అష్టావక్రగీతా

అతద్వాదీవ కురుతే న భవేదపి బాలిశః। జీవన్ముక్తః సుఖీ శ్రీమాన్ సంసరన్నపి శోభతే

ఇతరుల్లా మాట్లాడినా, పనులు చేసినా, జీవన్ముక్తుడు సంతోషంగా, ఐశ్వర్యంగా ఉండి, ఈ లోకంలో తిరుగుతూ కూడా ప్రకాశిస్తాడు.

నావిచారసుశ్రాన్తో ధీరో విశ్రాన్తిమాగతః। న కల్పతే న జాతి న శృణోతి న పశ్యతి

విచారణలో పూర్తిగా విశ్రాంతి పొందిన ధీరుడు ఊహించడు, జన్మించడు, వినడు, చూడడు.

అసమాధేరవిక్షేపాన్ న ముముక్షుర్న చేతరః। నిశ్చిత్య కల్పితం పశ్యన్ బ్రహ్మైవాస్తే మహాశయః

ఏ కలవరమూ, ఏ ఏకాగ్రతా, విముక్తికోసం ఆశ కూడా మిగలదు; అన్నీ ఊహే అని తెలుసుకున్న మహాత్ముడు బ్రహ్మమై నిలుస్తాడు.

యస్యాన్తః స్యాదహంకారో న కరోతి కరోతి సః। నిరహంకారధీరేణ న కించిదకృతం కృతమ్

ఎక్కడ ఆహంకారం ఉంటే అక్కడ పనులు జరుగుతాయి; కానీ నిరహంకార ధీరునికి ఏమీ చేయలేదు, ఏమీ మిగిలిపోలేదు.

నోద్విగ్నం న చ సన్తుష్టమకర్తృ స్పన్దవర్జితం। నిరాశం గతసన్దేహం చిత్తం ముక్తస్య రాజతే

విముక్తుని మనస్సు కలవరమూ, సంతృప్తి గానీ, చేయాలన్న భావన గానీ, కదలిక గానీ, ఆశ గానీ, సందేహం గానీ లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.

నిర్ధ్యాతుం చేష్టితుం వాపి యచ్చిత్తం న ప్రవర్తతే। నిర్నిమిత్తమిదం కింతు నిర్ధ్యాయేతి విచేష్టతే

మనస్సు ధ్యానం చేయకపోయినా, చర్య చేయకపోయినా అది కారణం లేకుండా ఉంటుంది; అయినా అది ధ్యానం చేస్తూ, చర్య చేస్తూ ఉంటుంది.

తత్త్వం యథార్థమాకర్ణ్య మన్దః ప్రాప్నోతి మూఢతాం। అథవా యాతి సంకోచమమూఢః కోఽపి మూఢవత్

తత్త్వాన్ని యథార్థంగా విన్నవాడు మూర్ఖుడు అయితే అయోమయానికి లోనవుతాడు; లేకపోతే, మూర్ఖుడిలా కనిపించినా, అసలు అయోమయం లేనివాడు కూడా కొంత కుదించుకుంటాడు.

ఏకాగ్రతా నిరోధో వా మూఢైరభ్యస్యతే భృశం। ధీరాః కృత్యం న పశ్యన్తి సుప్తవత్స్వపదే స్థితాః

ఏకాగ్రతా లేదా నియమం మూర్ఖులు బాగా సాధన చేస్తారు; ధీరులు మాత్రం ఏ పనీ చూడరు, నిద్రలో ఉన్నవారిలా తమ స్వస్థితిలో ఉంటారు.

అప్రయత్నాత్ ప్రయత్నాద్ వా మూఢో నాప్నోతి నిర్వృతిం। తత్త్వనిశ్చయమాత్రేణ ప్రాజ్ఞో భవతి నిర్వృతః

ప్రయత్నంతో గానీ, ప్రయత్నం లేకుండా గానీ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్న జ్ఞాని మాత్రం సహజంగా శాంతిని పొందుతాడు.

శుద్ధం బుద్ధం ప్రియం పూర్ణం నిష్ప్రపంచం నిరామయం। ఆత్మానం తం న జానన్తి తత్రాభ్యాసపరా జనాః

శుద్ధమైన, బోధతో నిండిన, ప్రియమైన, పరిపూర్ణమైన, భేదం లేని, రోగం లేని ఆత్మను సాధనలో నిమగ్నమైనవారు తెలుసుకోరు.

నాప్నోతి కర్మణా మోక్షం విమూఢోఽభ్యాసరూపిణా। ధన్యో విజ్ఞానమాత్రేణ ముక్తస్తిష్ఠత్యవిక్రియః

కర్మ ద్వారా మోక్షం సాధించాలనుకునే మూర్ఖుడు సాధనతో విముక్తిని పొందడు; ధన్యుడు మాత్రం జ్ఞానంతోనే స్థిరంగా విముక్తుడై ఉంటాడు.

మూఢో నాప్నోతి తద్ బ్రహ్మ యతో భవితుమిచ్ఛతి। అనిచ్ఛన్నపి ధీరో హి పరబ్రహ్మస్వరూపభాక్

బ్రహ్మమవాలని ఆశించే మూర్ఖుడు దాన్ని పొందడు; కానీ ధీరుడు ఆశ లేకుండానే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని పొందుతాడు.

నిరాధారా గ్రహవ్యగ్రా మూఢాః సంసారపోషకాః। ఏతస్యానర్థమూలస్య మూలచ్ఛేదః కృతో బుధైః

ఆధారం లేకుండా పట్టుబడుతూ, చంచలంగా ఉండే మూర్ఖులు సంసారాన్ని పోషిస్తారు; జ్ఞానులు మాత్రం ఆ దుఃఖ మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించారు.

న శాన్తిం లభతే మూఢో యతః శమితుమిచ్ఛతి। ధీరస్తత్త్వం వినిశ్చిత్య సర్వదా శాన్తమానసః

శాంతిని కోరుతూ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; ధీరుడు మాత్రం తత్త్వాన్ని తెలుసుకొని ఎప్పుడూ శాంతమైన మనసుతో ఉంటాడు.

క్వాత్మనో దర్శనం తస్య యద్ దృష్టమవలంబతే। ధీరాస్తం తం న పశ్యన్తి పశ్యన్త్యాత్మానమవ్యయమ్

బయట కనిపించే వాటిని ఆశ్రయించే వాడికి ఆత్మ దర్శనం ఎక్కడ ఉంటుంది? ధీరులు వాటిని చూడరు, వారు అవినాశి ఆత్మను చూస్తారు.

క్వ నిరోధో విమూఢస్య యో నిర్బన్ధం కరోతి వై। స్వారామస్యైవ ధీరస్య సర్వదాసావకృత్రిమః

మూఢునికి ఏ నియమం లేదు, అతడు బలవంతంగా పని చేస్తాడు. కానీ తనలో ఆనందించే జ్ఞానికి ఎప్పుడూ సహజమైన స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

భావస్య భావకః కశ్చిన్ న కించిద్ భావకోపరః। ఉభయాభావకః కశ్చిద్ ఏవమేవ నిరాకులః

కొంతమంది భావాలను అనుభవిస్తారు కానీ వాటికి కారణం కాదు. మరికొందరు ఏ భావాన్నీ అనుభవించరు. అలాంటి వారు ఎప్పుడూ కలవరపడరు.

శుద్ధమద్వయమాత్మానం భావయన్తి కుబుద్ధయః। న తు జానన్తి సంమోహాద్యావజ్జీవమనిర్వృతాః

తప్పుదారి పట్టిన వారు పవిత్రమైన, ద్వంద్వరహితమైన ఆత్మను ధ్యానిస్తారు గానీ మాయ వల్ల దాన్ని తెలుసుకోరు. వారు జీవితాంతం తృప్తి పొందరు.

ముముక్షోర్బుద్ధిరాలంబమన్తరేణ న విద్యతే। నిరాలంబైవ నిష్కామా బుద్ధిర్ముక్తస్య సర్వదా

మోక్షాన్ని కోరువాడి మనస్సు ఎప్పుడూ ఆధారాన్ని కోరుతుంది. కానీ ముక్తుని మనస్సు కోరికలేని, ఆధారంలేని స్థితిలో ఎప్పుడూ ఉంటుంది.

విషయద్వీపినో వీక్ష్య చకితాః శరణార్థినః। విశన్తి ఝటితి క్రోడం నిరోధైకాగ్రసిద్ధయే

ఇంద్రియాల ద్వీపాలను చూసి భయపడిన వారు ఆశ్రయం కోసం వెంటనే నియమానికి అంకితమైన ఆలింగనంలోకి ప్రవేశిస్తారు.

నిర్వాసనం హరిం దృష్ట్వా తూష్ణీం విషయదన్తినః। పలాయన్తే న శక్తాస్తే సేవన్తే కృతచాటవః

కోరికలేని హరిని చూసినప్పుడు, ఇంద్రియాల ఏనుగులు నిశ్శబ్దంగా పోతాయి. ఎన్ని ప్రలోభాలు చూపినా అవి దగ్గరికి రావు, పారిపోతాయి.

న ముక్తికారికాం ధత్తే నిఃశఙ్కో యుక్తమానసః। పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్నశ్నన్నాస్తే యథాసుఖమ్

భయములేని, సమతా మనస్సు కలవాడు మోక్షాన్ని కోరడు. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం—ఇవి అన్నీ తన ఇష్టానుసారం చేస్తూ ఉంటాడు.

వస్తుశ్రవణమాత్రేణ శుద్ధబుద్ధిర్నిరాకులః। నైవాచారమనాచారమౌదాస్యం వా ప్రపశ్యతి

విషయాన్ని వినగానే, స్వచ్ఛమైన, కలవరంలేని మనస్సు ఉన్నవాడు మంచి, చెడు, ఉదాసీనత—ఇవేవీ చూడడు.

యదా యత్కర్తుమాయాతి తదా తత్కురుతే ఋజుః। శుభం వాప్యశుభం వాపి తస్య చేష్టా హి బాలవత్

ఏ పని చేయాలనిపించినప్పుడు, నేరుగా చేస్తాడు. అది శుభమా, అశుభమా అనేది చూడడు. అతని ప్రవర్తన చిన్నపిల్లలవంటి అమాయకంగా ఉంటుంది.

స్వాతంత్ర్యాత్సుఖమాప్నోతి స్వాతంత్ర్యాల్లభతే పరం। స్వాతంత్ర్యాన్నిర్వృతిం గచ్ఛేత్స్వాతంత్ర్యాత్ పరమం పదమ్

స్వేచ్ఛ వల్ల ఆనందం లభిస్తుంది. స్వేచ్ఛ వల్ల పరమాన్ని పొందుతాడు. స్వేచ్ఛ వల్ల తృప్తిని, స్వేచ్ఛ వల్ల పరమ పదాన్ని చేరుతాడు.

అకర్తృత్వమభోక్తృత్వం స్వాత్మనో మన్యతే యదా। తదా క్షీణా భవన్త్యేవ సమస్తాశ్చిత్తవృత్తయః

తాను చేయువాడిని, అనుభవించువాడిని కాదని భావించినప్పుడు, మనస్సులోని అన్ని అలజడులు నశిస్తాయి.

ఉచ్ఛృంఖలాప్యకృతికా స్థితిర్ధీరస్య రాజతే। న తు సస్పృహచిత్తస్య శాన్తిర్మూఢస్య కృత్రిమా

అనియంత్రితమైన, సహజమైన స్థితిలో ఉన్న జ్ఞానికీ ప్రకాశిస్తుంది. కానీ మాయలో ఉన్న, కోరికలతో ఉన్నవాడి ప్రశాంతత కృత్రిమమైనది.

విలసన్తి మహాభోగైర్విశన్తి గిరిగహ్వరాన్। నిరస్తకల్పనా ధీరా అబద్ధా ముక్తబుద్ధయః

వారు గొప్ప ఆనందాల్లో విహరిస్తారు, కొండ గుహల్లో ప్రవేశిస్తారు. ఊహలు లేని, బంధనాలు లేని, విముక్త మనస్సు కలిగిన జ్ఞానులు వారు.

శ్రోత్రియం దేవతాం తీర్థమఙ్గనాం భూపతిం ప్రియం। దృష్ట్వా సంపూజ్య ధీరస్య న కాపి హృది వాసనా

పండితుడు, దేవత, తీర్థం, స్త్రీ, రాజు, ప్రియమైనవాడు—వారిని చూసి గౌరవించినా, జ్ఞానికి హృదయంలో ఎలాంటి వాసన ఉండదు.