અવધૂતગીતા

શ્રદ્ધાનુભૂતિથી પરિપૂર્ણ એવા આત્મજ્ઞાનના અમૃતરૂપ સ્વરૂપે હું કહું છું: હું કદી મૂળ કે મૂળરહિત નથી, છતાં સદા પ્રગટ છું; હું ધૂમ કે ધૂમત્વ વિનાનું છું, છતાં સદા ઉજ્વળ છું; દીવો કે દીવાપણું પણ નથી, છતાં હું સદા પ્રકાશમાન છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, જે સર્વેમાં સમાન સ્વાદ ધરાવે છે—વિશાળ આકાશ જેવું. અહીં ઈચ્છાવિહિન ઈચ્છાની વાત કેવી રીતે કરી શકાય? અલિપ્ત લિપ્તતાની વાત કેવી રીતે થાય? સારવિહિન સારની વાત પણ અશક્ય છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, જે સર્વેમાં સમાન છે, આકાશ જેવું. દ્વૈત કે અદ્વૈત સ્વરૂપની વાત કેવી રીતે કરી શકાય? શાશ્વત કે અશાશ્વત સ્વભાવની ચર્ચા કઈ રીતે શક્ય? હું એ જ્ઞાનામૃત છું, જે સર્વેમાં એકરૂપ છે, આકાશ જેવું. હું neither સ્થૂળ છું, neither સૂક્ષ્મ; આવવું કે જવું, શરૂઆત કે અંત કે મધ્ય—કશું નથી. ઊંચું કે નીચું પણ નથી. સત્ય એ છે કે હું જ્ઞાનામૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવું. આ ચેતના સર્વે ઇન્દ્રિય છે, સર્વે વિષય છે—આકાશ જેવું. ચેતના એક અને શુદ્ધ છે, બંધન કે મુક્તિથી પર છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવું. પ્રિય, હું સમજવા કે જાણવામાં કઠિન કે સરળ નથી; હું neither નિકટ neither દુર છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, સર્વેમાં સમાન, આકાશ જેવું. હું એ અગ્નિ છું, જે કર્મવિહિનતાને દહન કરે છે; દુઃખ અને દુઃખવિહિનતા, દેહી અને અદેહી—બધું જ હું દહન કરી દઉં છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. પાપ અને પાપવિહિનતા, ધર્મ અને અધર્મ, બંધન અને મુક્તિ—બધું જ હું દહન કરી દઉં છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. હે બાળક, હું neither સત્તા neither અસત્તા, neither યોગ neither અયોગ, neither મન neither અમન—કંઈ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. મારે માટે neither મોહ કે મોહવિમુક્તિ, neither દુઃખ કે દુઃખમુક્તિ, neither લોભ કે લોભમુક્તિ—કંઈ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. મારે માટે સંસારની ડોરી નથી, સંતોષનું સુખ નથી; અજ્ઞાનનું બંધન પણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. સંસારના ધૂળથી, દુઃખના અંધકારથી કે ગુણથી—કંઈથી પણ મારે કોઈ ફેરફાર થતો નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. મારે માટે કોઈ નિયમ કે દુઃખ આપતો નથી, દુઃખથી જન્મેલો મન નથી; ‘હું’ પન પણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. હલનચલન કે અચલન, કલ્પિત સર્જન, સ્વપ્ન કે જાગૃતિ, સારા કે ખરાબ, સાર કે નિરસ, હલન કે અચલન—કંઈનો અંત નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. આ neither જાણીતું છે, neither જાણનાર, કારણથી સમજાય એવું નથી; neither મન છે, neither બુદ્ધિ. તો હું તને સત્ય કેવી રીતે કહું? હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. પરમ તત્ત્વ neither વિભાજિત, neither અવિભાજિત; neither અંદર, neither બહાર—તો વર્ણન કેમ થાય? સર્જનથી પહેલાનું, અલિપ્ત, અને સાચે તો કશું અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. હું જ તત્ત્વ છું, રાગાદિ દોષોથી મુક્ત; હું જ તત્ત્વ છું, દોષરહિત; હું જ તત્ત્વ છું, સંસારના દુઃખથી મુક્ત. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. ત્રણે અવસ્થાઓ નથી, તો ચોથી કેવી? ત્રણે કાળ નથી, તો દિશાઓ કેવી? પરમ શાંતિયુક્ત અવસ્થા જ પરમ તત્ત્વ છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. લાંબુ કે ટૂંકો, પહોળું કે સાંકડી, ખૂણાવાળું કે ગોળ—કંઈનો ભેદ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. માતા, પિતા, સંતાન ક્યારેય મારા નથી; neither જન્મેલા, neither મરેલા—મન કે બીજું કશું પણ ક્યારેય મારું નથી. આ પરમ તત્ત્વ અચળ અને સ્થિર છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. શુદ્ધ, પરમ શુદ્ધ, વિચારોની પાર, અનંત સ્વરૂપ; નિર્લેપ, પરમ નિર્લેપ, વિચારોની પાર, અનંત સ્વરૂપ; અખંડ, પરમ અખંડ, વિચારોની પાર, અનંત સ્વરૂપ—હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. અહીં બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ કેવી રીતે હોઈ શકે? સ્વર્ગ અને અન્ય લોક કેવી રીતે હોઈ શકે? જો પરમ તત્ત્વ એક, શુદ્ધ અને અદ્વિતીય છે, તો હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. નિર્વિકલ્પ શુદ્ધની, અવશેષ શુદ્ધની, નિર્માણ શુદ્ધની—વાત કેવી રીતે કરી શકાય? હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. હંમેશા કર્માતીત સર્વોત્તમ કર્મ કરું છું; પરમ આનંદમાં રહું છું, લિપ્ત કે અલિપ્ત નથી; દેહી કે અદેહીથી મુક્ત છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેટલું વિશાળ. માયાથી સર્જાયેલું જગત, વક્રતા કે પાખંડ, સત્ય કે અસત્ય—કંઈ પણ મારું રૂપાંતર નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. કાળના વિભાગો, ઉષા કે સાંજ, વિયોગ કે યોગ, આંતરિક જાગૃતિથી રહિતપણું, બોધશૂન્યપણું—કંઈ નથી. શુદ્ધ કે અશુદ્ધની કોઈ ઓળખાણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. હું neither ગુરુ neither શિષ્ય, truly અચલ; neither મન neither અમન, truly અચલ; ચેતના, સર્વે ભેદ વિનાની, truly અચલ. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. આ અજ્ઞાનમય વનરૂપ નિવાસનું વર્ણન કેવી રીતે કરું? આ સંપૂર્ણ રીતે સમાધાન પામેલી શંકાની વાત કેવી રીતે કરું? હંમેશા એકરૂપ અને અચલ છું. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. હંમેશા પ્રકાશમાન, neither જીવ neither અજીવ, બીજ કે બીજહીન, બંધન કે મુક્તિ—કંઈ પણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. હંમેશા પ્રકાશમાન, neither ઉત્પત્તિ, neither સંસાર, neither વિલય. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. નામ અને રૂપનો અણુમાત્ર પણ ભાવ તારો નથી; વિભાજન કે અવિભાજન પણ તારો નથી. હે નિર્લજ્જ મન, દુઃખી કેમ થાય છે? હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. મિત્ર, કેમ રડે છે? વૃદ્ધાવસ્થા કે મરણ નથી; કેમ રડે છે? જન્મનું દુઃખ નથી; કેમ રડે છે? પરિવર્તન તારો નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. મિત્ર, કેમ રડે છે? તારી કોઈ સાચી આકાર નથી; વિકૃતિ પણ નથી; વય પણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. મિત્ર, કેમ રડે છે? વય નથી; મન નથી; ઇન્દ્રિય પણ તારી નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. મિત્ર, કેમ રડે છે? ઇચ્છા નથી; લોભ નથી; મોહ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. તારા પાસે કશું નથી, તો ધનની ઈચ્છા કેમ? પત્ની નથી, તો શક્તિની ઈચ્છા કેમ? ‘મારું’ નથી, તો અધિકારની ઈચ્છા કેમ? હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. ચિહ્નરૂપ જગત neither તારા માટે જન્મે છે, neither મારા માટે; આ મન ભેદરૂપ દેખાય છે. તારા કે મારા માટે neither વિભાજન, neither અવિભાજન છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. તારા અંદર વૈરાગ્યનો અણુમાત્ર પણ અંશ નથી; રાગનો પણ નથી; ઈચ્છાનો પણ નથી. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. તારા હૃદયમાં neither ધ્યાન, neither સમાધિ; neither ધ્યાન, neither બહારનું સ્થાન; neither ધ્યાનનું વિષય, neither સમય. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. જેટલું મહત્વપૂર્ણ હતું, તે બધું મેં તને કહી દીધું છે; तू નથી, હું નથી, મહાન નથી, ગુરુ નથી, શિષ્ય નથી. પરમ તત્ત્વ તો સ્વાભાવિક અને સ્વતંત્ર સ્વરૂપ છે. હું એ જ્ઞાનામૃત છું, એક સ્વાદવાળું, આકાશ જેવું. આ રીતે, સર્વે ભેદ, કલ્પના અને બંધનોને પાર કરી, હું અવિભાજ્ય, અપરિચલિત, સર્વેમાં સમાન, ચિદ્રૂપ જ્ઞાનામૃત છું—વિશાળ આકાશ જેવું.