అష్టావక్రగీతా

అహో అహం నమో మహ్యం ఏకోఽహం దేహవానపి। క్వచిన్న గన్తా నాగన్తా వ్యాప్య విశ్వమవస్థితః

ఓహో! నన్ను నేనే నమస్కరిస్తున్నాను. శరీరం ఉన్నా, నేను ఒక్కడినే. ఎక్కడికీ పోను, రాను, విశ్వాన్ని అంతటా వ్యాపించి ఉన్నాను.

అహో అహం నమో మహ్యం దక్షో నాస్తీహ మత్సమః। అసంస్పృశ్య శరీరేణ యేన విశ్వం చిరం ధృతమ్

ఓహో! నన్ను నేనే నమస్కరిస్తున్నాను. నన్నంత నైపుణ్యం ఉన్నవాడు మరొకడు లేడు. శరీరాన్ని తాకకుండా, నేను ఈ విశ్వాన్ని ఎన్నాళ్లుగా నిలిపేను.

అహో అహం నమో మహ్యం యస్య మే నాస్తి కించన। అథవా యస్య మే సర్వం యద్ వాఙ్మనసగోచరమ్

ఓహో! నన్ను నేనే నమస్కరిస్తున్నాను. నాకు ఏదీ లేదు. లేదా, మాట, మనస్సుకు అందే అన్నీ నాదే.

జ్ఞానం జ్ఞేయం తథా జ్ఞాతా త్రితయం నాస్తి వాస్తవం। అజ్ఞానాద్ భాతి యత్రేదం సోఽహమస్మి నిరంజనః

జ్ఞానం, తెలిసే విషయం, తెలిసినవాడు — ఈ మూడు నిజంగా లేవు. అజ్ఞానం వల్ల కనిపించే దేనైనా, నేను అదే — మచ్చలేని వాడిని.

ద్వైతమూలమహో దుఃఖం నాన్యత్తస్యాఽస్తి భేషజం। దృశ్యమేతన్ మృషా సర్వం ఏకోఽహం చిద్రసోమలః

ఓహో! ద్వైతమే బాధలకు మూలం. దానికి ఇంకో మందు లేదు. కనబడేది అంతా అబద్ధమే. నేను ఒక్కడే, చిత్తస్వరూపమైన పవిత్రమైన వాడిని.

బోధమాత్రోఽహమజ్ఞానాద్ ఉపాధిః కల్పితో మయా। ఏవం విమృశతో నిత్యం నిర్వికల్పే స్థితిర్మమ

నేను కేవలం బోధ మాత్రమేను. అజ్ఞానంతోనే నేను నన్ను పరిమితిగా ఊహించుకున్నాను. ఈ విషయాన్ని ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉంటే, నా స్థితి ఎప్పుడూ ఏ భేదాలూ లేని స్వరూపంగా ఉంటుంది.

న మే బన్ధోఽస్తి మోక్షో వా భ్రాన్తిః శాన్తో నిరాశ్రయా। అహో మయి స్థితం విశ్వం వస్తుతో న మయి స్థితమ్

నాకు బంధమూ లేదు, విమోచనమూ లేదు, మాయ కూడా లేదు. నా మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉంది. ఆశ్చర్యం, ఈ విశ్వం నాలోనే ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నా, నిజంగా అది నాలో లేదు.

సశరీరమిదం విశ్వం న కించిదితి నిశ్చితం। శుద్ధచిన్మాత్ర ఆత్మా చ తత్కస్మిన్ కల్పనాధునా

ఈ శరీరంతో కూడిన విశ్వం అసలు ఏమీ కాదని నాకు నిశ్చయం. ఆత్మ శుద్ధమైన చైతన్యం మాత్రమే. అలాంటప్పుడు ఇప్పుడు ఊహించుకోవడానికి ఏముంది?

శరీరం స్వర్గనరకౌ బన్ధమోక్షౌ భయం తథా। కల్పనామాత్రమేవైతత్ కిం మే కార్యం చిదాత్మనః

శరీరం, స్వర్గం, నరకం, బంధం, విమోచనం, భయం ఇవన్నీ ఊహ మాత్రమే. నేను చైతన్య స్వరూపుడినై నాకు ఇందులో ఏమి పని ఉంది?

అహో జనసమూహేఽపి న ద్వైతం పశ్యతో మమ। అరణ్యమివ సంవృత్తం క్వ రతిం కరవాణ్యహమ్

ఓహో! జనసమూహంలో ఉన్నా నాకు ద్వైతం కనిపించదు. అది నాకు అడవి లా అనిపిస్తుంది. అలాంటప్పుడు నేను ఎక్కడ ఆనందాన్ని వెతకాలి?

నాహం దేహో న మే దేహో జీవో నాహమహం హి చిత్। అయమేవ హి మే బన్ధ ఆసీద్యా జీవితే స్పృహా

నేను శరీరం కాదు, శరీరం నాదీ కాదు. నేను జీవుడు కాదు, నేను చైతన్యమే. నాకు బంధంగా ఉన్నది జీవితం మీద ఉన్న ఆశ మాత్రమే.

అహో భువనకల్లోలైర్విచిత్రైర్ద్రాక్ సముత్థితం। మయ్యనంతమహాంభోధౌ చిత్తవాతే సముద్యతే

ఓహో! ఈ ప్రపంచపు అలలు ఎన్నో విధాలుగా, త్వరగా లేచి, నా అంతులేని మహాసముద్రంలో, మనస్సు అనే గాలితో ఉప్పొంగాయి.

మయ్యనంతమహాంభోధౌ చిత్తవాతే ప్రశామ్యతి। అభాగ్యాజ్జీవవణిజో జగత్పోతో వినశ్వరః

నా అంతులేని మహాసముద్రంలో మనస్సు అనే గాలి శాంతించగానే, జీవన వ్యాపారి అయిన జగత్తు అనే పడవ నశిస్తుంది.

మయ్యనన్తమహాంభోధావాశ్చర్యం జీవవీచయః। ఉద్యన్తి ఘ్నన్తి ఖేలన్తి ప్రవిశన్తి స్వభావతః

నా అంతులేని మహాసముద్రంలో జీవుల అలలు ఎంత అద్భుతంగా ఉన్నాయి! అవి లేచి, పడిపోతూ, ఆడుతూ, చివరికి మళ్లీ కలిసిపోతాయి — ఇవన్నీ వాటి స్వభావానుసారం జరుగుతాయి.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ అవినాశినమాత్మానం ఏకం విజ్ఞాయ తత్త్వతః। తవాత్మజ్ఞానస్య ధీరస్య కథమర్థార్జనే రతిః

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మ ఒకటే, అవినాశిగా ఉందని నిజంగా తెలుసుకున్నవాడికి, ఆత్మజ్ఞానం కలిగిన ధీరుడికి, లోకసంబంధమైన లాభాల కోసం ఆసక్తి ఎలా కలుగుతుంది?

ఆత్మాజ్ఞానాదహో ప్రీతిర్విషయభ్రమగోచరే। శుక్తేరజ్ఞానతో లోభో యథా రజతవిభ్రమే

ఆత్మజ్ఞానం లేకపోవడమే విషయాల పట్ల మమకారం కలిగిస్తుంది. అది ఎలా అంటే, ముత్యపు పొరను వెండి అని తప్పుగా భావించి లోభం కలిగినట్టు.

విశ్వం స్ఫురతి యత్రేదం తరఙ్గా ఇవ సాగరే। సోఽహమస్మీతి విజ్ఞాయ కిం దీన ఇవ ధావసి

ఈ విశ్వం సముద్రంలో అలలు లేచినట్టు, దేనిలో ప్రకాశిస్తుంది, నేను అదే అని తెలుసుకుంటే, ఎందుకు బాధతో పరుగెడుతున్నావు?

శ్రుత్వాపి శుద్ధచైతన్య ఆత్మానమతిసున్దరం। ఉపస్థేఽత్యన్తసంసక్తో మాలిన్యమధిగచ్ఛతి

ఆత్మ శుద్ధమైన, అందమైన చైతన్యమని విన్నా, ఇంద్రియ సుఖాల పట్ల బలమైన ఆసక్తి ఉన్నవాడు మలినతను పొందుతాడు.

సర్వభూతేషు చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని। మునేర్జానత ఆశ్చర్యం మమత్వమనువర్తతే

ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని తెలుసుకున్న మునికి, 'ఇది నాది' అనే భావన ఇంకా ఉండటం నిజంగా ఆశ్చర్యమే.

ఆస్థితః పరమాద్వైతం మోక్షార్థేఽపి వ్యవస్థితః। ఆశ్చర్యం కామవశగో వికలః కేలిశిక్షయా

పరమాద్వైతంలో స్థిరంగా ఉండి, విమోచనాన్ని కోరుతూ ఉన్నా, కోరికలకు లోనై, సుఖాల వెనుక పరుగెత్తే వాడు ఇంకా అసంపూర్ణంగా ఉండటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ఉద్భూతం జ్ఞానదుర్మిత్రమవధార్యాతిదుర్బలః। ఆశ్చర్యం కామమాకాఙ్క్షేత్ కాలమన్తమనుశ్రితః

జ్ఞానం కలిగి, అజ్ఞానం అనే శత్రువు ఎంత బలహీనమో తెలిసినా, కాలం ముగిసిపోతున్నా, ఇంకా కోరికలు ఉండటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ఇహాముత్ర విరక్తస్య నిత్యానిత్యవివేకినః। ఆశ్చర్యం మోక్షకామస్య మోక్షాద్ ఏవ విభీషికా

ఇక్కడా, అక్కడా విరక్తి కలిగి, నిత్యానిత్య విషయాలు తేడా తెలుసుకున్నవాడికి, విమోచనాన్ని కోరుతూ, విమోచనకే భయపడటం ఎంత ఆశ్చర్యం!

ధీరస్తు భోజ్యమానోఽపి పీడ్యమానోఽపి సర్వదా। ఆత్మానం కేవలం పశ్యన్ న తుష్యతి న కుప్యతి

ధీరుడు భోజనం చేస్తున్నా, బాధపడుతున్నా ఎప్పుడూ తనను తాను మాత్రమే చూస్తాడు. అతడు ఆనందపడడు, కోపపడడు.

చేష్టమానం శరీరం స్వం పశ్యత్యన్యశరీరవత్। సంస్తవే చాపి నిన్దాయాం కథం క్షుభ్యేత్ మహాశయః

తన శరీరాన్ని పరాయి శరీరంలా చూస్తున్న మహాత్ముడికి, పొగడ్త వచ్చినా, నింద వచ్చినా, మనసు ఎందుకు కలవరపడుతుంది?

మాయామాత్రమిదం విశ్వం పశ్యన్ విగతకౌతుకః। అపి సన్నిహితే మృత్యౌ కథం త్రస్యతి ధీరధీః

ఈ లోకాన్ని మాయ మాత్రమే అనిపించి, ఆశ్చర్యం కూడా పోయిన జ్ఞానికి, మరణం ఎదురైనా భయం ఎందుకు కలుగుతుంది?

నిఃస్పృహం మానసం యస్య నైరాశ్యేఽపి మహాత్మనః। తస్యాత్మజ్ఞానతృప్తస్య తులనా కేన జాయతే

ఎటువంటి ఆశ లేకుండా, ఆత్మజ్ఞానంతో తృప్తిగా ఉండే మహాత్ముడికి, నిరాశలోనైనా, ఎవరు సమానం?

స్వభావాద్ ఏవ జానానో దృశ్యమేతన్న కించన। ఇదం గ్రాహ్యమిదం త్యాజ్యం స కిం పశ్యతి ధీరధీః

ఈ ప్రపంచం అసలు ఏమీ కాదని సహజంగా తెలిసిన జ్ఞానికి, ఏది తీసుకోవాలి, ఏది వదలాలి అనే భావం ఎలా కలుగుతుంది?

అంతస్త్యక్తకషాయస్య నిర్ద్వన్ద్వస్య నిరాశిషః। యదృచ్ఛయాగతో భోగో న దుఃఖాయ న తుష్టయే

లోపల కోరికలు వదిలేసినవాడు, ద్వంద్వాలు లేని వాడు, ఆశలు లేని వాడికి, యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిన అనుభవం బాధను గానీ, ఆనందాన్ని గానీ కలిగించదు.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ హన్తాత్మజ్ఞానస్య ధీరస్య ఖేలతో భోగలీలయా। న హి సంసారవాహీకైర్మూఢైః సహ సమానతా

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మజ్ఞానంతో స్థిరమైన జ్ఞాని, ఈ లోకానుభవాన్ని ఆటగా చూసేవాడు, సంసారంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖులతో ఎప్పుడూ సమానుడు కాడు.