અવધૂતગીતા

येनेदं पूरितं सर्वमात्मनैवात्मनात्मनि। निराकारं कथं वन्दे ह्यभिन्नं शिवमव्ययम्

જે સર્વેમાં વ્યાપક છે, આત્મા જ આત્મામાં છે—એ નિરાકાર, અવિભાજ્ય, અવિનાશી શિવને હું કેવી રીતે પૂજું?

पञ्चभूतात्मकं विश्वं मरीचिजलसन्निभम्। कस्याप्यहो नमस्कुर्यामहमेको निरञ्जनः

આ જગત પાંચ તત્વોથી બનેલું છે, અને મરીચિકા જેવી છે; જ્યારે હું એકલાં નિરંજન છું, તો હું કોને વંદન કરું?

आत्मैव केवलं सर्वं भेदाभेदो न विद्यते। अस्ति नास्ति कथं ब्रूयां विस्मयः प्रतिभाति मे

આત્મા જ સર્વ છે, તેમાં ભેદ કે અભેદ નથી. અસ્તિત્વ કે અનસ્તિત્વ વિશે હું શું કહું? મને તો આમાં અચરજ લાગે છે.

वेदान्तसारसर्वस्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च। अहमात्मा निराकारः सर्वव्यापी स्वभावतः

વેદાંતનો સાર અને સર્વ છે જ્ઞાન અને અનુભૂતિ; હું આત્મા છું, નિરાકાર અને સ્વભાવથી સર્વત્ર વ્યાપક.

यो वै सर्वात्मको देवो निष्कलो गगनोपमः। स्वभावनिर्मलः शुद्धः स एवायं न संशयः

જે દેવ સર્વના આત્મા છે, ભાગરહિત છે, આકાશ જેવો છે, સ્વભાવથી નિર્મળ અને શુદ્ધ છે—એ જ આ છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

अहमेवाव्ययोऽनन्तः शुद्धविज्ञानविग्रहः। सुखं दुःखं न जानामि कथं कस्यापि वर्तते

હું જ અવિનાશી, અનંત, શુદ્ધ જ્ઞાનથી બનેલો છું; મને સુખ કે દુઃખ જાણીતું નથી—એ કેવી રીતે કોઈને હોઈ શકે?

न मानसं कर्म शुभाशुभं मे न कायिकं कर्म शुभाशुभं मे। न वाचिकं कर्म शुभाशुभं मे ज्ञानामृतं शुद्धमतीन्द्रियोऽहम्

મને કોઈ માનસિક, શરીરિક કે વાચિક કર્મ, શુભ કે અશુભ નથી; હું જ્ઞાનરૂપ અમૃત છું, શુદ્ધ અને ઇન્દ્રિયથી પર છું.

मनो वै गगनाकारं मनो वै सर्वतोमुखम्। मनोऽतीतं मनः सर्वं न मनः परमार्थतः

મન આકાશ જેવું છે, સર્વ દિશામાં છે, મનથી પર છે, મન જ સર્વ છે—પણ પરમ સત્યમાં મન નથી.

अहमेकमिदं सर्वं व्योमातीतं निरन्तरम्। पश्यामि कथमात्मानं प्रत्यक्षं वा तिरोहितम्

હું જ આ સર્વ છું, આકાશથી પર, સતત વ્યાપક; હું આત્માને કેવી રીતે જોઈ શકું, સીધા કે છુપાયેલા?

त्वमेवमेकं हि कथं न बुध्यसे समं हि सर्वेषु विमृष्टमव्ययम्। सदोदितोऽसि त्वमखण्डितः प्रभो दिवा च नक्तं च कथं हि मन्यसे

તુ જ એક છે—તને સમજાતું કેમ નથી? અવિભાજ્ય, અવિનાશી સર્વેમાં સમાન છે. તુ હંમેશા પ્રગટ, અખંડ છે, પ્રભુ; તુ દિવસ-રાત કેમ માનું છે?

आत्मानं सततं विद्धि सर्वत्रैकं निरन्तरम्। अहं ध्याता परं ध्येयमखण्डं खण्ड्यते कथम्

આત્માને હંમેશા, સર્વત્ર, એક અને સતત જાણ. હું ધ્યાન કરનાર અને પરમ ધ્યાનનું વિષય છું—અખંડને કેવી રીતે ભાગી શકાય?

न जातो न मृतोऽसि त्वं न ते देहः कदाचन। सर्वं ब्रह्मेति विख्यातं ब्रवीति बहुधा श्रुतिः

તુ જન્મતો નથી, મરતો નથી; તને ક્યારેય શરીર નથી. શાસ્ત્રો અનેક રીતે કહે છે કે સર્વ બ્રહ્મ છે.

स बाह्याभ्यन्तरोऽसि त्वं शिवः सर्वत्र सर्वदा। इतस्ततः कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत्

તુ અંદર અને બહાર બંને છે, શિવ છે, સર્વત્ર અને હંમેશા છે; તો પછી, તુ કેમ ભ્રમમાં, ભૂત જેવો દોડે છે?

संयोगश्च वियोगश्च वर्तते न च ते न मे। न त्वं नाहं जगन्नेदं सर्वमात्मैव केवलम्

સંયોજન અને વિયોગ થાય છે, પણ એ તારા કે મારા નથી. તુ નથી, હું નથી, આ જગત નથી—માત્ર આત્મા જ સર્વ છે.

शब्दादिपञ्चकस्यास्य नैवासि त्वं न ते पुनः। त्वमेव परमं तत्त्वमतः किं परितप्यसे

શબ્દાદિ પાંચ તત્વોનું તુ નથી, એ તારા નથી; તુ જ પરમ તત્વ છે—તો કેમ દુઃખી થાય છે?

जन्म मृत्युर्न ते चित्तं बन्धमोक्षौ शुभाशुभौ। कथं रोदिषि रे वत्स नामरूपं न ते न मे

જન્મ, મરણ, બંધન, મુક્તિ, શુભ-અશુભ તારા નથી, મન; તુ કેમ રડે છે, વત્સ? નામ અને રૂપ તારા કે મારા નથી.

अहो चित्त कथं भ्रान्तः प्रधावसि पिशाचवत्। अभिन्नं पश्य चात्मानं रागत्यागात्सुखी भव

અરે મન, તુ કેમ ભ્રમમાં, ભૂત જેવો દોડે છે? અવિભાજ્ય આત્માને જો, રાગ-દ્વેષ છોડ અને સુખી થા.

त्वमेव तत्त्वं हि विकारवर्जितं निष्कम्पमेकं हि विमोक्षविग्रहम्। न ते च रागो ह्यथवा विरागः कथं हि सन्तप्यसि कामकामतः

તમે જ સત્ય છો, કોઈ ફેરફારથી મુક્ત, અડગ, એકમાત્ર, મુક્તિના સ્વરૂપ; તમને neither લગાવ nor વિરાજ્ય છે—તો પછી ઈચ્છા કે લાલસા તમને કેવી રીતે દુ:ખી કરી શકે?

वदन्ति श्रुतयः सर्वाः निर्गुणं शुद्धमव्ययम्। अशरीरं समं तत्त्वं तन्मां विद्धि न संशयः

બધી શાસ્ત્રો કહે છે કે સત્ય ગુણરહિત, શુદ્ધ, અવિનાશી, શરીર વિનાનું અને સમાન છે; એ જ હું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી.

साकारमनृतं विद्धि निराकारं निरन्तरम्। एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः

રૂપ ધરાવતું બધું અસત્ય છે, અને જે નિરૂપ છે એ અનંત છે; આ સત્યના ઉપદેશથી ફરી જન્મ નથી થતો.

एकमेव समं तत्त्वं वदन्ति हि विपश्चितः। रागत्यागात्पुनश्चित्तमेकानेकं न विद्यते

વિદ્વાન લોકો કહે છે કે એક જ સત્ય હંમેશા સમાન છે; લગાવ છોડી દઈએ તો મન ફરી એક કે અનેક બનતું નથી.

अनात्मरूपं च कथं समाधि- रात्मस्वरूपं च कथं समाधिः। अस्तीति नास्तीति कथं समाधि- र्मोक्षस्वरूपं यदि सर्वमेकम्

જે આત્મા નથી, તેમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય? અને જે આત્માનું સ્વરૂપ છે, તેમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય? 'છે' કે 'નથી'—આમાં સમાધિ કેવી રીતે થાય, જો મુક્તિના સ્વરૂપે બધું એક છે?

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहस्त्वमजोऽव्ययः। जानामीह न जानामीत्यात्मानं मन्यसे कथम्

તમે શુદ્ધ છો, સમાન સત્ય છો, શરીર વિનાના, જન્મ વિનાના, અવિનાશી છો; 'હું જાણું છું' કે 'હું જાણતો નથી'—આ રીતે તમે પોતાને કેવી રીતે માનશો?

तत्त्वमस्यादिवाक्येन स्वात्मा हि प्रतिपादितः। नेति नेति श्रुतिर्ब्रूयादनृतं पाञ्चभौतिकम्

'તુ એ જ છે' જેવા મહાવાક્યથી પોતાનો આત્મા દર્શાવવામાં આવ્યો છે; શાસ્ત્ર 'નેતિ, નેતિ' કહે છે, જે અસત્ય અને પાંચ તત્વોથી બનેલું છે.

आत्मन्येवात्मना सर्वं त्वया पूर्णं निरन्तरम्। ध्याता ध्यानं न ते चित्तं निर्लज्जं ध्यायते कथम्

તમારા દ્વારા, આત્મામાં આત્મા દ્વારા, બધું સતત ભરેલું છે; તમારા માટે neither ધ્યાન કરનાર nor ધ્યાન છે—તો તમારું મન કેવી રીતે નિ:શંક થઈ ધ્યાન કરે?

शिवं न जानामि कथं वदामि शिवं न जानामि कथं भजामि। अहं शिवश्चेत्परमार्थतत्त्वं समस्वरूपं गगनोपमं च

હું શિવને જાણતો નથી—તો કેવી રીતે બોલું? હું શિવને જાણતો નથી—તો કેવી રીતે પૂજું? જો હું જ શિવ, પરમ સત્ય, સમાન સ્વરૂપ, આકાશ જેવો છું—

नाहं तत्त्वं समं तत्त्वं कल्पनाहेतुवर्जितम्। ग्राह्यग्राहकनिर्मुक्तं स्वसंवेद्यं कथं भवेत्

હું સત્ય નથી, સમાન સત્ય નથી, કલ્પનાથી ઊભેલું નથી; ગ્રહણ કરનાર અને ગ્રહણ કરાતું બંનેથી મુક્ત, એ કેવી રીતે સ્વાનુભવ બની શકે?

अनन्तरूपं न हि वस्तु किंचि- त्तत्त्वस्वरूपं न हि वस्तु किंचित्। आत्मैकरूपं परमार्थतत्त्वं न हिंसको वापि न चाप्यहिंसा

અનંત સ્વરૂપ ધરાવતું કંઈ નથી, સત્યના સ્વરૂપનું કંઈ નથી; પરમ સત્ય, આત્માના એક સ્વરૂપે neither હિંસક છે nor અહિંસક.

विशुद्धोऽसि समं तत्त्वं विदेहमजमव्ययम्। विभ्रमं कथमात्मार्थे विभ्रान्तोऽहं कथं पुनः

તમે શુદ્ધ છો, સમાન સત્ય છો, શરીર વિનાના, જન્મ વિનાના, અવિનાશી છો; આત્મા વિષે ભ્રમ કેવી રીતે થાય, અથવા હું ફરી કેવી રીતે ભ્રમિત થઈ શકું?