అష్టావక్రగీతా

పతతూదేతు వా దేహో నాస్య చిన్తా మహాత్మనః। స్వభావభూమివిశ్రాన్తివిస్మృతాశేషసంసృతేః

దేహం పడిపోవచ్చు, నిలబడవచ్చు—ఆ మహాత్ముడికి దానిపట్ల ఏమాత్రం ఆందోళన ఉండదు. తన స్వభావంలో విశ్రాంతి తీసుకుని, జనన మరణాలన్నీ మరచిపోయాడు.

అకించనః కామచారో నిర్ద్వన్ద్వశ్ఛిన్నసంశయః। అసక్తః సర్వభావేషు కేవలో రమతే బుధః

ఏదీ లేని వాడు, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తూ, ద్వంద్వాలు లేని, సందేహాలు తొలగిపోయిన, అన్నిటిలోనూ ఆసక్తిలేని జ్ఞాని తనలో తానే ఆనందిస్తాడు.

నిర్మమః శోభతే ధీరః సమలోష్టాశ్మకాంచనః। సుభిన్నహృదయగ్రన్థిర్వినిర్ధూతరజస్తమః

ధీరుడు మమకారం లేకుండా, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసి, హృదయపు గంతులు పూర్తిగా తెంచుకుని, రజోగుణం, తమోగుణం తొలగిపోయి ప్రకాశిస్తాడు.

సర్వత్రానవధానస్య న కించిద్ వాసనా హృది। ముక్తాత్మనో వితృప్తస్య తులనా కేన జాయతే

ఎక్కడా దృష్టి పెట్టని వాడికి హృదయంలో వాసనలు ఉండవు. ముక్తాత్ముడు, తృప్తిగా ఉన్న వాడిని ఎవరి తోడుతో పోల్చగలం?

జానన్నపి న జానాతి పశ్యన్నపి న పశ్యతి। బ్రువన్న్ అపి న చ బ్రూతే కోఽన్యో నిర్వాసనాదృతే

తెలుసుకున్నా, తెలియనట్టు; చూసినా, చూడనట్టు; మాట్లాడినా, మాట్లాడనట్టు ఉంటాడు. ఇలాంటి వాడు, అన్ని వాసనలూ లేని వాడిని తప్ప మరెవరు?

భిక్షుర్వా భూపతిర్వాపి యో నిష్కామః స శోభతే। భావేషు గలితా యస్య శోభనాశోభనా మతిః

భిక్షువు అయినా, రాజు అయినా, కామములేని వాడు ప్రకాశిస్తాడు. మంచి చెడు అన్న భావనలు అన్నింటిలోనూ విడిచిపెట్టినవాడు.

క్వ స్వాచ్ఛన్ద్యం క్వ సంకోచః క్వ వా తత్త్వవినిశ్చయః। నిర్వ్యాజార్జవభూతస్య చరితార్థస్య యోగినః

స్వేచ్ఛ ఎక్కడ, పరిమితి ఎక్కడ, తత్వ నిర్ధారణ కూడా ఎక్కడ? మాయలేని, నేరుగా ఉండే, సర్వార్థసిద్ధుడైన యోగికి ఇవన్నీ లేవు.

ఆత్మవిశ్రాన్తితృప్తేన నిరాశేన గతార్తినా। అన్తర్యదనుభూయేత తత్ కథం కస్య కథ్యతే

ఆత్మలో తృప్తిగా, ఆశలు లేకుండా, బాధలు లేని వాడికి లోపల అనుభవించే దాన్ని ఎలా చెప్పగలం? ఎవరికీ చెప్పగలం?

సుప్తోఽపి న సుషుప్తౌ చ స్వప్నేఽపి శయితో న చ। జాగరేఽపి న జాగర్తి ధీరస్తృప్తః పదే పదే

నిద్రలో ఉన్నా, నిద్రలో లేడు; కలలో ఉన్నా, పడుకోలేదు; మేలులో ఉన్నా, మేలుకోలేదు. ధీరుడు ప్రతి క్షణం తృప్తిగా ఉంటాడు.

జ్ఞః సచిన్తోఽపి నిశ్చిన్తః సేన్ద్రియోఽపి నిరిన్ద్రియః। సుబుద్ధిరపి నిర్బుద్ధిః సాహంకారోఽనహఙ్కృతిః

జ్ఞాని మనసులో ఆలోచనలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి అతడు ఆలోచనల నుండి స్వతంత్రుడు. ఇంద్రియాలు ఉన్నా, అవి లేవన్నట్టే ఉంటాడు. మంచి బుద్ధి ఉన్నా, బుద్ధి లేనట్టు ఉంటాడు. అహంకారం ఉన్నా, అహంకార భావం మాత్రం ఉండదు.

న సుఖీ న చ వా దుఃఖీ న విరక్తో న సంగవాన్। న ముముక్షుర్న వా ముక్తా న కించిన్న్న చ కించన

అతడు సంతోషంగా కూడా ఉండడు, దుఃఖంగా కూడా ఉండడు. అనాసక్తుడూ కాదు, ఆసక్తుడూ కాదు. మోక్షాన్ని కోరడమూ లేదు, ముక్తుడూ కాదు. ఏదీ కాదు, ఏదీ కానివాడూ కాదు.

విక్షేపేఽపి న విక్షిప్తః సమాధౌ న సమాధిమాన్। జాడ్యేఽపి న జడో ధన్యః పాణ్డిత్యేఽపి న పణ్డితః

ఎన్ని గందరగోళాలు ఉన్నా, అతడు గందరగోళానికి లోనవడు. సమాధిలో ఉన్నా, సమాధిలో లీనమవడు. మాంద్యంలో ఉన్నా, మాంద్యంగా ఉండడు. పాండిత్యం ఉన్నా, పండితుడిగా భావించడు.

ముక్తో యథాస్థితిస్వస్థః కృతకర్తవ్యనిర్వృతః। సమః సర్వత్ర వైతృష్ణ్యాన్న స్మరత్యకృతం కృతమ్

విముక్తుడు తన సహజ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటాడు. చేయాల్సింది చేసినా, చేయకపోయినా సంతృప్తిగా ఉంటాడు. ఎటు చూసినా సమభావంతో ఉంటాడు, ఎందుకంటే అతనికి కోరికలు లేవు. చేసిందీ, చేయనిదీ గుర్తు పెట్టుకోడు.

న ప్రీయతే వన్ద్యమానో నిన్ద్యమానో న కుప్యతి। నైవోద్విజతి మరణే జీవనే నాభినన్దతి

అతడిని పొగిడితే ఆనందపడడు, నిందిస్తే కోపపడడు. మరణాన్ని చూసి భయపడడు, జీవితం వచ్చినా ఆనందించడు.

న ధావతి జనాకీర్ణం నారణ్యం ఉపశాన్తధీః। యథాతథా యత్రతత్ర సమ ఏవావతిష్ఠతే

అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. జనసమూహాలవైపు పరుగెత్తడు, అడవిలోకూ పోవడు. ఎక్కడ ఉన్నా, ఎలా ఉన్నా, అతడు ఒకేలా స్థిరంగా ఉంటాడు.

జనక ఉవాచ॥ తత్త్వవిజ్ఞానసన్దంశమాదాయ హృదయోదరాత్। నావిధపరామర్శశల్యోద్ధారః కృతో మయా

జనకుడు ఇలా అన్నాడు: నా హృదయపు లోతుల్లో ఉన్న తత్త్వజ్ఞానాన్ని పిడికిలిగా పట్టుకొని, అపరాధ భావన అనే ముల్లును నేను తీయగలిగాను.

క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా। క్వ ద్వైతం క్వ చ వాఽద్వైతం స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ ధర్మం? ఎక్కడ కామం? ఎక్కడ అర్థం? ఎక్కడ వివేకం? ద్వైతం ఎక్కడ? అద్వైతం ఎక్కడ?

క్వ భూతం క్వ భవిష్యద్ వా వర్తమానమపి క్వ వా। క్వ దేశః క్వ చ వా నిత్యం స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ గతం? ఎక్కడ భవిష్యత్తు? ప్రస్తుతమూ ఎక్కడ? స్థలం ఎక్కడ? నిత్యత్వం ఎక్కడ?

క్వ చాత్మా క్వ చ వానాత్మా క్వ శుభం క్వాశుభం యథా। క్వ చిన్తా క్వ చ వాచిన్తా స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ ఆత్మ? ఎక్కడ అనాత్మ? శుభం ఎక్కడ? అశుభం ఎక్కడ? ఆలోచన ఎక్కడ? ఆలోచనలేమి ఎక్కడ?

క్వ స్వప్నః క్వ సుషుప్తిర్వా క్వ చ జాగరణం తథా। క్వ తురియం భయం వాపి స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ స్వప్నం? ఎక్కడ గాఢ నిద్ర? ఎక్కడ జాగరణ? తురీయ స్థితి ఎక్కడ? భయం ఎక్కడ?

క్వ దూరం క్వ సమీపం వా బాహ్యం క్వాభ్యన్తరం క్వ వా। క్వ స్థూలం క్వ చ వా సూక్ష్మం స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ దూరం? ఎక్కడ సమీపం? బాహ్యం ఎక్కడ? అంతరంగం ఎక్కడ? స్థూలం ఎక్కడ? సూక్ష్మం ఎక్కడ?

క్వ మృత్యుర్జీవితం వా క్వ లోకాః క్వాస్య క్వ లౌకికం। క్వ లయః క్వ సమాధిర్వా స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ మరణం? ఎక్కడ జీవితం? లోకాలు ఎక్కడ? లోకిక జీవితం ఎక్కడ? లయం ఎక్కడ? సమాధి ఎక్కడ?

అలం త్రివర్గకథయా యోగస్య కథయాప్యలం। అలం విజ్ఞానకథయా విశ్రాన్తస్య మమాత్మని

మూడు పురుషార్థాల గురించి మాట్లాడటం అవసరం లేదు. యోగం గురించి చెప్పడమూ అవసరం లేదు. జ్ఞానం గురించి చెప్పడమూ అవసరం లేదు. ఎందుకంటే నేను నా ఆత్మలో విశ్రాంతి పొందాను.

జనక ఉవాచ॥ క్వ భూతాని క్వ దేహో వా క్వేన్ద్రియాణి క్వ వా మనః। క్వ శూన్యం క్వ చ నైరాశ్యం మత్స్వరూపే నిరంజనే

జనకుడు ఇలా అన్నాడు: నా నిర్దోష స్వరూపంలో భూతాలు ఎక్కడ? శరీరం ఎక్కడ? ఇంద్రియాలు ఎక్కడ? మనస్సు ఎక్కడ? శూన్యం ఎక్కడ? నిరాశ ఎక్కడ?

క్వ శాస్త్రం క్వాత్మవిజ్ఞానం క్వ వా నిర్విషయం మనః। క్వ తృప్తిః క్వ వితృష్ణాత్వం గతద్వన్ద్వస్య మే సదా

ద్వంద్వాలు లేని నాకెక్కడ శాస్త్రం? ఎక్కడ ఆత్మజ్ఞానం? ఎక్కడ విషయాలపై ఆసక్తిలేని మనస్సు? తృప్తి ఎక్కడ? తృష్ణా లేని స్థితి ఎక్కడ?

క్వ విద్యా క్వ చ వావిద్యా క్వాహం క్వేదం మమ క్వ వా। క్వ బన్ధ క్వ చ వా మోక్షః స్వరూపస్య క్వ రూపితా

స్వరూపానికి ఎక్కడ విద్య? ఎక్కడ అవిద్య? నేను ఎక్కడ? ఇది నా దేనిది ఎక్కడ? బంధం ఎక్కడ? మోక్షం ఎక్కడ?

క్వ ప్రారబ్ధాని కర్మాణి జీవన్ముక్తిరపి క్వ వా। క్వ తద్ విదేహకైవల్యం నిర్విశేషస్య సర్వదా

ఎప్పుడూ భేదరహితుడైన వాడికి ప్రారబ్ధ కర్మలు ఎక్కడ? జీవన్ముక్తి ఎక్కడ? దేహాంతర ముక్తి ఎక్కడ?

క్వ కర్తా క్వ చ వా భోక్తా నిష్క్రియం స్ఫురణం క్వ వా। క్వాపరోక్షం ఫలం వా క్వ నిఃస్వభావస్య మే సదా

ఇక్కడ కర్త ఎవరు? అనుభవించేవాడు ఎవరు? నిశ్చలమైన ప్రకాశం ఎక్కడ? ఇంకేదైనా ఎక్కడ ఉంది? నాకు ఎప్పుడూ స్వభావం లేనప్పుడు ప్రత్యక్ష అనుభవం లేదా దాని ఫలం ఎక్కడ?

క్వ లోకం క్వ ముముక్షుర్వా క్వ యోగీ జ్ఞానవాన్ క్వ వా। క్వ బద్ధః క్వ చ వా ముక్తః స్వస్వరూపేఽహమద్వయే

ఈ లోకం ఎక్కడ? మోక్షాన్ని కోరేవాడు ఎక్కడ? యోగి ఎక్కడ? జ్ఞానవంతుడు ఎక్కడ? బంధనంలో ఉన్నవాడు ఎక్కడ? విముక్తుడు ఎక్కడ? నా స్వరూపమైన అద్వైతంలో ఇవన్నీ ఎక్కడ?