అష్టావక్రగీతా

సన్తుష్టోఽపి న సన్తుష్టః ఖిన్నోఽపి న చ ఖిద్యతే। తస్యాశ్చర్యదశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే

సంతుష్టుడైనా, అసంతుష్టుడే. బాధపడ్డా, బాధపడడు. అతని అద్భుత స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకోగలరు.

కర్తవ్యతైవ సంసారో న తాం పశ్యన్తి సూరయః। శూన్యాకారా నిరాకారా నిర్వికారా నిరామయాః

కర్తవ్యమే సంసారం. జ్ఞానులు దాన్ని చూడరు. వారు శూన్యరూపులు, రూపరహితులు, మార్పులేని వారు, వ్యాధిలేని వారు.

అకుర్వన్నపి సంక్షోభాద్ వ్యగ్రః సర్వత్ర మూఢధీః। కుర్వన్నపి తు కృత్యాని కుశలో హి నిరాకులః

ఏ పనీ చేయకపోయినా, మూర్ఖుని మనస్సు కలవరంతో ఎక్కడైనా చంచలంగా ఉంటుంది. కానీ పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నిపుణుడు కలవరపడడు.

సుఖమాస్తే సుఖం శేతే సుఖమాయాతి యాతి చ। సుఖం వక్తి సుఖం భుంక్తే వ్యవహారేఽపి శాన్తధీః

శాంతమైన మనసున్నవాడు సంతోషంగా కూర్చుంటాడు, సంతోషంగా నిద్రపోతాడు, సంతోషంగా వస్తాడు, పోతాడు. అతడు మాట్లాడేటప్పుడు, తినేటప్పుడు కూడా ఆనందంగా ఉంటాడు. పనులు చేస్తూ ఉన్నా, అతని హృదయం ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.

స్వభావాద్యస్య నైవార్తిర్లోకవద్ వ్యవహారిణః। మహాహృద ఇవాక్షోభ్యో గతక్లేశః స శోభతే

ప్రపంచంలో ఉన్నవాళ్లలా కాకుండా, సహజంగా బాధలకు దూరంగా ఉండేవాడు, మహా సరస్సు లాగా ఏ కష్టానికీ కదలకుండా, అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడై ప్రకాశిస్తాడు.

నివృత్తిరపి మూఢస్య ప్రవృత్తి రుపజాయతే। ప్రవృత్తిరపి ధీరస్య నివృత్తిఫలభాగినీ

మూఢునికి ఉపశమనం కూడా ఒక పని లాగానే మారుతుంది. కానీ ధీరునికి పనిలో ఉన్నా, అది ఉపశమన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.

పరిగ్రహేషు వైరాగ్యం ప్రాయో మూఢస్య దృశ్యతే। దేహే విగలితాశస్య క్వ రాగః క్వ విరాగతా

పదార్థాల పట్ల విరక్తి సాధారణంగా మూర్ఖులలో కనిపిస్తుంది. కానీ శరీరంపై ఆశలు పోయినవాడికి, అక్కడ రాగమూ లేదు, విరక్తి కూడా లేదు.

భావనాభావనాసక్తా దృష్టిర్మూఢస్య సర్వదా। భావ్యభావనయా సా తు స్వస్థస్యాదృష్టిరూపిణీ

మూఢుని మనస్సు ఎప్పుడూ ఊహించడానికో, ఊహించకపోవడానికో అంటిపెట్టుకుని ఉంటుంది. కానీ తనలో స్థిరమైనవాడికి ఆ మనస్సు, ఆలోచనలు ఉన్నా లేకున్నా, ఏదీ కనిపించదు.

సర్వారంభేషు నిష్కామో యశ్చరేద్ బాలవన్ మునిః। న లేపస్తస్య శుద్ధస్య క్రియమాణోఽపి కర్మణి

పిల్లవాడిలా, అన్ని పనుల్లో కోరికలేకుండా వ్యవహరించే మునికి, ఎంత పని చేసినా, అతడు పవిత్రుడైనందున, ఆ పనులు అతనికి అంటవు.

స ఏవ ధన్య ఆత్మజ్ఞః సర్వభావేషు యః సమః। పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్నిస్తర్షమానసః

స్వరూపాన్ని తెలిసినవాడు, అన్ని పరిస్థితుల్లో సమంగా ఉండేవాడు, చూస్తూ, వింటూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, తింటూ, మనస్సులో కోరికలు లేకుండా ఉండేవాడే నిజంగా ధన్యుడు.

క్వ సంసారః క్వ చాభాసః క్వ సాధ్యం క్వ చ సాధనం। ఆకాశస్యేవ ధీరస్య నిర్వికల్పస్య సర్వదా

ఆకాశంలా ఎప్పుడూ భేదభావాలు లేని ధీరునికి, సంసారం ఎక్కడ, మాయ ఎక్కడ, సాధ్యం ఎక్కడ, సాధన ఎక్కడ?

స జయత్యర్థసంన్యాసీ పూర్ణస్వరసవిగ్రహః। అకృత్రిమోఽనవచ్ఛిన్నే సమాధిర్యస్య వర్తతే

సంపదల్ని వదిలేసినవాడు, సహజంగా పరిపూర్ణుడై, కలకలలేని, నిరంతర సమాధిలో ఉండేవాడు – అతడే నిజంగా విజేత.

బహునాత్ర కిముక్తేన జ్ఞాతతత్త్వో మహాశయః। భోగమోక్షనిరాకాంక్షీ సదా సర్వత్ర నీరసః

ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? తత్వాన్ని తెలిసిన మహాత్ముడు, అనుభవానికి లేదా మోక్షానికి ఆశపడకుండా, ఎప్పుడూ ఎక్కడైనా విరక్తుడై ఉంటాడు.

మహదాది జగద్ద్వైతం నామమాత్రవిజృంభితం। విహాయ శుద్ధబోధస్య కిం కృత్యమవశిష్యతే

మహత్తత్త్వం మొదలుకొని, ఈ ద్వంద్వ ప్రపంచం పేర్ల రూపంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. శుద్ధమైన జ్ఞానానికి, ఇక ఏ పని మిగిలి ఉంటుంది?

భ్రమభృతమిదం సర్వం కించిన్నాస్తీతి నిశ్చయీ। అలక్ష్యస్ఫురణః శుద్ధః స్వభావేనైవ శామ్యతి

ఇది అంతా మాయ మాత్రమే, ఏదీ నిజంగా లేదు అని నిశ్చయించుకున్నవాడు, ఆ శుద్ధమైన, అందరికీ అందని ప్రకాశం తన సహజ స్వభావంతో ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.

శుద్ధస్ఫురణరూపస్య దృశ్యభావమపశ్యతః। క్వ విధిః క్వ వైరాగ్యం క్వ త్యాగః క్వ శమోఽపి వా

శుద్ధమైన ప్రకాశమే తన స్వరూపమై, దృశ్యాల్ని వాస్తవంగా చూడని వాడికి, నియమమూ లేదు, విరక్తి లేదు, త్యాగమూ లేదు, ప్రశాంతత కూడా లేదు.

స్ఫురతోఽనన్తరూపేణ ప్రకృతిం చ న పశ్యతః। క్వ బన్ధః క్వ చ వా మోక్షః క్వ హర్షః క్వ విషాదితా

అనంత రూపాలతో ప్రకాశిస్తూ, ప్రకృతిని వాస్తవంగా చూడని వాడికి, బంధమూ లేదు, మోక్షమూ లేదు, ఆనందమూ లేదు, దుఃఖమూ లేదు.

బుద్ధిపర్యన్తసంసారే మాయామాత్రం వివర్తతే। నిర్మమో నిరహంకారో నిష్కామః శోభతే బుధః

బుద్ధి వరకు పరిమితమైన ఈ సంసారం మాయ మాత్రమే. స్వార్థం, అహంకారం, కోరికలు లేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు.

అక్షయం గతసన్తాపమాత్మానం పశ్యతో మునేః। క్వ విద్యా చ క్వ వా విశ్వం క్వ దేహోఽహం మమేతి వా

క్షయించని, బాధలు లేని ఆత్మను చూసే మునికి, విద్య ఎక్కడ, విశ్వం ఎక్కడ, శరీరం ఎక్కడ, 'నేను' 'నాది' అనే భావాలు ఎక్కడ?

నిరోధాదీని కర్మాణి జహాతి జడధీర్యది। మనోరథాన్ ప్రలాపాంశ్చ కర్తుమాప్నోత్యతత్క్షణాత్

మందమైన మనస్సున్నవాడు నియమాలు వంటి పనులను వదిలేస్తే, వెంటనే ఊహలు, వ్యర్థమైన మాటల్లో మునిగిపోతాడు.

మన్దః శ్రుత్వాపి తద్వస్తు న జహాతి విమూఢతాం। నిర్వికల్పో బహిర్యత్నాదన్తర్విషయలాలసః

మందబుద్ధి వాడు ఆ సత్యాన్ని విన్నా, తన మూర్ఖత్వాన్ని వదలడు. బయటికి నిశ్చలంగా కనిపించినా, లోపల విషయాల పట్ల ఆకాంక్షతో ఉంటాడు.

జ్ఞానాద్ గలితకర్మా యో లోకదృష్ట్యాపి కర్మకృత్। నాప్నోత్యవసరం కర్మం వక్తుమేవ న కించన

జ్ఞానంతో అన్ని కర్మలు విడిచిపెట్టినవాడు, లోకానికి పని చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏ పనిలోనూ లీనమయ్యాడు కాదు. అతనికి పనిని గురించి చెప్పాల్సిన అవసరం కూడా ఉండదు.

క్వ తమః క్వ ప్రకాశో వా హానం క్వ చ న కించన। నిర్వికారస్య ధీరస్య నిరాతంకస్య సర్వదా

నిలకడగా ఉండే, ఎప్పుడూ భయములేని ధీరునికి చీకటి ఎక్కడ, వెలుగు ఎక్కడ, వదిలిపెట్టడం ఎక్కడ, ఇంక ఏదైనా ఎక్కడ?

క్వ ధైర్యం క్వ వివేకిత్వం క్వ నిరాతంకతాపి వా। అనిర్వాచ్యస్వభావస్య నిఃస్వభావస్య యోగినః

వర్ణించలేని స్వభావం కలిగి, అసలు స్వభావం లేని యోగికి ధైర్యం ఎక్కడ, వివేకం ఎక్కడ, భయరహితత కూడా ఎక్కడ?

న స్వర్గో నైవ నరకో జీవన్ముక్తిర్న చైవ హి। బహునాత్ర కిముక్తేన యోగదృష్ట్యా న కించన

స్వర్గం లేదు, నరకం లేదు, జీవన్ముక్తి కూడా లేదు. యోగ దృష్టిలో ఇంకేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు, ఏదీ లేదు.

నైవ ప్రార్థయతే లాభం నాలాభేనానుశోచతి। ధీరస్య శీతలం చిత్తమమృతేనైవ పూరితమ్

ధీరుడు లాభాన్ని కోరడు, లాభం రాకపోయినా విచారించడు. అతని మనస్సు చల్లగా, అమృతంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.

న శాన్తం స్తౌతి నిష్కామో న దుష్టమపి నిన్దతి। సమదుఃఖసుఖస్తృప్తః కించిత్ కృత్యం న పశ్యతి

కామములేని వాడు శాంతుడిని పొగడడు, దుష్టుడిని నిందించడు. సుఖదుఃఖాలలో సమంగా తృప్తిగా ఉండి, ఏ పని చేయాల్సినదిగా చూడడు.

ధీరో న ద్వేష్టి సంసారమాత్మానం న దిదృక్షతి। హర్షామర్షవినిర్ముక్తో న మృతో న చ జీవతి

ధీరుడు లోకాన్ని ద్వేషించడు, తనను తాను చూడాలని ఆశపడడు. సంతోషం, అసహనం రెండూ లేని వాడు, మరణించలేదు, బతకడం లేదు కూడా.

నిఃస్నేహః పుత్రదారాదౌ నిష్కామో విషయేషు చ। నిశ్చిన్తః స్వశరీరేఽపి నిరాశః శోభతే బుధః

పిల్లలు, భార్య మొదలైనవాటిలో మమకారం లేకుండా, విషయాలలో కోరిక లేకుండా, తన శరీరంపైనా ఆందోళన లేకుండా, ఆశలు లేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు.