అష్టావక్రగీతా

నాప్నోతి కర్మణా మోక్షం విమూఢోఽభ్యాసరూపిణా। ధన్యో విజ్ఞానమాత్రేణ ముక్తస్తిష్ఠత్యవిక్రియః

కర్మ ద్వారా మోక్షం సాధించాలనుకునే మూర్ఖుడు సాధనతో విముక్తిని పొందడు; ధన్యుడు మాత్రం జ్ఞానంతోనే స్థిరంగా విముక్తుడై ఉంటాడు.

మూఢో నాప్నోతి తద్ బ్రహ్మ యతో భవితుమిచ్ఛతి। అనిచ్ఛన్నపి ధీరో హి పరబ్రహ్మస్వరూపభాక్

బ్రహ్మమవాలని ఆశించే మూర్ఖుడు దాన్ని పొందడు; కానీ ధీరుడు ఆశ లేకుండానే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని పొందుతాడు.

నిరాధారా గ్రహవ్యగ్రా మూఢాః సంసారపోషకాః। ఏతస్యానర్థమూలస్య మూలచ్ఛేదః కృతో బుధైః

ఆధారం లేకుండా పట్టుబడుతూ, చంచలంగా ఉండే మూర్ఖులు సంసారాన్ని పోషిస్తారు; జ్ఞానులు మాత్రం ఆ దుఃఖ మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించారు.

న శాన్తిం లభతే మూఢో యతః శమితుమిచ్ఛతి। ధీరస్తత్త్వం వినిశ్చిత్య సర్వదా శాన్తమానసః

శాంతిని కోరుతూ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; ధీరుడు మాత్రం తత్త్వాన్ని తెలుసుకొని ఎప్పుడూ శాంతమైన మనసుతో ఉంటాడు.

క్వాత్మనో దర్శనం తస్య యద్ దృష్టమవలంబతే। ధీరాస్తం తం న పశ్యన్తి పశ్యన్త్యాత్మానమవ్యయమ్

బయట కనిపించే వాటిని ఆశ్రయించే వాడికి ఆత్మ దర్శనం ఎక్కడ ఉంటుంది? ధీరులు వాటిని చూడరు, వారు అవినాశి ఆత్మను చూస్తారు.

క్వ నిరోధో విమూఢస్య యో నిర్బన్ధం కరోతి వై। స్వారామస్యైవ ధీరస్య సర్వదాసావకృత్రిమః

మూఢునికి ఏ నియమం లేదు, అతడు బలవంతంగా పని చేస్తాడు. కానీ తనలో ఆనందించే జ్ఞానికి ఎప్పుడూ సహజమైన స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

భావస్య భావకః కశ్చిన్ న కించిద్ భావకోపరః। ఉభయాభావకః కశ్చిద్ ఏవమేవ నిరాకులః

కొంతమంది భావాలను అనుభవిస్తారు కానీ వాటికి కారణం కాదు. మరికొందరు ఏ భావాన్నీ అనుభవించరు. అలాంటి వారు ఎప్పుడూ కలవరపడరు.

శుద్ధమద్వయమాత్మానం భావయన్తి కుబుద్ధయః। న తు జానన్తి సంమోహాద్యావజ్జీవమనిర్వృతాః

తప్పుదారి పట్టిన వారు పవిత్రమైన, ద్వంద్వరహితమైన ఆత్మను ధ్యానిస్తారు గానీ మాయ వల్ల దాన్ని తెలుసుకోరు. వారు జీవితాంతం తృప్తి పొందరు.

ముముక్షోర్బుద్ధిరాలంబమన్తరేణ న విద్యతే। నిరాలంబైవ నిష్కామా బుద్ధిర్ముక్తస్య సర్వదా

మోక్షాన్ని కోరువాడి మనస్సు ఎప్పుడూ ఆధారాన్ని కోరుతుంది. కానీ ముక్తుని మనస్సు కోరికలేని, ఆధారంలేని స్థితిలో ఎప్పుడూ ఉంటుంది.

విషయద్వీపినో వీక్ష్య చకితాః శరణార్థినః। విశన్తి ఝటితి క్రోడం నిరోధైకాగ్రసిద్ధయే

ఇంద్రియాల ద్వీపాలను చూసి భయపడిన వారు ఆశ్రయం కోసం వెంటనే నియమానికి అంకితమైన ఆలింగనంలోకి ప్రవేశిస్తారు.

నిర్వాసనం హరిం దృష్ట్వా తూష్ణీం విషయదన్తినః। పలాయన్తే న శక్తాస్తే సేవన్తే కృతచాటవః

కోరికలేని హరిని చూసినప్పుడు, ఇంద్రియాల ఏనుగులు నిశ్శబ్దంగా పోతాయి. ఎన్ని ప్రలోభాలు చూపినా అవి దగ్గరికి రావు, పారిపోతాయి.

న ముక్తికారికాం ధత్తే నిఃశఙ్కో యుక్తమానసః। పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్నశ్నన్నాస్తే యథాసుఖమ్

భయములేని, సమతా మనస్సు కలవాడు మోక్షాన్ని కోరడు. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం—ఇవి అన్నీ తన ఇష్టానుసారం చేస్తూ ఉంటాడు.

వస్తుశ్రవణమాత్రేణ శుద్ధబుద్ధిర్నిరాకులః। నైవాచారమనాచారమౌదాస్యం వా ప్రపశ్యతి

విషయాన్ని వినగానే, స్వచ్ఛమైన, కలవరంలేని మనస్సు ఉన్నవాడు మంచి, చెడు, ఉదాసీనత—ఇవేవీ చూడడు.

యదా యత్కర్తుమాయాతి తదా తత్కురుతే ఋజుః। శుభం వాప్యశుభం వాపి తస్య చేష్టా హి బాలవత్

ఏ పని చేయాలనిపించినప్పుడు, నేరుగా చేస్తాడు. అది శుభమా, అశుభమా అనేది చూడడు. అతని ప్రవర్తన చిన్నపిల్లలవంటి అమాయకంగా ఉంటుంది.

స్వాతంత్ర్యాత్సుఖమాప్నోతి స్వాతంత్ర్యాల్లభతే పరం। స్వాతంత్ర్యాన్నిర్వృతిం గచ్ఛేత్స్వాతంత్ర్యాత్ పరమం పదమ్

స్వేచ్ఛ వల్ల ఆనందం లభిస్తుంది. స్వేచ్ఛ వల్ల పరమాన్ని పొందుతాడు. స్వేచ్ఛ వల్ల తృప్తిని, స్వేచ్ఛ వల్ల పరమ పదాన్ని చేరుతాడు.

అకర్తృత్వమభోక్తృత్వం స్వాత్మనో మన్యతే యదా। తదా క్షీణా భవన్త్యేవ సమస్తాశ్చిత్తవృత్తయః

తాను చేయువాడిని, అనుభవించువాడిని కాదని భావించినప్పుడు, మనస్సులోని అన్ని అలజడులు నశిస్తాయి.

ఉచ్ఛృంఖలాప్యకృతికా స్థితిర్ధీరస్య రాజతే। న తు సస్పృహచిత్తస్య శాన్తిర్మూఢస్య కృత్రిమా

అనియంత్రితమైన, సహజమైన స్థితిలో ఉన్న జ్ఞానికీ ప్రకాశిస్తుంది. కానీ మాయలో ఉన్న, కోరికలతో ఉన్నవాడి ప్రశాంతత కృత్రిమమైనది.

విలసన్తి మహాభోగైర్విశన్తి గిరిగహ్వరాన్। నిరస్తకల్పనా ధీరా అబద్ధా ముక్తబుద్ధయః

వారు గొప్ప ఆనందాల్లో విహరిస్తారు, కొండ గుహల్లో ప్రవేశిస్తారు. ఊహలు లేని, బంధనాలు లేని, విముక్త మనస్సు కలిగిన జ్ఞానులు వారు.

శ్రోత్రియం దేవతాం తీర్థమఙ్గనాం భూపతిం ప్రియం। దృష్ట్వా సంపూజ్య ధీరస్య న కాపి హృది వాసనా

పండితుడు, దేవత, తీర్థం, స్త్రీ, రాజు, ప్రియమైనవాడు—వారిని చూసి గౌరవించినా, జ్ఞానికి హృదయంలో ఎలాంటి వాసన ఉండదు.

భృత్యైః పుత్రైః కలత్రైశ్చ దౌహిత్రైశ్చాపి గోత్రజైః। విహస్య ధిక్కృతో యోగీ న యాతి వికృతిం మనాక్

దాసులు, కుమారులు, భార్యలు, మనవళ్లు, బంధువులు నవ్వుతూ అవమానించినా, యోగి నవ్వుతాడు. అతని మనస్సు ఏమాత్రం కలవరపడదు.

సన్తుష్టోఽపి న సన్తుష్టః ఖిన్నోఽపి న చ ఖిద్యతే। తస్యాశ్చర్యదశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే

సంతుష్టుడైనా, అసంతుష్టుడే. బాధపడ్డా, బాధపడడు. అతని అద్భుత స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకోగలరు.

కర్తవ్యతైవ సంసారో న తాం పశ్యన్తి సూరయః। శూన్యాకారా నిరాకారా నిర్వికారా నిరామయాః

కర్తవ్యమే సంసారం. జ్ఞానులు దాన్ని చూడరు. వారు శూన్యరూపులు, రూపరహితులు, మార్పులేని వారు, వ్యాధిలేని వారు.

అకుర్వన్నపి సంక్షోభాద్ వ్యగ్రః సర్వత్ర మూఢధీః। కుర్వన్నపి తు కృత్యాని కుశలో హి నిరాకులః

ఏ పనీ చేయకపోయినా, మూర్ఖుని మనస్సు కలవరంతో ఎక్కడైనా చంచలంగా ఉంటుంది. కానీ పనులు చేస్తూ ఉన్నా, నిపుణుడు కలవరపడడు.

సుఖమాస్తే సుఖం శేతే సుఖమాయాతి యాతి చ। సుఖం వక్తి సుఖం భుంక్తే వ్యవహారేఽపి శాన్తధీః

శాంతమైన మనసున్నవాడు సంతోషంగా కూర్చుంటాడు, సంతోషంగా నిద్రపోతాడు, సంతోషంగా వస్తాడు, పోతాడు. అతడు మాట్లాడేటప్పుడు, తినేటప్పుడు కూడా ఆనందంగా ఉంటాడు. పనులు చేస్తూ ఉన్నా, అతని హృదయం ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.

స్వభావాద్యస్య నైవార్తిర్లోకవద్ వ్యవహారిణః। మహాహృద ఇవాక్షోభ్యో గతక్లేశః స శోభతే

ప్రపంచంలో ఉన్నవాళ్లలా కాకుండా, సహజంగా బాధలకు దూరంగా ఉండేవాడు, మహా సరస్సు లాగా ఏ కష్టానికీ కదలకుండా, అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడై ప్రకాశిస్తాడు.

నివృత్తిరపి మూఢస్య ప్రవృత్తి రుపజాయతే। ప్రవృత్తిరపి ధీరస్య నివృత్తిఫలభాగినీ

మూఢునికి ఉపశమనం కూడా ఒక పని లాగానే మారుతుంది. కానీ ధీరునికి పనిలో ఉన్నా, అది ఉపశమన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.

పరిగ్రహేషు వైరాగ్యం ప్రాయో మూఢస్య దృశ్యతే। దేహే విగలితాశస్య క్వ రాగః క్వ విరాగతా

పదార్థాల పట్ల విరక్తి సాధారణంగా మూర్ఖులలో కనిపిస్తుంది. కానీ శరీరంపై ఆశలు పోయినవాడికి, అక్కడ రాగమూ లేదు, విరక్తి కూడా లేదు.

భావనాభావనాసక్తా దృష్టిర్మూఢస్య సర్వదా। భావ్యభావనయా సా తు స్వస్థస్యాదృష్టిరూపిణీ

మూఢుని మనస్సు ఎప్పుడూ ఊహించడానికో, ఊహించకపోవడానికో అంటిపెట్టుకుని ఉంటుంది. కానీ తనలో స్థిరమైనవాడికి ఆ మనస్సు, ఆలోచనలు ఉన్నా లేకున్నా, ఏదీ కనిపించదు.

సర్వారంభేషు నిష్కామో యశ్చరేద్ బాలవన్ మునిః। న లేపస్తస్య శుద్ధస్య క్రియమాణోఽపి కర్మణి

పిల్లవాడిలా, అన్ని పనుల్లో కోరికలేకుండా వ్యవహరించే మునికి, ఎంత పని చేసినా, అతడు పవిత్రుడైనందున, ఆ పనులు అతనికి అంటవు.