అష్టావక్రగీతా

వ్యామోహమాత్రవిరతౌ స్వరూపాదానమాత్రతః। వీతశోకా విరాజన్తే నిరావరణదృష్టయః

మాయ పోయినప్పుడు, తన నిజ స్వరూపాన్ని ఒప్పుకున్నవారు, ఎవరి చూపుకు అడ్డం లేకుండా ఉన్నవారు, బాధల నుంచి విముక్తి చెంది ప్రకాశిస్తారు.

సమస్తం కల్పనామాత్రమాత్మా ముక్తః సనాతనః। ఇతి విజ్ఞాయ ధీరో హి కిమభ్యస్యతి బాలవత్

ఈ లోకం అంతా ఊహ మాత్రమే, ఆత్మ శాశ్వతంగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది తెలిసిన జ్ఞాని, పిల్లవాడిలా సాధన చేయడంలో ఏమి ప్రయోజనం ఉంది?

ఆత్మా బ్రహ్మేతి నిశ్చిత్య భావాభావౌ చ కల్పితౌ। నిష్కామః కిం విజానాతి కిం బ్రూతే చ కరోతి కిమ్

ఆత్మే పరబ్రహ్మమని తెలుసుకున్నవాడు, ఉండటం-లేకపోవడం ఊహ మాత్రమేనని గ్రహించినవాడు, కోరికలు లేని వాడు ఏమి తెలుసుకుంటాడు, ఏమి మాట్లాడతాడు, ఏమి చేస్తాడు?

అయం సోఽహమయం నాహం ఇతి క్షీణా వికల్పనా। సర్వమాత్మేతి నిశ్చిత్య తూష్ణీంభూతస్య యోగినః

‘నేను ఇది, నేను కాదు’ అనే భావన పోయినప్పుడు, అన్నీ ఆత్మే అని తెలిసినప్పుడు, యోగి నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.

న విక్షేపో న చైకాగ్ర్యం నాతిబోధో న మూఢతా। న సుఖం న చ వా దుఃఖం ఉపశాన్తస్య యోగినః

శాంతమైన యోగికి మనస్సు చెలరేగడం లేదు, ఏకాగ్రత లేదు, అధిక జ్ఞానం లేదు, మూర్ఖత్వం లేదు, సుఖం లేదు, దుఃఖం లేదు.

స్వారాజ్యే భైక్షవృత్తౌ చ లాభాలాభే జనే వనే। నిర్వికల్పస్వభావస్య న విశేషోఽస్తి యోగినః

రాజ్యాధికారం అయినా, భిక్షాటన అయినా, లాభం అయినా, నష్టమైనా, జనాల్లో అయినా, అడవిలో అయినా, తేడాలు లేని యోగికి ఎక్కడా తేడా ఉండదు.

క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా। ఇదం కృతమిదం నేతి ద్వన్ద్వైర్ముక్తస్య యోగినః

ధర్మం ఎక్కడ? కామం ఎక్కడ? ధనం ఎక్కడ? వివేకం ఎక్కడ? ద్వంద్వాల నుంచి విముక్తుడైన యోగికి ‘ఇది చేశాను, ఇది చేయలేదు’ అనే భావన ఉండదు.

కృత్యం కిమపి నైవాస్తి న కాపి హృది రంజనా। యథా జీవనమేవేహ జీవన్ముక్తస్య యోగినః

ఏం చేయాల్సిన పని లేదు, హృదయంలో ఆనందం కూడా లేదు; జీవన్ముక్తుడైన యోగికి జీవితం యథావిధిగా సాగుతుంది.

క్వ మోహః క్వ చ వా విశ్వం క్వ తద్ ధ్యానం క్వ ముక్తతా। సర్వసంకల్పసీమాయాం విశ్రాన్తస్య మహాత్మనః

మోహం ఎక్కడ? జగత్తు ఎక్కడ? ధ్యానం ఎక్కడ? ముక్తి ఎక్కడ? అన్ని సంకల్పాల చివర విశ్రాంతి పొందిన మహాత్మునికి ఇవేవీ లేవు.

యేన విశ్వమిదం దృష్టం స నాస్తీతి కరోతు వై। నిర్వాసనః కిం కురుతే పశ్యన్నపి న పశ్యతి

ఈ లోకాన్ని చూసినవాడు అది లేదని చెప్పవచ్చు; కోరికలు లేని వాడు చూస్తూ కూడా చూడడు, చేసేప్పుడు కూడా ఏమీ చేయడు.

యేన దృష్టం పరం బ్రహ్మ సోఽహం బ్రహ్మేతి చిన్తయేత్। కిం చిన్తయతి నిశ్చిన్తో ద్వితీయం యో న పశ్యతి

పరబ్రహ్మాన్ని చూసినవాడు ‘నేనే బ్రహ్మ’ అని ఆలోచించవచ్చు. కానీ ఆలోచనలు లేని వాడు, రెండవదాన్ని చూడని వాడు, ఏం ఆలోచిస్తాడు?

దృష్టో యేనాత్మవిక్షేపో నిరోధం కురుతే త్వసౌ। ఉదారస్తు న విక్షిప్తః సాధ్యాభావాత్కరోతి కిమ్

ఆత్మలో కలకలం చూసినవాడు దాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ గొప్పవాడు కలత లేకుండా, చేయాల్సింది ఏమీ లేకుండా, ఏమీ చేయడు.

ధీరో లోకవిపర్యస్తో వర్తమానోఽపి లోకవత్। నో సమాధిం న విక్షేపం న లోపం స్వస్య పశ్యతి

జ్ఞాని లోకానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా, లోకంలోనే ఉన్నా, తనలో లీనత, చిత్తచంచలత, లేదా లోపం ఏదీ చూడడు.

భావాభావవిహీనో యస్తృప్తో నిర్వాసనో బుధః। నైవ కించిత్కృతం తేన లోకదృష్ట్యా వికుర్వతా

భావం, అభావం లేని, తృప్తిగా, కోరికలు లేకుండా ఉన్న జ్ఞాని, లోకానికి చూస్తే ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఏమీ చేయడు.

ప్రవృత్తౌ వా నివృత్తౌ వా నైవ ధీరస్య దుర్గ్రహః। యదా యత్కర్తుమాయాతి తత్కృత్వా తిష్ఠతే సుఖమ్

చర్యలో ఉన్నా, ఉపశమనం లో ఉన్నా, జ్ఞానికి గందరగోళం ఉండదు. ఏది చేయాల్సి వస్తే అది చేసి, సుఖంగా ఉంటాడు.

నిర్వాసనో నిరాలంబః స్వచ్ఛన్దో ముక్తబన్ధనః। క్షిప్తః సంస్కారవాతేన చేష్టతే శుష్కపర్ణవత్

కోరికలు లేని, ఆధారం లేని, స్వేచ్ఛగా, బంధనాలు లేని వాడు, సంస్కారాల గాలికి ఊదిపోతూ, ఎండిన ఆకులా నడుస్తూ ఉంటాడు.

అసంసారస్య తు క్వాపి న హర్షో న విషాదితా। స శీతలహమనా నిత్యం విదేహ ఇవ రాజయే

సంసారానికి అతీతుడైనవాడికి ఎక్కడా ఆనందం లేదు, విషాదం లేదు. అతడు ఎప్పుడూ చల్లని మనస్సుతో, శరీరం లేని వాడిలా, రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.

కుత్రాపి న జిహాసాస్తి నాశో వాపి న కుత్రచిత్। ఆత్మారామస్య ధీరస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః

ఆత్మానందంలో లీనమైన, మించిన చల్లదనంతో ఉన్న జ్ఞాని ఎక్కడా వదిలిపెట్టాలన్న కోరికను గానీ, ఏదైనా పోయిందన్న భావనను గానీ కలిగి ఉండడు.

ప్రకృత్యా శూన్యచిత్తస్య కుర్వతోఽస్య యదృచ్ఛయా। ప్రాకృతస్యేవ ధీరస్య న మానో నావమానతా

సహజంగా ఖాళీ మనసుతో ఉన్న స్థిరబుద్ధి వానికి ఏ పని జరిగినా అది సహజంగానే జరుగుతుంది; సాధారణ మనిషిలా అతనికి గర్వమూ, అవమానమూ ఉండవు.

కృతం దేహేన కర్మేదం న మయా శుద్ధరూపిణా। ఇతి చిన్తానురోధీ యః కుర్వన్నపి కరోతి న

ఈ పని శరీరం చేసింది, నేను కాదు — నేను శుద్ధ స్వరూపుడిని అని భావిస్తూ ఉండే వాడు, పనులు చేస్తూ ఉన్నా నిజంగా ఏమీ చేయడు.

అతద్వాదీవ కురుతే న భవేదపి బాలిశః। జీవన్ముక్తః సుఖీ శ్రీమాన్ సంసరన్నపి శోభతే

ఇతరుల్లా మాట్లాడినా, పనులు చేసినా, జీవన్ముక్తుడు సంతోషంగా, ఐశ్వర్యంగా ఉండి, ఈ లోకంలో తిరుగుతూ కూడా ప్రకాశిస్తాడు.

నావిచారసుశ్రాన్తో ధీరో విశ్రాన్తిమాగతః। న కల్పతే న జాతి న శృణోతి న పశ్యతి

విచారణలో పూర్తిగా విశ్రాంతి పొందిన ధీరుడు ఊహించడు, జన్మించడు, వినడు, చూడడు.

అసమాధేరవిక్షేపాన్ న ముముక్షుర్న చేతరః। నిశ్చిత్య కల్పితం పశ్యన్ బ్రహ్మైవాస్తే మహాశయః

ఏ కలవరమూ, ఏ ఏకాగ్రతా, విముక్తికోసం ఆశ కూడా మిగలదు; అన్నీ ఊహే అని తెలుసుకున్న మహాత్ముడు బ్రహ్మమై నిలుస్తాడు.

యస్యాన్తః స్యాదహంకారో న కరోతి కరోతి సః। నిరహంకారధీరేణ న కించిదకృతం కృతమ్

ఎక్కడ ఆహంకారం ఉంటే అక్కడ పనులు జరుగుతాయి; కానీ నిరహంకార ధీరునికి ఏమీ చేయలేదు, ఏమీ మిగిలిపోలేదు.

నోద్విగ్నం న చ సన్తుష్టమకర్తృ స్పన్దవర్జితం। నిరాశం గతసన్దేహం చిత్తం ముక్తస్య రాజతే

విముక్తుని మనస్సు కలవరమూ, సంతృప్తి గానీ, చేయాలన్న భావన గానీ, కదలిక గానీ, ఆశ గానీ, సందేహం గానీ లేకుండా ప్రకాశిస్తుంది.

నిర్ధ్యాతుం చేష్టితుం వాపి యచ్చిత్తం న ప్రవర్తతే। నిర్నిమిత్తమిదం కింతు నిర్ధ్యాయేతి విచేష్టతే

మనస్సు ధ్యానం చేయకపోయినా, చర్య చేయకపోయినా అది కారణం లేకుండా ఉంటుంది; అయినా అది ధ్యానం చేస్తూ, చర్య చేస్తూ ఉంటుంది.

తత్త్వం యథార్థమాకర్ణ్య మన్దః ప్రాప్నోతి మూఢతాం। అథవా యాతి సంకోచమమూఢః కోఽపి మూఢవత్

తత్త్వాన్ని యథార్థంగా విన్నవాడు మూర్ఖుడు అయితే అయోమయానికి లోనవుతాడు; లేకపోతే, మూర్ఖుడిలా కనిపించినా, అసలు అయోమయం లేనివాడు కూడా కొంత కుదించుకుంటాడు.

ఏకాగ్రతా నిరోధో వా మూఢైరభ్యస్యతే భృశం। ధీరాః కృత్యం న పశ్యన్తి సుప్తవత్స్వపదే స్థితాః

ఏకాగ్రతా లేదా నియమం మూర్ఖులు బాగా సాధన చేస్తారు; ధీరులు మాత్రం ఏ పనీ చూడరు, నిద్రలో ఉన్నవారిలా తమ స్వస్థితిలో ఉంటారు.

అప్రయత్నాత్ ప్రయత్నాద్ వా మూఢో నాప్నోతి నిర్వృతిం। తత్త్వనిశ్చయమాత్రేణ ప్రాజ్ఞో భవతి నిర్వృతః

ప్రయత్నంతో గానీ, ప్రయత్నం లేకుండా గానీ మూర్ఖుడు శాంతిని పొందడు; తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకున్న జ్ఞాని మాత్రం సహజంగా శాంతిని పొందుతాడు.