેલું કે મરેલું—મન કે કંઈ પણ કદી મારા નથી; આ પરમ તત્વ નિર્વ્યાકુલ અને સ્થિર છે; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

શુદ્ધં વિશુદ્ધમવિચારમનન્તરૂપં નિર્લેપલેપમવિચારમનન્તરૂપમ્। નિષ્ખણ્ડખણ્ડમવિચારમનન્તરૂપં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

શુદ્ધ, વિશુદ્ધ, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; નિર્મલ, સંપૂર્ણ નિર્મલ, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; અવિભાજ્ય, સંપૂર્ણ અવિભાજ્ય, વિચારોની બહાર, અનંત રૂપ; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

બ્રહ્માદયઃ સુરગણાઃ કથમત્ર સન્તિ સ્વર્ગાદયો વસતયઃ કથમત્ર સન્તિ। યદ્યેકરૂપમમલં પરમાર્થતત્ત્વં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ અહીં કેવી રીતે હોઈ શકે? સ્વર્ગ અને અન્ય વસવાટ અહીં કેવી રીતે હોઈ શકે? જો પરમ તત્વ એકરૂપ, નિર્મલ અને દ્વિતિય રહિત છે, તો હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિર્નેતિ નેતિ વિમલો હિ કથં વદામિ નિઃશેષશેષવિમલો હિ કથં વદામિ। નિર્લિઙ્ગલિઙ્ગવિમલો હિ કથં વદામિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

નેતિ નેતિથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? સંપૂર્ણથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? લિંગથી પર, શુદ્ધને હું કેવી રીતે કહું? હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

નિષ્કર્મકર્મપરમં સતતં કરોમિ નિઃસઙ્ગસઙ્ગરહિતં પરમં વિનોદમ્। નિર્દેહદેહરહિતં સતતં વિનોદં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું હંમેશા કર્મ અને અક્ર્મથી પરમ કર્મ કરું છું; હું હંમેશા સંગ અને અસંગથી મુક્ત પરમ આનંદ માણું છું; હું હંમેશા દેહ અને દેહવિહિનતાથી મુક્ત આનંદ માણું છું; હું જ્ઞાનનું અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવું વિશાળ.

માયાપ્રપઞ્ચરચના ન ચ મે વિકારઃ। કૌટિલ્યદમ્ભરચના ન ચ મે વિકારઃ। સત્યાનૃતેતિ રચના ન ચ મે વિકારો જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

માયાએ રચેલો આ જગત મારા માટે કોઈ ફેરફાર નથી. વાંકાપણું કે દંભ પણ મારા માટે કોઈ બદલાવ નથી. સાચું કે ખોટું એમ વિભાજન પણ મારી અંદર કોઈ ફેરફાર નથી. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

સન્ધ્યાદિકાલરહિતં ન ચ મે વિયોગો- હ્યન્તઃ પ્રબોધરહિતં બધિરો ન મૂકઃ। એવં વિકલ્પરહિતં ન ચ ભાવશુદ્ધં જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

મારે માટે પ્રભાત કે સંધ્યા જેવા સમયના ભેદ નથી, મને કોઈ વિયોગ નથી. મારી અંદર જાગૃતિનો અભાવ નથી, હું neither બહેરો છું કે ન મૌન છું. આમ, હું બધા વિચારોના ભેદથી પર છું, શુદ્ધ કે અશુદ્ધ ભાવથી પણ પર છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નિર્નાથનાથરહિતં હિ નિરાકુલં વૈ નિશ્ચિત્તચિત્તવિગતં હિ નિરાકુલં વૈ। સંવિદ્ધિ સર્વવિગતં હિ નિરાકુઅલં વૈ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હું કોઈ ગુરુ કે શિષ્યથી રહિત છું, સાચે જ નિશ્ચલ છું. મન કે મનનો અભાવ, બંનેથી પર છું, નિશ્ચલ છું. ચેતનામાંથી બધા ભેદ દૂર થઈ ગયા છે, હું નિશ્ચલ છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

કાન્તારમન્દિરમિદં હિ કથં વદામિ સંસિદ્ધસંશયમિદં હિ કથં વદામિ। એવં નિરન્તરસમં હિ નિરાકુલં વૈ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

આ જંગલ જેવું નિવાસ હું કેમ વર્ણવી શકું? આ પૂર્ણ નિશ્ચિતતા અને શંકા હું કેવી રીતે કહી શકું? હું તો સતત સમાન અને નિશ્ચલ છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

નિર્જીવજીવરહિતં સતતં વિભાતિ નિર્બીજબીજરહિતં સતતં વિભાતિ। નિર્વાણબન્ધરહિતં સતતં વિભાતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હંમેશા તેજસ્વી, જીવ અને અજિવ બંનેથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, બીજ અને બીજરહિતપણાથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, બંધન અને મોક્ષથી રહિત છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.

સમ્ભૂતિવર્જિતમિદં સતતં વિભાતિ સંસારવર્જિતમિદં સતતં વિભાતિ। સંહારવર્જિતમિઅદં સતતં વિભાતિ જ્ઞાનામૃતં સમરસં ગગનોપમોઽહમ્

હંમેશા તેજસ્વી, ઉત્પત્તિથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, સંસારથી રહિત છું. હંમેશા તેજસ્વી, લયથી રહિત છું. હું તો જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, એકરૂપ, આકાશ જેવો.