અવધૂતગીતા

એક વખતની વાત છે, જ્યારે ભગવાનની કૃપા દ્વારા જ લોકોમાં અદ્વૈતનો ઝુકાવ ઉદ્ભવતો હતો, જે જ્ઞાનીઓ માટે વિશાળ ભયમાંથી મુક્તિ લાવતો હતો. આ અદ્વૈત, જે સર્વત્ર વ્યાપી છે, તે સ્વયંમાં સ્વરૂપહીન, અવિભાજ્ય અને અવિરત છે, અને એનું પૂજન કેવી રીતે કરવું? આ બ્રહ્માંડ, જે પાંચ તત્ત્વોથી બનેલું છે, તે રેતીમાં પાણીની જેમ છે; હું કા માટે નમવું જોઈએ, જ્યારે હું જ શુદ્ધ અને નિર્મલ છું? મને સમજણ થાય છે કે સ્વયં જ સર્વકાંતિ છે; જ્યાં વિભાજન કે અવિભાજન નથી, ત્યાં હું અસ્તિત્વ અને નાસ્તિત્વ વિશે કેવી રીતે બોલી શકું? હું તો આશ્ચર્યથી ભરેલો છું. વેદાંતનું સાર અને સંપૂર્ણતા જ્ઞાન અને અનુભૂતિ છે; હું સ્વયં, સ્વરૂપહીન અને સર્વવ્યાપી છું. તે ભગવાન, જે સર્વનો આત્મા છે, ભાગહીન અને સ્વભાવથી શુદ્ધ છે, તે જ છે, આમાં કોઈ સંદેહ નથી. હું જ અશ્રુ, અનંત અને શુદ્ધ જ્ઞાનનું સ્વરૂપ છું; મને સુખ કે દુખની જાણ નથી—આજે કોઈને કેવી રીતે તે અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે? કોઈ માનસિક ક્રિયા, શુભ કે અશુભ, મારી નથી; કોઈ શારીરિક ક્રિયા, શુભ કે અશુભ, મારી નથી; કોઈ વાચિક ક્રિયા, શુભ કે અશુભ, મારી નથી. હું જ જ્ઞાનનો અમૃત છું, શુદ્ધ અને ઇન્દ્રિયોથી પરે. મન તો આકાશની જેમ છે; તે દરેક દિશામાં વળે છે; મન પરમ તત્વમાં છે, પરંતુ ઉચ્ચ સત્યમાં મન નથી. હું જ આ બધું છું, જે જગ્યા કરતાં પર છે, અને અવિરત છે. હું કેવી રીતે આત્માને સીધા અથવા છુપાયેલા રૂપે જોઈ શકું? તમે જ આ એક જ છો—તમે કેમ સમજતા નથી? અવિભાજ્ય અને અશ્રુ, બધામાં સમાન છે. તમે સદા પ્રગટ છો, અવિરત છો; દિવસ અને રાતની કલ્પના કેવી રીતે કરો છો? સ્વયંને હંમેશા, દરેક જગ્યાએ, એકરૂપ અને અવિરત તરીકે જાણો. હું જ ધ્યાનમાં રાખનાર છું, અને ધ્યાનનું સર્વોચ્ચ વિષય—કેવી રીતે અવિભાજ્યને વિભાજિત કરી શકાય? તમે જન્મતા નથી, ન મરતા નથી; તમારું શરીર નથી. શાસ્ત્રો અનેક રીતે કહે છે કે બધું બ્રહ્મ તરીકે ઓળખાય છે. તમે અંદર અને બહાર છો; તમે સર્વત્ર, સદા શિવ છો. તો કેમ તમે ભ્રમમાં ભટકતા રહો છો, જેમ કે ભૂત? એકતા અને વિભાજન થાય છે, પરંતુ તે તમારી નથી, ન મારી. તમે નથી, હું નથી, આ જગત નથી—માત્ર આત્મા જ સર્વકાંતિ છે. તમે પાંચ તત્ત્વોનું સ્વરૂપ નથી, ન તે તમારી છે. તમે જ સર્વોચ્ચ વાસ્તવિકતા છો—તમે કેમ દુખી થાઓ છો? જન્મ અને મૃત્યુ તમારી નથી, મન; બંધન અને મુક્તિ, ન સારું અને ન ખરાબ. કેમ તમે આંસુ વહાવો છો, પ્રિય? નામ અને સ્વરૂપ તમારી નથી, ન મારી. ઓ મન, તું કેટલો ભ્રમિત છે, ભૂતની જેમ ભટકતો! અવિભાજ્ય આત્માને જુઓ અને લાગણી અને વિરુદ્ધતા છોડીને સુખી રહો. તમે જ સત્ય છો, સર્વ પરિવર્તનોથી મુક્ત, અચળ, એક, મુક્તિનું સ્વરૂપ; તમારે લાગણી કે વિરુદ્ધતા નથી—તો કેવી રીતે ઈચ્છા કે અભિલાષાથી પીડિત થઈ શકો છો? બધા શાસ્ત્રો કહે છે કે સત્ય ગુણવિહોણું, શુદ્ધ, અશ્રુ, શરીરહીન અને સમાન છે; આને મારી રીતે જાણો, કોઈ સંદેહ વિના. જાણો કે જે સ્વરૂપ ધરાવે છે તે અસત્ય છે, અને જે સ્વરૂપહીન છે તે અનંત છે; આ સત્યના શિક્ષણ દ્વારા, અસ્તિત્વમાં વધુ જન્મ નથી. જ્ઞાનીઓ કહે છે કે એક જ સત્ય હંમેશા સમાન છે; જ્યારે લાગણી છોડી દેવામાં આવે છે, ત્યારે મન ફરી એક અથવા ઘણા બની નથી. કેવી રીતે સ્વયંમાં અસ્વરૂપમાં અવશ્યતા હોઈ શકે? કેવી રીતે સ્વયંના સાચા સ્વરૂપમાં અવશ્યતા હોઈ શકે? કેવા સ્વરૂપમાં 'તે છે' કે 'તે નથી', જો મુક્તિના સ્વરૂપમાં બધું એક છે? તમે શુદ્ધ, સમાન સત્ય, શરીરહીન, અજ્ઞાત, અશ્રુ છો; તમે કેવી રીતે 'હું જાણું છું' કે 'હું જાણું નથી' તરીકે વિચારતા છો? મહાન કહેવત 'તમે તે છો' દ્વારા, તમારી પોતાની આત્માને દર્શાવવામાં આવે છે; શાસ્ત્રો અસત્ય, પાંચ તત્ત્વોને વિશે 'આ નથી, આ નથી' કહે છે. બધું તમારાથી જ ભરેલું છે, આત્મામાં આત્મા, વિક્ષેપ વિના; તમારા માટે ધ્યાન રાખનાર કે ધ્યાન નથી—તમે કેવી રીતે નિર્દયતાથી ધ્યાન કરી શકો? હું શિવને જાણતો નથી—હું કેવી રીતે તેના વિશે બોલી શકું? હું શિવને જાણતો નથી—હું કેવી રીતે તેની પૂજા કરી શકું? જો હું જ શિવ છું, સર્વોચ્ચ સત્ય, સમાન સ્વભાવ ધરાવું છું, જેમ કે આકાશ—હું સત્ય નથી, ન સમાન સત્ય, ન કલ્પનામાંથી ઉત્પન્ન થાય તે—વિષય અને વિષયથી મુક્ત, તે કેવી રીતે સ્વયં અનુભવાય? અનંત સ્વરૂપો નથી, સત્યના સ્વરૂપમાં કંઈ નથી; સર્વોચ્ચ સત્ય, એક સ્વરૂપમાં આત્મા, ન તો હિંસક છે અને ન તો અહિંસક. તમે શુદ્ધ છો, સમાન સત્ય, શરીરહીન, અજ્ઞાત, અશ્રુ; કેવી રીતે આત્મા વિશે ભ્રમ હોઈ શકે, અથવા હું કેવી રીતે ફરીથી ભ્રમિત થઈ શકું? જ્યારે એક માટીની ટાંકી તૂટે છે, ત્યારે તેની અંદરની જગ્યા સરળતાથી વિભાજન વિના વિલીન થાય છે; શિવ દ્વારા શુદ્ધ થયેલ મન સાથે, હું કોઈ વિભાજનનો અનુભવ કરતો નથી. કોઈ માટીની ટાંકી નથી, કોઈ ટાંકીનું જગ્યા નથી, કોઈ વ્યક્તિગત આત્મા નથી, કોઈ આત્માનું શરીર નથી; માત્ર બ્રહ્મને જાણો, જ્ઞાન, જાણનાર અને જાણ્યાથી મુક્ત. દરેક જગ્યાએ, હંમેશા, બધું આત્મા છે, સ્થિર અને શાશ્વત; બધું શૂન્ય અને શૂન્ય નથી—આને મારી રીતે જાણો, કોઈ સંદેહ વિના. કોઈ વેદો નથી, કોઈ જગતો નથી, કોઈ દેવો નથી, કોઈ યજ્ઞો નથી, કોઈ જાતિ અથવા જીવનના તબક્કા નથી, કોઈ કુટુંબ કે જન્મ નથી; ધૂમ્રના માર્ગ કે પ્રકાશના માર્ગ નથી—સર્વોચ્ચ સત્ય બ્રહ્મના એક સ્વરૂપનું છે. વિશાળ અને વ્યાપકથી મુક્ત, તમે એક જ છો, જો તમે પૂર્ણ છો; તમે કેવી રીતે તમારા સ્વયંને સીધા કે આડેધોરે માનશો? કેટલાક અદ્વૈતની ઈચ્છા રાખે છે, અન્ય દ્રવ્યતાની ઈચ્છા રાખે છે; તેઓ સમાન સત્યને નથી શોધતા, જે બંને દ્વૈત અને અદ્વૈતથી મુક્ત છે. કેવી રીતે તેઓ સત્ય વિશે બોલી શકે, જે સફેદ કે કોઈ રંગથી વિમુક્ત છે, ધ્વનિ અને અન્ય ગુણોથી વિમુક્ત છે, અને મન અને ભાષાના પકડથી પરે છે? જ્યારે આ બધું—શરીર અને અન્ય—અસત્ય તરીકે ઓળખાય છે, જેમ કે આકાશ, ત્યારે ખરેખર બ્રહ્મને જાણવું છે; તમારા માટે દ્વૈતની વારસો નથી. અહીં સુધી કે સ્વાભાવિક આત્મા, સર્વોચ્ચ, મને અલગ દેખાય છે; જેમ કે જગ્યા એક છે, તેમ—કેવી રીતે ધ્યાન રાખનાર, ધ્યાન અથવા ધ્યાનનું વિષય હોઈ શકે? જે કંઈ હું કરું છું, જે કંઈ હું ખાઉં છું, જે કંઈ હું અર્પણ કરું છું કે દઈશ—આમાંથી કંઈ પણ ખરેખર મારું નથી; હું શુદ્ધ, અજ્ઞાત અને અશ્રુ છું.