అష్టావక్రగీతా

మన్దః శ్రుత్వాపి తద్వస్తు న జహాతి విమూఢతాం। నిర్వికల్పో బహిర్యత్నాదన్తర్విషయలాలసః

మందబుద్ధి వాడు ఆ సత్యాన్ని విన్నా, తన మూర్ఖత్వాన్ని వదలడు. బయటికి నిశ్చలంగా కనిపించినా, లోపల విషయాల పట్ల ఆకాంక్షతో ఉంటాడు.

జ్ఞానాద్ గలితకర్మా యో లోకదృష్ట్యాపి కర్మకృత్। నాప్నోత్యవసరం కర్మం వక్తుమేవ న కించన

జ్ఞానంతో అన్ని కర్మలు విడిచిపెట్టినవాడు, లోకానికి పని చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏ పనిలోనూ లీనమయ్యాడు కాదు. అతనికి పనిని గురించి చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా ఉండదు.

క్వ తమః క్వ ప్రకాశో వా హానం క్వ చ న కించన। నిర్వికారస్య ధీరస్య నిరాతంకస్య సర్వదా

నిలకడగా ఉండే, ఎప్పుడూ భయములేని ధీరునికి చీకటి ఎక్కడ, వెలుగు ఎక్కడ, వదిలిపెట్టడం ఎక్కడ, ఇంక ఏదైనా ఎక్కడ?

క్వ ధైర్యం క్వ వివేకిత్వం క్వ నిరాతంకతాపి వా। అనిర్వాచ్యస్వభావస్య నిఃస్వభావస్య యోగినః

వర్ణించలేని స్వభావం కలిగి, అసలు స్వభావం లేని యోగికి ధైర్యం ఎక్కడ, వివేకం ఎక్కడ, భయరహితత కూడా ఎక్కడ?

న స్వర్గో నైవ నరకో జీవన్ముక్తిర్న చైవ హి। బహునాత్ర కిముక్తేన యోగదృష్ట్యా న కించన

స్వర్గం లేదు, నరకం లేదు, జీవన్ముక్తి కూడా లేదు. యోగ దృష్టిలో ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, ఏదీ లేదు.

నైవ ప్రార్థయతే లాభం నాలాభేనానుశోచతి। ధీరస్య శీతలం చిత్తమమృతేనైవ పూరితమ్

ధీరుడు లాభాన్ని కోరడు, లాభం రాకపోయినా విచారించడు. అతని మనస్సు చల్లగా, అమృతంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.

న శాన్తం స్తౌతి నిష్కామో న దుష్టమపి నిన్దతి। సమదుఃఖసుఖస్తృప్తః కించిత్ కృత్యం న పశ్యతి

కామములేని వాడు శాంతుడిని పొగడడు, దుష్టుడిని నిందించడు. సుఖదుఃఖాలలో సమంగా తృప్తిగా ఉండి, ఏ పని చేయాల్సినదిగా చూడడు.

ధీరో న ద్వేష్టి సంసారమాత్మానం న దిదృక్షతి। హర్షామర్షవినిర్ముక్తో న మృతో న చ జీవతి

ధీరుడు లోకాన్ని ద్వేషించడు, తనను తాను చూడాలని ఆశపడడు. సంతోషం, అసహనం రెండూ లేని వాడు, మరణించలేదు, బతకడం లేదు కూడా.

నిఃస్నేహః పుత్రదారాదౌ నిష్కామో విషయేషు చ। నిశ్చిన్తః స్వశరీరేఽపి నిరాశః శోభతే బుధః

పిల్లలు, భార్య మొదలైనవాటిలో మమకారం లేకుండా, విషయాలలో కోరిక లేకుండా, తన శరీరంపైనా ఆందోళన లేకుండా, ఆశలు లేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు.

తుష్టిః సర్వత్ర ధీరస్య యథాపతితవర్తినః। స్వచ్ఛన్దం చరతో దేశాన్ యత్రస్తమితశాయినః

ఎక్కడైనా ధీరునికి తృప్తి ఉంటుంది. పరిస్థితులకు అనుగుణంగా జీవిస్తూ, స్వేచ్ఛగా దేశాలు తిరుగుతూ, రాత్రి ఎక్కడ పడితే అక్కడ నిద్రపోతాడు.

పతతూదేతు వా దేహో నాస్య చిన్తా మహాత్మనః। స్వభావభూమివిశ్రాన్తివిస్మృతాశేషసంసృతేః

దేహం పడిపోవచ్చు, నిలబడవచ్చు—ఆ మహాత్ముడికి దానిపట్ల ఏమాత్రం ఆందోళన ఉండదు. తన స్వభావంలో విశ్రాంతి తీసుకుని, జనన మరణాలన్నీ మరచిపోయాడు.

అకించనః కామచారో నిర్ద్వన్ద్వశ్ఛిన్నసంశయః। అసక్తః సర్వభావేషు కేవలో రమతే బుధః

ఏదీ లేని వాడు, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తూ, ద్వంద్వాలు లేని, సందేహాలు తొలగిపోయిన, అన్నిటిలోనూ ఆసక్తిలేని జ్ఞాని తనలో తానే ఆనందిస్తాడు.

నిర్మమః శోభతే ధీరః సమలోష్టాశ్మకాంచనః। సుభిన్నహృదయగ్రన్థిర్వినిర్ధూతరజస్తమః

ధీరుడు మమకారం లేకుండా, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసి, హృదయపు గంతులు పూర్తిగా తెంచుకుని, రజోగుణం, తమోగుణం తొలగిపోయి ప్రకాశిస్తాడు.

సర్వత్రానవధానస్య న కించిద్ వాసనా హృది। ముక్తాత్మనో వితృప్తస్య తులనా కేన జాయతే

ఎక్కడా దృష్టి పెట్టని వాడికి హృదయంలో వాసనలు ఉండవు. ముక్తాత్ముడు, తృప్తిగా ఉన్న వాడిని ఎవరి తోడుతో పోల్చగలం?

జానన్నపి న జానాతి పశ్యన్నపి న పశ్యతి। బ్రువన్న్ అపి న చ బ్రూతే కోఽన్యో నిర్వాసనాదృతే

తెలుసుకున్నా, తెలియనట్టు; చూసినా, చూడనట్టు; మాట్లాడినా, మాట్లాడనట్టు ఉంటాడు. ఇలాంటి వాడు, అన్ని వాసనలూ లేని వాడిని తప్ప మరెవరు?

భిక్షుర్వా భూపతిర్వాపి యో నిష్కామః స శోభతే। భావేషు గలితా యస్య శోభనాశోభనా మతిః

భిక్షువు అయినా, రాజు అయినా, కామములేని వాడు ప్రకాశిస్తాడు. మంచి చెడు అన్న భావనలు అన్నింటిలోనూ విడిచిపెట్టినవాడు.

క్వ స్వాచ్ఛన్ద్యం క్వ సంకోచః క్వ వా తత్త్వవినిశ్చయః। నిర్వ్యాజార్జవభూతస్య చరితార్థస్య యోగినః

స్వేచ్ఛ ఎక్కడ, పరిమితి ఎక్కడ, తత్వ నిర్ధారణ కూడా ఎక్కడ? మాయలేని, నేరుగా ఉండే, సర్వార్థసిద్ధుడైన యోగికి ఇవన్నీ లేవు.

ఆత్మవిశ్రాన్తితృప్తేన నిరాశేన గతార్తినా। అన్తర్యదనుభూయేత తత్ కథం కస్య కథ్యతే

ఆత్మలో తృప్తిగా, ఆశలు లేకుండా, బాధలు లేని వాడికి లోపల అనుభవించే దాన్ని ఎలా చెప్పగలం? ఎవరికీ చెప్పగలం?

సుప్తోఽపి న సుషుప్తౌ చ స్వప్నేఽపి శయితో న చ। జాగరేఽపి న జాగర్తి ధీరస్తృప్తః పదే పదే

నిద్రలో ఉన్నా, నిద్రలో లేడు; కలలో ఉన్నా, పడుకోలేదు; మేలులో ఉన్నా, మేలుకోలేదు. ధీరుడు ప్రతి క్షణం తృప్తిగా ఉంటాడు.

జ్ఞః సచిన్తోఽపి నిశ్చిన్తః సేన్ద్రియోఽపి నిరిన్ద్రియః। సుబుద్ధిరపి నిర్బుద్ధిః సాహంకారోఽనహఙ్కృతిః

జ్ఞాని మనసులో ఆలోచనలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి అతడు ఆలోచనల నుండి స్వతంత్రుడు. ఇంద్రియాలు ఉన్నా, అవి లేవన్నట్టే ఉంటాడు. మంచి బుద్ధి ఉన్నా, బుద్ధి లేనట్టు ఉంటాడు. అహంకారం ఉన్నా, అహంకార భావం మాత్రం ఉండదు.

న సుఖీ న చ వా దుఃఖీ న విరక్తో న సంగవాన్। న ముముక్షుర్న వా ముక్తా న కించిన్న్న చ కించన

అతడు సంతోషంగా కూడా ఉండడు, దుఃఖంగా కూడా ఉండడు. అనాసక్తుడూ కాదు, ఆసక్తుడూ కాదు. మోక్షాన్ని కోరడమూ లేదు, ముక్తుడూ కాదు. ఏదీ కాదు, ఏదీ కానివాడూ కాదు.

విక్షేపేఽపి న విక్షిప్తః సమాధౌ న సమాధిమాన్। జాడ్యేఽపి న జడో ధన్యః పాణ్డిత్యేఽపి న పణ్డితః

ఎన్ని గందరగోళాలు ఉన్నా, అతడు గందరగోళానికి లోనవడు. సమాధిలో ఉన్నా, సమాధిలో లీనమవడు. మాంద్యంలో ఉన్నా, మాంద్యంగా ఉండడు. పాండిత్యం ఉన్నా, పండితుడిగా భావించడు.

ముక్తో యథాస్థితిస్వస్థః కృతకర్తవ్యనిర్వృతః। సమః సర్వత్ర వైతృష్ణ్యాన్న స్మరత్యకృతం కృతమ్

విముక్తుడు తన సహజ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటాడు. చేయాల్సింది చేసినా, చేయకపోయినా సంతృప్తిగా ఉంటాడు. ఎటు చూసినా సమభావంతో ఉంటాడు, ఎందుకంటే అతనికి కోరికలు లేవు. చేసిందీ, చేయనిదీ గుర్తు పెట్టుకోడు.

న ప్రీయతే వన్ద్యమానో నిన్ద్యమానో న కుప్యతి। నైవోద్విజతి మరణే జీవనే నాభినన్దతి

అతడిని పొగిడితే ఆనందపడడు, నిందిస్తే కోపపడడు. మరణాన్ని చూసి భయపడడు, జీవితం వచ్చినా ఆనందించడు.

న ధావతి జనాకీర్ణం నారణ్యం ఉపశాన్తధీః। యథాతథా యత్రతత్ర సమ ఏవావతిష్ఠతే

అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. జనసమూహాలవైపు పరుగెత్తడు, అడవిలోకూ పోవడు. ఎక్కడ ఉన్నా, ఎలా ఉన్నా, అతడు ఒకేలా స్థిరంగా ఉంటాడు.

జనక ఉవాచ॥ తత్త్వవిజ్ఞానసన్దంశమాదాయ హృదయోదరాత్। నావిధపరామర్శశల్యోద్ధారః కృతో మయా

జనకుడు ఇలా అన్నాడు: నా హృదయపు లోతుల్లో ఉన్న తత్త్వజ్ఞానాన్ని పిడికిలిగా పట్టుకొని, అపరాధ భావన అనే ముల్లును నేను తీయగలిగాను.

క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా। క్వ ద్వైతం క్వ చ వాఽద్వైతం స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ ధర్మం? ఎక్కడ కామం? ఎక్కడ అర్థం? ఎక్కడ వివేకం? ద్వైతం ఎక్కడ? అద్వైతం ఎక్కడ?

క్వ భూతం క్వ భవిష్యద్ వా వర్తమానమపి క్వ వా। క్వ దేశః క్వ చ వా నిత్యం స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ గతం? ఎక్కడ భవిష్యత్తు? ప్రస్తుతమూ ఎక్కడ? స్థలం ఎక్కడ? నిత్యత్వం ఎక్కడ?

క్వ చాత్మా క్వ చ వానాత్మా క్వ శుభం క్వాశుభం యథా। క్వ చిన్తా క్వ చ వాచిన్తా స్వమహిమ్ని స్థితస్య మే

నా స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉన్న నాకెక్కడ ఆత్మ? ఎక్కడ అనాత్మ? శుభం ఎక్కడ? అశుభం ఎక్కడ? ఆలోచన ఎక్కడ? ఆలోచనలేమి ఎక్కడ?