అష్టావక్రగీతా

నాహం దేహో న మే దేహో జీవో నాహమహం హి చిత్। అయమేవ హి మే బన్ధ ఆసీద్యా జీవితే స్పృహా

నేను శరీరం కాదు, శరీరం నాదీ కాదు. నేను జీవుడు కాదు, నేను చైతన్యమే. నాకు బంధంగా ఉన్నది జీవితం మీద ఉన్న ఆశ మాత్రమే.

అహో భువనకల్లోలైర్విచిత్రైర్ద్రాక్ సముత్థితం। మయ్యనంతమహాంభోధౌ చిత్తవాతే సముద్యతే

ఓహో! ఈ ప్రపంచపు అలలు ఎన్నో విధాలుగా, త్వరగా లేచి, నా అంతులేని మహాసముద్రంలో, మనస్సు అనే గాలితో ఉప్పొంగాయి.

మయ్యనంతమహాంభోధౌ చిత్తవాతే ప్రశామ్యతి। అభాగ్యాజ్జీవవణిజో జగత్పోతో వినశ్వరః

నా అంతులేని మహాసముద్రంలో మనస్సు అనే గాలి శాంతించగానే, జీవన వ్యాపారి అయిన జగత్తు అనే పడవ నశిస్తుంది.

మయ్యనన్తమహాంభోధావాశ్చర్యం జీవవీచయః। ఉద్యన్తి ఘ్నన్తి ఖేలన్తి ప్రవిశన్తి స్వభావతః

నా అంతులేని మహాసముద్రంలో జీవుల అలలు ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నాయి! అవి లేచి, పడిపోతూ, ఆడుతూ, చివరికి మళ్లీ కలిసిపోతాయి — ఇవన్నీ వాటి స్వభావానుసారం జరుగుతాయి.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ అవినాశినమాత్మానం ఏకం విజ్ఞాయ తత్త్వతః। తవాత్మజ్ఞానస్య ధీరస్య కథమర్థార్జనే రతిః

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ ఒకటే, అవినాశిగా ఉందని నిజంగా తెలుసుకున్నవాడికి, ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన ధీరుడికి, లోకసంబంధమైన లాభాల కోసం ఆసక్తి ఎలా కలుగుతుంది?

ఆత్మాజ్ఞానాదహో ప్రీతిర్విషయభ్రమగోచరే। శుక్తేరజ్ఞానతో లోభో యథా రజతవిభ్రమే

ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడమే విషయాల పట్ల మమకారం కలిగిస్తుంది. అది ఎలా అంటే, ముత్యపు పొరను వెండి అని తప్పుగా భావించి లోభం కలిగినట్టు.

విశ్వం స్ఫురతి యత్రేదం తరఙ్గా ఇవ సాగరే। సోఽహమస్మీతి విజ్ఞాయ కిం దీన ఇవ ధావసి

ఈ విశ్వం సముద్రంలో అలలు లేచినట్టు, దేనిలో ప్రకాశిస్తుంది, నేను అదే అని తెలుసుకుంటే, ఎందుకు బాధతో పరుగెడుతున్నావు?

శ్రుత్వాపి శుద్ధచైతన్య ఆత్మానమతిసున్దరం। ఉపస్థేఽత్యన్తసంసక్తో మాలిన్యమధిగచ్ఛతి

ఆత్మ శుద్ధమైన, అందమైన చైతన్యమని విన్నా, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల బలమైన ఆసక్తి ఉన్నవాడు మలినతను పొందుతాడు.

సర్వభూతేషు చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని। మునేర్జానత ఆశ్చర్యం మమత్వమనువర్తతే

ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని తెలుసుకున్న మునికి, 'ఇది నాది' అనే భావన ఇంకా ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యమే.

ఆస్థితః పరమాద్వైతం మోక్షార్థేఽపి వ్యవస్థితః। ఆశ్చర్యం కామవశగో వికలః కేలిశిక్షయా

పరమాద్వైతంలో స్థిరంగా ఉండి, విమోచనాన్ని కోరుతూ ఉన్నా, కోరికలకు లోనై, సుఖాల వెనుక పరుగెత్తే వాడు ఇంకా అసంపూర్ణంగా ఉండటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ఉద్భూతం జ్ఞానదుర్మిత్రమవధార్యాతిదుర్బలః। ఆశ్చర్యం కామమాకాఙ్క్షేత్ కాలమన్తమనుశ్రితః

జ్ఞానం కలిగి, అజ్ఞానం అనే శత్రువు ఎంత బలహీనమో తెలిసినా, కాలం ముగిసిపోతున్నా, ఇంకా కోరికలు ఉండటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ఇహాముత్ర విరక్తస్య నిత్యానిత్యవివేకినః। ఆశ్చర్యం మోక్షకామస్య మోక్షాద్ ఏవ విభీషికా

ఇక్కడా, అక్కడా విరక్తి కలిగి, నిత్యానిత్య విషయాలు తేడా తెలుసుకున్నవాడికి, విమోచనాన్ని కోరుతూ, విమోచనకే భయపడటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ధీరస్తు భోజ్యమానోఽపి పీడ్యమానోఽపి సర్వదా। ఆత్మానం కేవలం పశ్యన్ న తుష్యతి న కుప్యతి

ధీరుడు భోజనం చేస్తున్నా, బాధపడుతున్నా ఎప్పుడూ తనను తాను మాత్రమే చూస్తాడు. అతడు ఆనందపడడు, కోపపడడు.

చేష్టమానం శరీరం స్వం పశ్యత్యన్యశరీరవత్। సంస్తవే చాపి నిన్దాయాం కథం క్షుభ్యేత్ మహాశయః

తన శరీరాన్ని పరాయి శరీరంలా చూస్తున్న మహాత్ముడికి, పొగడ్త వచ్చినా, నింద వచ్చినా, మనసు ఎందుకు కలవరపడుతుంది?

మాయామాత్రమిదం విశ్వం పశ్యన్ విగతకౌతుకః। అపి సన్నిహితే మృత్యౌ కథం త్రస్యతి ధీరధీః

ఈ లోకాన్ని మాయ మాత్రమే అనిపించి, ఆశ్చర్యం కూడా పోయిన జ్ఞానికి, మరణం ఎదురైనా భయం ఎందుకు కలుగుతుంది?

నిఃస్పృహం మానసం యస్య నైరాశ్యేఽపి మహాత్మనః। తస్యాత్మజ్ఞానతృప్తస్య తులనా కేన జాయతే

ఎటువంటి ఆశ లేకుండా, ఆత్మజ్ఞానంతో తృప్తిగా ఉండే మహాత్ముడికి, నిరాశలోనైనా, ఎవరు సమానం?

స్వభావాద్ ఏవ జానానో దృశ్యమేతన్న కించన। ఇదం గ్రాహ్యమిదం త్యాజ్యం స కిం పశ్యతి ధీరధీః

ఈ ప్రపంచం అసలు ఏమీ కాదని సహజంగా తెలిసిన జ్ఞానికి, ఏది తీసుకోవాలి, ఏది వదలాలి అనే భావం ఎలా కలుగుతుంది?

అంతస్త్యక్తకషాయస్య నిర్ద్వన్ద్వస్య నిరాశిషః। యదృచ్ఛయాగతో భోగో న దుఃఖాయ న తుష్టయే

లోపల కోరికలు వదిలేసినవాడు, ద్వంద్వాలు లేని వాడు, ఆశలు లేని వాడికి, యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిన అనుభవం బాధను గానీ, ఆనందాన్ని గానీ కలిగించదు.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ హన్తాత్మజ్ఞానస్య ధీరస్య ఖేలతో భోగలీలయా। న హి సంసారవాహీకైర్మూఢైః సహ సమానతా

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మజ్ఞానంతో స్థిరమైన జ్ఞాని, ఈ లోకానుభవాన్ని ఆటగా చూసేవాడు, సంసారంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖులతో ఎప్పుడూ సమానుడు కాడు.

యత్ పదం ప్రేప్సవో దీనాః శక్రాద్యాః సర్వదేవతాః। అహో తత్ర స్థితో యోగీ న హర్షముపగచ్ఛతి

ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా కోరుకునే స్థితిలో ఉన్న యోగికి, అక్కడ ఆనందం కూడా ఉండదు — ఎంత ఆశ్చర్యం!

తజ్జ్ఞస్య పుణ్యపాపాభ్యాం స్పర్శో హ్యన్తర్న జాయతే। న హ్యాకాశస్య ధూమేన దృశ్యమానాపి సఙ్గతిః

ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడికి పుణ్యపాపాలు లోపల తాకవు. ఆకాశానికి పొగ కనిపించినా, కలిసిపోవడం లేనట్లే.

ఆత్మైవేదం జగత్సర్వం జ్ఞాతం యేన మహాత్మనా। యదృచ్ఛయా వర్తమానం తం నిషేద్ధుం క్షమేత కః

ఈ జగత్తు అంతా ఆత్మే అని తెలిసి, యాదృచ్ఛికంగా జీవించే మహాత్ముడిని ఎవరు నియంత్రించగలరు?

ఆబ్రహ్మస్తంబపర్యన్తే భూతగ్రామే చతుర్విధే। విజ్ఞస్యైవ హి సామర్థ్యమిచ్ఛానిచ్ఛావివర్జనే

బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు, నాలుగు రకాల ప్రాణుల్లో, కోరికలు లేకుండా ఉండే శక్తి జ్ఞానికే ఉంటుంది.

ఆత్మానమద్వయం కశ్చిజ్జానాతి జగదీశ్వరం। యద్ వేత్తి తత్స కురుతే న భయం తస్య కుత్రచిత్

ఆత్మను అద్వితీయంగా, జగత్తు యొక్క అధిపతిగా ఎవరైనా తెలిసినవాడు, ఏది తెలుసుకున్నా, అదే చేస్తాడు; అతనికి ఎక్కడా భయం ఉండదు.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ న తే సంగోఽస్తి కేనాపి కిం శుద్ధస్త్యక్తుమిచ్ఛసి। సంఘాతవిలయం కుర్వన్నేవమేవ లయం వ్రజ

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: నీకు ఏదితోనూ సంబంధం లేదు. ఓ పవిత్రుడా, వదిలేయాలనే కోరిక ఎందుకు? కలయికను కరిగించు, అప్పుడు లయలోకి ప్రవేశించు.

ఉదేతి భవతో విశ్వం వారిధేరివ బుద్బుదః। ఇతి జ్ఞాత్వైకమాత్మానం ఏవమేవ లయం వ్రజ

సముద్రంలో బుడబుడలలా విశ్వం నీయందు ఉద్భవిస్తుంది. ఆత్మ ఒక్కటే అని తెలిసి, లయలోకి ప్రవేశించు.

ప్రత్యక్షమప్యవస్తుత్వాద్ విశ్వం నాస్త్యమలే త్వయి। రజ్జుసర్ప ఇవ వ్యక్తం ఏవమేవ లయం వ్రజ

ప్రపంచం ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, నీవు నిర్మలుడవు కాబట్టి అది నీవందు లేదు. కట్టెలో పాము కనిపించినట్టు మాత్రమే. ఇదే జ్ఞానంతో లయలోకి ప్రవేశించు.

సమదుఃఖసుఖః పూర్ణ ఆశానైరాశ్యయోః సమః। సమజీవితమృత్యుః సన్నేవమేవ లయం వ్రజ

బాధ, ఆనందాల్లో సమంగా ఉండి, ఆశ, నిరాశల్లో సమంగా ఉండి, జీవితం, మరణంలో కూడా సమంగా ఉండి, లయలోకి ప్రవేశించు.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ ఆకాశవదనన్తోఽహం ఘటవత్ ప్రాకృతం జగత్। ఇతి జ్ఞానం తథైతస్య న త్యాగో న గ్రహో లయః

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: నేను ఆకాశంలా అనంతుడిని; జగత్తు మట్టికుండలా సహజమైనది. ఈ జ్ఞానం ఉన్నవాడికి వదిలిపెట్టడం, స్వీకరించడం లేవు — కేవలం లయమే.