అష్టావక్రగీతా

క్వ సంసారః క్వ చాభాసః క్వ సాధ్యం క్వ చ సాధనం। ఆకాశస్యేవ ధీరస్య నిర్వికల్పస్య సర్వదా

ఆకాశంలా ఎప్పుడూ భేదభావాలు లేని ధీరునికి, సంసారం ఎక్కడ, మాయ ఎక్కడ, సాధ్యం ఎక్కడ, సాధన ఎక్కడ?

స జయత్యర్థసంన్యాసీ పూర్ణస్వరసవిగ్రహః। అకృత్రిమోఽనవచ్ఛిన్నే సమాధిర్యస్య వర్తతే

సంపదల్ని వదిలేసినవాడు, సహజంగా పరిపూర్ణుడై, కలకలలేని, నిరంతర సమాధిలో ఉండేవాడు – అతడే నిజంగా విజేత.

బహునాత్ర కిముక్తేన జ్ఞాతతత్త్వో మహాశయః। భోగమోక్షనిరాకాంక్షీ సదా సర్వత్ర నీరసః

ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? తత్వాన్ని తెలిసిన మహాత్ముడు, అనుభవానికి లేదా మోక్షానికి ఆశపడకుండా, ఎప్పుడూ ఎక్కడైనా విరక్తుడై ఉంటాడు.

మహదాది జగద్ద్వైతం నామమాత్రవిజృంభితం। విహాయ శుద్ధబోధస్య కిం కృత్యమవశిష్యతే

మహత్తత్త్వం మొదలుకొని, ఈ ద్వంద్వ ప్రపంచం పేర్ల రూపంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. శుద్ధమైన జ్ఞానానికి, ఇక ఏ పని మిగిలి ఉంటుంది?

భ్రమభృతమిదం సర్వం కించిన్నాస్తీతి నిశ్చయీ। అలక్ష్యస్ఫురణః శుద్ధః స్వభావేనైవ శామ్యతి

ఇది అంతా మాయ మాత్రమే, ఏదీ నిజంగా లేదు అని నిశ్చయించుకున్నవాడు, ఆ శుద్ధమైన, అందరికీ అందని ప్రకాశం తన సహజ స్వభావంతో ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.

శుద్ధస్ఫురణరూపస్య దృశ్యభావమపశ్యతః। క్వ విధిః క్వ వైరాగ్యం క్వ త్యాగః క్వ శమోఽపి వా

శుద్ధమైన ప్రకాశమే తన స్వరూపమై, దృశ్యాల్ని వాస్తవంగా చూడని వాడికి, నియమమూ లేదు, విరక్తి లేదు, త్యాగమూ లేదు, ప్రశాంతత కూడా లేదు.

స్ఫురతోఽనన్తరూపేణ ప్రకృతిం చ న పశ్యతః। క్వ బన్ధః క్వ చ వా మోక్షః క్వ హర్షః క్వ విషాదితా

అనంత రూపాలతో ప్రకాశిస్తూ, ప్రకృతిని వాస్తవంగా చూడని వాడికి, బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు, ఆనందమూ లేదు, దుఃఖమూ లేదు.

బుద్ధిపర్యన్తసంసారే మాయామాత్రం వివర్తతే। నిర్మమో నిరహంకారో నిష్కామః శోభతే బుధః

బుద్ధి వరకు పరిమితమైన ఈ సంసారం మాయ మాత్రమే. స్వార్థం, అహంకారం, కోరికలు లేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు.

అక్షయం గతసన్తాపమాత్మానం పశ్యతో మునేః। క్వ విద్యా చ క్వ వా విశ్వం క్వ దేహోఽహం మమేతి వా

క్షయించని, బాధలు లేని ఆత్మను చూసే మునికి, విద్య ఎక్కడ, విశ్వం ఎక్కడ, శరీరం ఎక్కడ, 'నేను' 'నాది' అనే భావాలు ఎక్కడ?

నిరోధాదీని కర్మాణి జహాతి జడధీర్యది। మనోరథాన్ ప్రలాపాంశ్చ కర్తుమాప్నోత్యతత్క్షణాత్

మందమైన మనస్సున్నవాడు నియమాలు వంటి పనులను వదిలేస్తే, వెంటనే ఊహలు, వ్యర్థమైన మాటల్లో మునిగిపోతాడు.

మన్దః శ్రుత్వాపి తద్వస్తు న జహాతి విమూఢతాం। నిర్వికల్పో బహిర్యత్నాదన్తర్విషయలాలసః

మందబుద్ధి వాడు ఆ సత్యాన్ని విన్నా, తన మూర్ఖత్వాన్ని వదలడు. బయటికి నిశ్చలంగా కనిపించినా, లోపల విషయాల పట్ల ఆకాంక్షతో ఉంటాడు.

జ్ఞానాద్ గలితకర్మా యో లోకదృష్ట్యాపి కర్మకృత్। నాప్నోత్యవసరం కర్మం వక్తుమేవ న కించన

జ్ఞానంతో అన్ని కర్మలు విడిచిపెట్టినవాడు, లోకానికి పని చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏ పనిలోనూ లీనమయ్యాడు కాదు. అతనికి పనిని గురించి చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా ఉండదు.

క్వ తమః క్వ ప్రకాశో వా హానం క్వ చ న కించన। నిర్వికారస్య ధీరస్య నిరాతంకస్య సర్వదా

నిలకడగా ఉండే, ఎప్పుడూ భయములేని ధీరునికి చీకటి ఎక్కడ, వెలుగు ఎక్కడ, వదిలిపెట్టడం ఎక్కడ, ఇంక ఏదైనా ఎక్కడ?

క్వ ధైర్యం క్వ వివేకిత్వం క్వ నిరాతంకతాపి వా। అనిర్వాచ్యస్వభావస్య నిఃస్వభావస్య యోగినః

వర్ణించలేని స్వభావం కలిగి, అసలు స్వభావం లేని యోగికి ధైర్యం ఎక్కడ, వివేకం ఎక్కడ, భయరహితత కూడా ఎక్కడ?

న స్వర్గో నైవ నరకో జీవన్ముక్తిర్న చైవ హి। బహునాత్ర కిముక్తేన యోగదృష్ట్యా న కించన

స్వర్గం లేదు, నరకం లేదు, జీవన్ముక్తి కూడా లేదు. యోగ దృష్టిలో ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, ఏదీ లేదు.

నైవ ప్రార్థయతే లాభం నాలాభేనానుశోచతి। ధీరస్య శీతలం చిత్తమమృతేనైవ పూరితమ్

ధీరుడు లాభాన్ని కోరడు, లాభం రాకపోయినా విచారించడు. అతని మనస్సు చల్లగా, అమృతంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.

న శాన్తం స్తౌతి నిష్కామో న దుష్టమపి నిన్దతి। సమదుఃఖసుఖస్తృప్తః కించిత్ కృత్యం న పశ్యతి

కామములేని వాడు శాంతుడిని పొగడడు, దుష్టుడిని నిందించడు. సుఖదుఃఖాలలో సమంగా తృప్తిగా ఉండి, ఏ పని చేయాల్సినదిగా చూడడు.

ధీరో న ద్వేష్టి సంసారమాత్మానం న దిదృక్షతి। హర్షామర్షవినిర్ముక్తో న మృతో న చ జీవతి

ధీరుడు లోకాన్ని ద్వేషించడు, తనను తాను చూడాలని ఆశపడడు. సంతోషం, అసహనం రెండూ లేని వాడు, మరణించలేదు, బతకడం లేదు కూడా.

నిఃస్నేహః పుత్రదారాదౌ నిష్కామో విషయేషు చ। నిశ్చిన్తః స్వశరీరేఽపి నిరాశః శోభతే బుధః

పిల్లలు, భార్య మొదలైనవాటిలో మమకారం లేకుండా, విషయాలలో కోరిక లేకుండా, తన శరీరంపైనా ఆందోళన లేకుండా, ఆశలు లేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు.

తుష్టిః సర్వత్ర ధీరస్య యథాపతితవర్తినః। స్వచ్ఛన్దం చరతో దేశాన్ యత్రస్తమితశాయినః

ఎక్కడైనా ధీరునికి తృప్తి ఉంటుంది. పరిస్థితులకు అనుగుణంగా జీవిస్తూ, స్వేచ్ఛగా దేశాలు తిరుగుతూ, రాత్రి ఎక్కడ పడితే అక్కడ నిద్రపోతాడు.

పతతూదేతు వా దేహో నాస్య చిన్తా మహాత్మనః। స్వభావభూమివిశ్రాన్తివిస్మృతాశేషసంసృతేః

దేహం పడిపోవచ్చు, నిలబడవచ్చు—ఆ మహాత్ముడికి దానిపట్ల ఏమాత్రం ఆందోళన ఉండదు. తన స్వభావంలో విశ్రాంతి తీసుకుని, జనన మరణాలన్నీ మరచిపోయాడు.

అకించనః కామచారో నిర్ద్వన్ద్వశ్ఛిన్నసంశయః। అసక్తః సర్వభావేషు కేవలో రమతే బుధః

ఏదీ లేని వాడు, తన ఇష్టానుసారం సంచరిస్తూ, ద్వంద్వాలు లేని, సందేహాలు తొలగిపోయిన, అన్నిటిలోనూ ఆసక్తిలేని జ్ఞాని తనలో తానే ఆనందిస్తాడు.

నిర్మమః శోభతే ధీరః సమలోష్టాశ్మకాంచనః। సుభిన్నహృదయగ్రన్థిర్వినిర్ధూతరజస్తమః

ధీరుడు మమకారం లేకుండా, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నిటినీ సమంగా చూసి, హృదయపు గంతులు పూర్తిగా తెంచుకుని, రజోగుణం, తమోగుణం తొలగిపోయి ప్రకాశిస్తాడు.

సర్వత్రానవధానస్య న కించిద్ వాసనా హృది। ముక్తాత్మనో వితృప్తస్య తులనా కేన జాయతే

ఎక్కడా దృష్టి పెట్టని వాడికి హృదయంలో వాసనలు ఉండవు. ముక్తాత్ముడు, తృప్తిగా ఉన్న వాడిని ఎవరి తోడుతో పోల్చగలం?

జానన్నపి న జానాతి పశ్యన్నపి న పశ్యతి। బ్రువన్న్ అపి న చ బ్రూతే కోఽన్యో నిర్వాసనాదృతే

తెలుసుకున్నా, తెలియనట్టు; చూసినా, చూడనట్టు; మాట్లాడినా, మాట్లాడనట్టు ఉంటాడు. ఇలాంటి వాడు, అన్ని వాసనలూ లేని వాడిని తప్ప మరెవరు?

భిక్షుర్వా భూపతిర్వాపి యో నిష్కామః స శోభతే। భావేషు గలితా యస్య శోభనాశోభనా మతిః

భిక్షువు అయినా, రాజు అయినా, కామములేని వాడు ప్రకాశిస్తాడు. మంచి చెడు అన్న భావనలు అన్నింటిలోనూ విడిచిపెట్టినవాడు.

క్వ స్వాచ్ఛన్ద్యం క్వ సంకోచః క్వ వా తత్త్వవినిశ్చయః। నిర్వ్యాజార్జవభూతస్య చరితార్థస్య యోగినః

స్వేచ్ఛ ఎక్కడ, పరిమితి ఎక్కడ, తత్వ నిర్ధారణ కూడా ఎక్కడ? మాయలేని, నేరుగా ఉండే, సర్వార్థసిద్ధుడైన యోగికి ఇవన్నీ లేవు.

ఆత్మవిశ్రాన్తితృప్తేన నిరాశేన గతార్తినా। అన్తర్యదనుభూయేత తత్ కథం కస్య కథ్యతే

ఆత్మలో తృప్తిగా, ఆశలు లేకుండా, బాధలు లేని వాడికి లోపల అనుభవించే దాన్ని ఎలా చెప్పగలం? ఎవరికీ చెప్పగలం?

సుప్తోఽపి న సుషుప్తౌ చ స్వప్నేఽపి శయితో న చ। జాగరేఽపి న జాగర్తి ధీరస్తృప్తః పదే పదే

నిద్రలో ఉన్నా, నిద్రలో లేడు; కలలో ఉన్నా, పడుకోలేదు; మేలులో ఉన్నా, మేలుకోలేదు. ధీరుడు ప్రతి క్షణం తృప్తిగా ఉంటాడు.