అష్టావక్రగీతా

యేన దృష్టం పరం బ్రహ్మ సోఽహం బ్రహ్మేతి చిన్తయేత్। కిం చిన్తయతి నిశ్చిన్తో ద్వితీయం యో న పశ్యతి

పరబ్రహ్మాన్ని చూసినవాడు ‘నేనే బ్రహ్మ’ అని ఆలోచించవచ్చు. కానీ ఆలోచనలు లేని వాడు, రెండవదాన్ని చూడని వాడు, ఏం ఆలోచిస్తాడు?

దృష్టో యేనాత్మవిక్షేపో నిరోధం కురుతే త్వసౌ। ఉదారస్తు న విక్షిప్తః సాధ్యాభావాత్కరోతి కిమ్

ఆత్మలో కలకలం చూసినవాడు దాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ గొప్పవాడు కలత లేకుండా, చేయాల్సింది ఏమీ లేకుండా, ఏమీ చేయడు.

ధీరో లోకవిపర్యస్తో వర్తమానోఽపి లోకవత్। నో సమాధిం న విక్షేపం న లోపం స్వస్య పశ్యతి

జ్ఞాని లోకానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా, లోకంలోనే ఉన్నా, తనలో లీనత, చిత్తచంచలత, లేదా లోపం ఏదీ చూడడు.

భావాభావవిహీనో యస్తృప్తో నిర్వాసనో బుధః। నైవ కించిత్కృతం తేన లోకదృష్ట్యా వికుర్వతా

భావం, అభావం లేని, తృప్తిగా, కోరికలు లేకుండా ఉన్న జ్ఞాని, లోకానికి చూస్తే ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఏమీ చేయడు.

ప్రవృత్తౌ వా నివృత్తౌ వా నైవ ధీరస్య దుర్గ్రహః। యదా యత్కర్తుమాయాతి తత్కృత్వా తిష్ఠతే సుఖమ్

చర్యలో ఉన్నా, ఉపశమనం లో ఉన్నా, జ్ఞానికి గందరగోళం ఉండదు. ఏది చేయాల్సి వస్తే అది చేసి, సుఖంగా ఉంటాడు.

నిర్వాసనో నిరాలంబః స్వచ్ఛన్దో ముక్తబన్ధనః। క్షిప్తః సంస్కారవాతేన చేష్టతే శుష్కపర్ణవత్

కోరికలు లేని, ఆధారం లేని, స్వేచ్ఛగా, బంధనాలు లేని వాడు, సంస్కారాల గాలికి ఊదిపోతూ, ఎండిన ఆకులా నడుస్తూ ఉంటాడు.

అసంసారస్య తు క్వాపి న హర్షో న విషాదితా। స శీతలహమనా నిత్యం విదేహ ఇవ రాజయే

సంసారానికి అతీతుడైనవాడికి ఎక్కడా ఆనందం లేదు, విషాదం లేదు. అతడు ఎప్పుడూ చల్లని మనస్సుతో, శరీరం లేని వాడిలా, రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.

కుత్రాపి న జిహాసాస్తి నాశో వాపి న కుత్రచిత్। ఆత్మారామస్య ధీరస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః

ఆత్మానందంలో లీనమైన, మించిన చల్లదనంతో ఉన్న జ్ఞాని ఎక్కడా వదిలిపెట్టాలన్న కోరికను గానీ, ఏదైనా పోయిందన్న భావనను గానీ కలిగి ఉండడు.

ప్రకృత్యా శూన్యచిత్తస్య కుర్వతోఽస్య యదృచ్ఛయా। ప్రాకృతస్యేవ ధీరస్య న మానో నావమానతా

సహజంగా ఖాళీ మనసుతో ఉన్న స్థిరబుద్ధి వానికి ఏ పని జరిగినా అది సహజంగానే జరుగుతుంది; సాధారణ మనిషిలా అతనికి గర్వమూ, అవమానమూ ఉండవు.

కృతం దేహేన కర్మేదం న మయా శుద్ధరూపిణా। ఇతి చిన్తానురోధీ యః కుర్వన్నపి కరోతి న

ఈ పని శరీరం చేసింది, నేను కాదు — నేను శుద్ధ స్వరూపుడిని అని భావిస్తూ ఉండే వాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా నిజంగా ఏమీ చేయడు.

అతద్వాదీవ కురుతే న భవేదపి బాలిశః। జీవన్ముక్తః సుఖీ శ్రీమాన్ సంసరన్నపి శోభతే

ఇతరుల్లా మాట్లాడినా, పనులు చేసినా, జీవన్ముక్తుడు సంతోషంగా, ఐశ్వర్యంగా ఉండి, ఈ లోకంలో తిరుగుతూ కూడా ప్రకాశిస్తాడు.

నావిచారసుశ్రాన్తో ధీరో విశ్రాన్తిమాగతః। న కల్పతే న జాతి న శృణోతి న పశ్యతి

విచారణలో పూర్తిగా విశ్రాంతి పొందిన ధీరుడు ఊహించడు, జన్మించడు, వినడు, చూడడు.

అసమాధేరవిక్షేపాన్ న ముముక్షుర్న చేతరః। నిశ్చిత్య కల్పితం పశ్యన్ బ్రహ్మైవాస్తే మహాశయః

ఏ కలవరమూ, ఏ ఏకాగ్రతా, విముక్తికోసం ఆశ కూడా మిగలదు; అన్నీ ఊహే అని తెలుసుకున్న మహాత్ముడు బ్రహ్మమై నిలుస్తాడు.

యస్యాన్తః స్యాదహంకారో న కరోతి కరోతి సః। నిరహంకారధీరేణ న కించిదకృతం కృతమ్

ఎక్కడ ఆహంకారం ఉంటే అక్కడ పనులు జరుగుతాయి; కానీ నిరహంకార ధీరునికి ఏమీ చేయలేదు, ఏమీ మిగిలిపోలేదు.

నోద్విగ్నం న చ సన్తుష్టమకర్తృ స్పన్దవర్జితం। నిరాశం గతసన్దేహం చిత్తం ముక్తస్య రాజతే

విముక్తుని మనస్సు కలవరమూ, సంతృప్తి గానీ, చేయాలన్న భావన గానీ, కదలిక గానీ, ఆశ గానీ, సందేహం గానీ లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.

నిర్ధ్యాతుం చేష్టితుం వాపి యచ్చిత్తం న ప్రవర్తతే। నిర్నిమిత్తమిదం కింతు నిర్ధ్యాయేతి విచేష్టతే

మనస్సు ధ్యానం చేయకపోయినా, చర్య చేయకపోయినా అది కారణం లేకుండా ఉంటుంది; అయినా అది ధ్యానం చేస్తూ, చర్య చేస్తూ ఉంటుంది.

తత్త్వం యథార్థమాకర్ణ్య మన్దః ప్రాప్నోతి మూఢతాం। అథవా యాతి సంకోచమమూఢః కోఽపి మూఢవత్

తత్త్వాన్ని యథార్థంగా విన్నవాడు మూర్ఖుడు అయితే అయోమయానికి లోనవుతాడు; లేకపోతే, మూర్ఖుడిలా కనిపించినా, అసలు అయోమయం లేనివాడు కూడా కొంత కుదించుకుంటాడు.

ఏకాగ్రతా నిరోధో వా మూఢైరభ్యస్యతే భృశం। ధీరాః కృత్యం న పశ్యన్తి సుప్తవత్స్వపదే స్థితాః

ఏకాగ్రతా లేదా నియమం మూర్ఖులు బాగా సాధన చేస్తారు; ధీరులు మాత్రం ఏ పనీ చూడరు, నిద్రలో ఉన్నవారిలా తమ స్వస్థితిలో ఉంటారు.

అప్రయత్నాత్ ప్రయత్నాద్ వా మూఢో నాప్నోతి నిర్వృతిం। తత్త్వనిశ్చయమాత్రేణ ప్రాజ్ఞో భవతి నిర్వృతః

ప్రయత్నంతో గానీ, ప్రయత్నం లేకుండా గానీ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్న జ్ఞాని మాత్రం సహజంగా శాంతిని పొందుతాడు.

శుద్ధం బుద్ధం ప్రియం పూర్ణం నిష్ప్రపంచం నిరామయం। ఆత్మానం తం న జానన్తి తత్రాభ్యాసపరా జనాః

శుద్ధమైన, బోధతో నిండిన, ప్రియమైన, పరిపూర్ణమైన, భేదం లేని, రోగం లేని ఆత్మను సాధనలో నిమగ్నమైనవారు తెలుసుకోరు.

నాప్నోతి కర్మణా మోక్షం విమూఢోఽభ్యాసరూపిణా। ధన్యో విజ్ఞానమాత్రేణ ముక్తస్తిష్ఠత్యవిక్రియః

కర్మ ద్వారా మోక్షం సాధించాలనుకునే మూర్ఖుడు సాధనతో విముక్తిని పొందడు; ధన్యుడు మాత్రం జ్ఞానంతోనే స్థిరంగా విముక్తుడై ఉంటాడు.

మూఢో నాప్నోతి తద్ బ్రహ్మ యతో భవితుమిచ్ఛతి। అనిచ్ఛన్నపి ధీరో హి పరబ్రహ్మస్వరూపభాక్

బ్రహ్మమవాలని ఆశించే మూర్ఖుడు దాన్ని పొందడు; కానీ ధీరుడు ఆశ లేకుండానే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని పొందుతాడు.

నిరాధారా గ్రహవ్యగ్రా మూఢాః సంసారపోషకాః। ఏతస్యానర్థమూలస్య మూలచ్ఛేదః కృతో బుధైః

ఆధారం లేకుండా పట్టుబడుతూ, చంచలంగా ఉండే మూర్ఖులు సంసారాన్ని పోషిస్తారు; జ్ఞానులు మాత్రం ఆ దుఃఖ మూలాన్ని పూర్తిగా తొలగించారు.

న శాన్తిం లభతే మూఢో యతః శమితుమిచ్ఛతి। ధీరస్తత్త్వం వినిశ్చిత్య సర్వదా శాన్తమానసః

శాంతిని కోరుతూ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; ధీరుడు మాత్రం తత్త్వాన్ని తెలుసుకొని ఎప్పుడూ శాంతమైన మనసుతో ఉంటాడు.

క్వాత్మనో దర్శనం తస్య యద్ దృష్టమవలంబతే। ధీరాస్తం తం న పశ్యన్తి పశ్యన్త్యాత్మానమవ్యయమ్

బయట కనిపించే వాటిని ఆశ్రయించే వాడికి ఆత్మ దర్శనం ఎక్కడ ఉంటుంది? ధీరులు వాటిని చూడరు, వారు అవినాశి ఆత్మను చూస్తారు.

క్వ నిరోధో విమూఢస్య యో నిర్బన్ధం కరోతి వై। స్వారామస్యైవ ధీరస్య సర్వదాసావకృత్రిమః

మూఢునికి ఏ నియమం లేదు, అతడు బలవంతంగా పని చేస్తాడు. కానీ తనలో ఆనందించే జ్ఞానికి ఎప్పుడూ సహజమైన స్వేచ్ఛ ఉంటుంది.

భావస్య భావకః కశ్చిన్ న కించిద్ భావకోపరః। ఉభయాభావకః కశ్చిద్ ఏవమేవ నిరాకులః

కొంతమంది భావాలను అనుభవిస్తారు కానీ వాటికి కారణం కాదు. మరికొందరు ఏ భావాన్నీ అనుభవించరు. అలాంటి వారు ఎప్పుడూ కలవరపడరు.

శుద్ధమద్వయమాత్మానం భావయన్తి కుబుద్ధయః। న తు జానన్తి సంమోహాద్యావజ్జీవమనిర్వృతాః

తప్పుదారి పట్టిన వారు పవిత్రమైన, ద్వంద్వరహితమైన ఆత్మను ధ్యానిస్తారు గానీ మాయ వల్ల దాన్ని తెలుసుకోరు. వారు జీవితాంతం తృప్తి పొందరు.

ముముక్షోర్బుద్ధిరాలంబమన్తరేణ న విద్యతే। నిరాలంబైవ నిష్కామా బుద్ధిర్ముక్తస్య సర్వదా

మోక్షాన్ని కోరువాడి మనస్సు ఎప్పుడూ ఆధారాన్ని కోరుతుంది. కానీ ముక్తుని మనస్సు కోరికలేని, ఆధారంలేని స్థితిలో ఎప్పుడూ ఉంటుంది.