અવધૂતગીતા

આત્માનં સતતં વિદ્ધિ સર્વત્રૈકં નિરન્તરમ્। અહં ધ્યાતા પરં ધ્યેયમખણ્ડં ખણ્ડ્યતે કથમ્

આત્માને હંમેશા, સર્વત્ર, એક અને સતત જાણ. હું ધ્યાન કરનાર અને પરમ ધ્યાનનું વિષય છું—અખંડને કેવી રીતે ભાગી શકાય?

ન જાતો ન મૃતોઽસિ ત્વં ન તે દેહઃ કદાચન। સર્વં બ્રહ્મેતિ વિખ્યાતં બ્રવીતિ બહુધા શ્રુતિઃ

તુ જન્મતો નથી, મરતો નથી; તને ક્યારેય શરીર નથી. શાસ્ત્રો અનેક રીતે કહે છે કે સર્વ બ્રહ્મ છે.

સ બાહ્યાભ્યન્તરોઽસિ ત્વં શિવઃ સર્વત્ર સર્વદા। ઇતસ્તતઃ કથં ભ્રાન્તઃ પ્રધાવસિ પિશાચવત્

તુ અંદર અને બહાર બંને છે, શિવ છે, સર્વત્ર અને હંમેશા છે; તો પછી, તુ કેમ ભ્રમમાં, ભૂત જેવો દોડે છે?

સંયોગશ્ચ વિયોગશ્ચ વર્તતે ન ચ તે ન મે। ન ત્વં નાહં જગન્નેદં સર્વમાત્મૈવ કેવલમ્

સંયોજન અને વિયોગ થાય છે, પણ એ તારા કે મારા નથી. તુ નથી, હું નથી, આ જગત નથી—માત્ર આત્મા જ સર્વ છે.

શબ્દાદિપઞ્ચકસ્યાસ્ય નૈવાસિ ત્વં ન તે પુનઃ। ત્વમેવ પરમં તત્ત્વમતઃ કિં પરિતપ્યસે

શબ્દાદિ પાંચ તત્વોનું તુ નથી, એ તારા નથી; તુ જ પરમ તત્વ છે—તો કેમ દુઃખી થાય છે?

જન્મ મૃત્યુર્ન તે ચિત્તં બન્ધમોક્ષૌ શુભાશુભૌ। કથં રોદિષિ રે વત્સ નામરૂપં ન તે ન મે

જન્મ, મરણ, બંધન, મુક્તિ, શુભ-અશુભ તારા નથી, મન; તુ કેમ રડે છે, વત્સ? નામ અને રૂપ તારા કે મારા નથી.

અહો ચિત્ત કથં ભ્રાન્તઃ પ્રધાવસિ પિશાચવત્। અભિન્નં પશ્ય ચાત્માનં રાગત્યાગાત્સુખી ભવ

અરે મન, તુ કેમ ભ્રમમાં, ભૂત જેવો દોડે છે? અવિભાજ્ય આત્માને જો, રાગ-દ્વેષ છોડ અને સુખી થા.

ત્વમેવ તત્ત્વં હિ વિકારવર્જિતં નિષ્કમ્પમેકં હિ વિમોક્ષવિગ્રહમ્। ન તે ચ રાગો હ્યથવા વિરાગઃ કથં હિ સન્તપ્યસિ કામકામતઃ

તમે જ સત્ય છો, કોઈ ફેરફારથી મુક્ત, અડગ, એકમાત્ર, મુક્તિના સ્વરૂપ; તમને neither લગાવ nor વિરાજ્ય છે—તો પછી ઈચ્છા કે લાલસા તમને કેવી રીતે દુ:ખી કરી શકે?

વદન્તિ શ્રુતયઃ સર્વાઃ નિર્ગુણં શુદ્ધમવ્યયમ્। અશરીરં સમં તત્ત્વં તન્માં વિદ્ધિ ન સંશયઃ

બધી શાસ્ત્રો કહે છે કે સત્ય ગુણરહિત, શુદ્ધ, અવિનાશી, શરીર વિનાનું અને સમાન છે; એ જ હું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સાકારમનૃતં વિદ્ધિ નિરાકારં નિરન્તરમ્। એતત્તત્ત્વોપદેશેન ન પુનર્ભવસમ્ભવઃ

રૂપ ધરાવતું બધું અસત્ય છે, અને જે નિરૂપ છે એ અનંત છે; આ સત્યના ઉપદેશથી ફરી જન્મ નથી થતો.

એકમેવ સમં તત્ત્વં વદન્તિ હિ વિપશ્ચિતઃ। રાગત્યાગાત્પુનશ્ચિત્તમેકાનેકં ન વિદ્યતે

વિદ્વાન લોકો કહે છે કે એક જ સત્ય હંમેશા સમાન છે; લગાવ છોડી દઈએ તો મન ફરી એક કે અનેક બનતું નથી.

અનાત્મરૂપં ચ કથં સમાધિ- રાત્મસ્વરૂપં ચ કથં સમાધિઃ। અસ્તીતિ નાસ્તીતિ કથં સમાધિ- ર્મોક્ષસ્વરૂપં યદિ સર્વમેકમ્

જે આત્મા નથી, તેમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય? અને જે આત્માનું સ્વરૂપ છે, તેમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય? 'છે' કે 'નથી'—આમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય, જો મુક્તિના સ્વરૂપે બધું એક છે?

વિશુદ્ધોઽસિ સમં તત્ત્વં વિદેહસ્ત્વમજોઽવ્યયઃ। જાનામીહ ન જાનામીત્યાત્માનં મન્યસે કથમ્

તમે શુદ્ધ છો, સમાન સત્ય છો, શરીર વિનાના, જન્મ વિનાના, અવિનાશી છો; 'હું જાણું છું' કે 'હું જાણતો નથી'—આ રીતે તમે પોતાને કેવી રીતે માનશો?

તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યેન સ્વાત્મા હિ પ્રતિપાદિતઃ। નેતિ નેતિ શ્રુતિર્બ્રૂયાદનૃતં પાઞ્ચભૌતિકમ્

'તુ એ જ છે' જેવા મહાવાક્યથી પોતાનો આત્મા દર્શાવવામાં આવ્યો છે; શાસ્ત્ર 'નેતિ, નેતિ' કહે છે, જે અસત્ય અને પાંચ તત્વોથી બનેલું છે.

આત્મન્યેવાત્મના સર્વં ત્વયા પૂર્ણં નિરન્તરમ્। ધ્યાતા ધ્યાનં ન તે ચિત્તં નિર્લજ્જં ધ્યાયતે કથમ્

તમારા દ્વારા, આત્મામાં આત્મા દ્વારા, બધું સતત ભરેલું છે; તમારા માટે neither ધ્યાન કરનાર nor ધ્યાન છે—તો તમારું મન કેવી રીતે નિ:શંક થઈ ધ્યાન કરે?

શિવં ન જાનામિ કથં વદામિ શિવં ન જાનામિ કથં ભજામિ। અહં શિવશ્ચેત્પરમાર્થતત્ત્વં સમસ્વરૂપં ગગનોપમં ચ

હું શિવને જાણતો નથી—તો કેવી રીતે બોલું? હું શિવને જાણતો નથી—તો કેવી રીતે પૂજું? જો હું જ શિવ, પરમ સત્ય, સમાન સ્વરૂપ, આકાશ જેવો છું—

નાહં તત્ત્વં સમં તત્ત્વં કલ્પનાહેતુવર્જિતમ્। ગ્રાહ્યગ્રાહકનિર્મુક્તં સ્વસંવેદ્યં કથં ભવેત્

હું સત્ય નથી, સમાન સત્ય નથી, કલ્પનાથી ઊભેલું નથી; ગ્રહણ કરનાર અને ગ્રહણ કરાતું બંનેથી મુક્ત, એ કેવી રીતે સ્વાનુભવ બની શકે?

અનન્તરૂપં ન હિ વસ્તુ કિંચિ- ત્તત્ત્વસ્વરૂપં ન હિ વસ્તુ કિંચિત્। આત્મૈકરૂપં પરમાર્થતત્ત્વં ન હિંસકો વાપિ ન ચાપ્યહિંસા

અનંત સ્વરૂપ ધરાવતું કંઈ નથી, સત્યના સ્વરૂપનું કંઈ નથી; પરમ સત્ય, આત્માના એક સ્વરૂપે neither હિંસક છે nor અહિંસક.

વિશુદ્ધોઽસિ સમં તત્ત્વં વિદેહમજમવ્યયમ્। વિભ્રમં કથમાત્માર્થે વિભ્રાન્તોઽહં કથં પુનઃ

તમે શુદ્ધ છો, સમાન સત્ય છો, શરીર વિનાના, જન્મ વિનાના, અવિનાશી છો; આત્મા વિષે ભ્રમ કેવી રીતે થાય, અથવા હું ફરી કેવી રીતે ભ્રમિત થઈ શકું?

ઘટે ભિન્ને ઘટાકાશં સુલીનં ભેદવર્જિતમ્। શિવેન મનસા શુદ્ધો ન ભેદઃ પ્રતિભાતિ મે

ઘડો તૂટી જાય ત્યારે ઘડામાંનું આકાશ સરળતાથી, વિભેદ વિના, એક થઈ જાય છે; શિવથી શુદ્ધ થયેલા મનથી મને કોઈ ભેદ દેખાતો નથી.

ન ઘટો ન ઘટાકાશો ન જીવો ન જીવવિગ્રહઃ। કેવલં બ્રહ્મ સંવિદ્ધિ વેદ્યવેદકવર્જિતમ્

કોઈ ઘડો નથી, કોઈ ઘડામાંનું આકાશ નથી, કોઈ જીવ નથી, જીવનું શરીર નથી; માત્ર બ્રહ્મ, ચેતનાનું જ જાણો, જેમાં neither જાણનાર nor જાણાતું છે.

સર્વત્ર સર્વદા સર્વમાત્માનં સતતં ધ્રુવમ્। સર્વં શૂન્યમશૂન્યં ચ તન્માં વિદ્ધિ ન સંશયઃ

દરેક જગ્યાએ, હંમેશા, બધું આત્મા છે, સતત અને શાશ્વત; બધું શૂન્ય અને અશૂન્ય છે—મારે એ જાણો, કોઈ શંકા રાખશો નહીં.

વેદા ન લોકા ન સુરા ન યજ્ઞા વર્ણાશ્રમો નૈવ કુલં ન જાતિઃ। ન ધૂમમાર્ગો ન ચ દીપ્તિમાર્ગો બ્રહ્મૈકરૂપં પરમાર્થતત્ત્વમ્

કોઈ વેદ નથી, કોઈ લોક નથી, કોઈ દેવ નથી, કોઈ યજ્ઞ નથી, કોઈ વર્ણ કે આશ્રમ નથી, કોઈ કુળ કે જાતિ નથી; neither ધૂમપથ nor પ્રકાશપથ—પરમ સત્ય બ્રહ્મના એક જ સ્વરૂપમાં છે.

વ્યાપ્યવ્યાપકનિર્મુક્તઃ ત્વમેકઃ સફલં યદિ। પ્રત્યક્ષં ચાપરોક્ષં ચ હ્યાત્માનં મન્યસે કથમ્

વ્યાપક અને વ્યાપિત બંનેથી મુક્ત, તમે એક જ છો, જો તમે પૂર્ણ છો; તો પછી આત્માને સીધા કે અપ્રત્યક્ષ તરીકે કેવી રીતે માનશો?

અદ્વૈતં કેચિદિચ્છન્તિ દ્વૈતમિચ્છન્તિ ચાપરે। સમં તત્ત્વં ન વિન્દન્તિ દ્વૈતાદ્વૈતવિવર્જિતમ્

કેટલાંક અદ્વૈત ઇચ્છે છે, કેટલાંક દ્વૈત ઇચ્છે છે; તેઓ સમાન સત્ય શોધી શકતા નથી, જે દ્વૈત અને અદ્વૈત બંનેથી મુક્ત છે.

શ્વેતાદિવર્ણરહિતં શબ્દાદિગુણવર્જિતમ્। કથયન્તિ કથં તત્ત્વં મનોવાચામગોચરમ્

સત્યને કેવી રીતે વર્ણવી શકાય, જે સફેદ કે બીજાં કોઈ રંગથી મુક્ત છે, અવાજ અને અન્ય ગુણોથી રહિત છે, અને મન તથા બોલીથી પાર છે?

યદાઽનૃતમિદં સર્વં દેહાદિગગનોપમમ્। તદા હિ બ્રહ્મ સંવેત્તિ ન તે દ્વૈતપરમ્પરા

જ્યારે શરીર અને અન્ય બધું આકાશ જેવું ખોટું છે એમ સમજાય, ત્યારે સાચે બ્રહ્મને ઓળખાય છે; તારા માટે દ્વૈતની કોઈ કડી નથી.

પરેણ સહજાત્માપિ હ્યભિન્નઃ પ્રતિભાતિ મે। વ્યોમાકારં તથૈવૈકં ધ્યાતા ધ્યાનં કથં ભવેત્

મને તો પરમ આત્મા પણ અલગ લાગતો નથી; જેમ આકાશ એક છે, તેમ જ—ધ્યાન કરનાર, ધ્યાન અને ધ્યેય કેવી રીતે અલગ રહી શકે?

યત્કરોમિ યદશ્નામિ યજ્જુહોમિ દદામિ યત્। એતત્સર્વં ન મે કિંચિદ્વિશુદ્ધોઽહમજોઽવ્યયઃ

હું જે કરું, જે ખાઉં, જે અર્પણ કરું કે આપું—આ બધું મારું નથી; હું શુદ્ધ, અજન્મા અને અવિનાશી છું.