అష్టావక్రగీతా

న హింసా నైవ కారుణ్యం నౌద్ధత్యం న చ దీనతా। నాశ్చర్యం నైవ చ క్షోభః క్షీణసంసరణే నరే

హింస లేదు, దయ లేదు, అహంకారం లేదు, నిరాశ లేదు; ఆశ్చర్యం లేదు, కలత లేదు—సంసారం ముగిసినవాడికి ఇవేవీ ఉండవు.

న ముక్తో విషయద్వేష్టా న వా విషయలోలుపః। అసంసక్తమనా నిత్యం ప్రాప్తాప్రాప్తముపాశ్నుతే

విషయాలను ద్వేషించేవాడు కానే కాదు, వాటిలో ఆసక్తి చూపేవాడు కూడా కాదు. ఎప్పుడూ అసక్తుడైన మనస్సుతో వచ్చినదాన్ని, రానిదాన్ని సమంగా అనుభవిస్తాడు.

సమాధానసమాధానహితాహితవికల్పనాః। శూన్యచిత్తో న జానాతి కైవల్యమివ సంస్థితః

ఏకాగ్రత, అలసత్వం, మంచిదీ, చెడ్డదీ అన్న ఆలోచనలు లేవు. అతని మనస్సు ఖాళీగా ఉంటుంది, ఏమీ తెలియదు, పరిపూర్ణమైన ఒంటరితనంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

నిర్మమో నిరహంకారో న కించిదితి నిశ్చితః। అన్తర్గలితసర్వాశః కుర్వన్నపి కరోతి న

అతనికి మమకారం లేదు, అహంకారం లేదు, ఏదీ తనది కాదని నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నాడు. లోపల అన్ని ఆశలు కరిగిపోయి, ఏదైనా చేస్తూ ఉన్నా, నిజానికి ఏమీ చేయడు.

మనఃప్రకాశసంమోహస్వప్నజాడ్యవివర్జితః। దశాం కామపి సంప్రాప్తో భవేద్ గలితమానసః

మనస్సు వెలుగు, మాయ, స్వప్న మందబుద్ధి ఇవన్నీ లేని వాడు, ఎలాంటి స్థితిలో ఉన్నా, అతని మనస్సు పూర్తిగా కరిగిపోయింది.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ యస్య బోధోదయే తావత్స్వప్నవద్ భవతి భ్రమః। తస్మై సుఖైకరూపాయ నమః శాన్తాయ తేజసే

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానం ఉదయించే వరకు మాయ కలలాంటిది. ఆ పరమానంద స్వరూపుడికి, శాంతుడికి, ప్రకాశవంతుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

అర్జయిత్వాఖిలాన్ అర్థాన్ భోగానాప్నోతి పుష్కలాన్। న హి సర్వపరిత్యాజమన్తరేణ సుఖీ భవేత్

అన్ని ధనాలను సంపాదించినవాడు ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించవచ్చు. కానీ, పూర్తిగా వదిలిపెట్టకపోతే నిజమైన ఆనందం దక్కదు.

కర్తవ్యదుఃఖమార్తణ్డజ్వాలాదగ్ధాన్తరాత్మనః। కుతః ప్రశమపీయూషధారాసారమృతే సుఖమ్

కర్తవ్య బాధలతో లోపల కాలిపోయినవాడికి, శాంతి అమృతధార లేకుండా సుఖం ఎలా కలుగుతుంది?

భవోఽయం భావనామాత్రో న కించిత్ పరమర్థతః। నాస్త్యభావః స్వభావనాం భావాభావవిభావినామ్

ఈ భవము ఊహ మాత్రమే, వాస్తవానికి ఏమీ లేదు. భావం, అభావం తేడా తెలుసుకున్నవారికి, తమ స్వభావం ఎప్పుడూ ఉండిపోతుంది.

న దూరం న చ సంకోచాల్లబ్ధమేవాత్మనః పదం। నిర్వికల్పం నిరాయాసం నిర్వికారం నిరంజనమ్

ఆత్మ స్థితి దూరంగా లేదు, చిన్నదిగా కూడా కాదు. అది మనకు సులభంగా లభిస్తుంది. అక్కడ తేడాలు లేవు, శ్రమ లేదు, మార్పు లేదు, మలినత కూడా లేదు.

వ్యామోహమాత్రవిరతౌ స్వరూపాదానమాత్రతః। వీతశోకా విరాజన్తే నిరావరణదృష్టయః

మాయ పోయినప్పుడు, తన నిజ స్వరూపాన్ని ఒప్పుకున్నవారు, ఎవరి చూపుకు అడ్డం లేకుండా ఉన్నవారు, బాధల నుంచి విముక్తి చెంది ప్రకాశిస్తారు.

సమస్తం కల్పనామాత్రమాత్మా ముక్తః సనాతనః। ఇతి విజ్ఞాయ ధీరో హి కిమభ్యస్యతి బాలవత్

ఈ లోకం అంతా ఊహ మాత్రమే, ఆత్మ శాశ్వతంగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది తెలిసిన జ్ఞాని, పిల్లవాడిలా సాధన చేయడంలో ఏమి ప్రయోజనం ఉంది?

ఆత్మా బ్రహ్మేతి నిశ్చిత్య భావాభావౌ చ కల్పితౌ। నిష్కామః కిం విజానాతి కిం బ్రూతే చ కరోతి కిమ్

ఆత్మే పరబ్రహ్మమని తెలుసుకున్నవాడు, ఉండటం-లేకపోవడం ఊహ మాత్రమేనని గ్రహించినవాడు, కోరికలు లేని వాడు ఏమి తెలుసుకుంటాడు, ఏమి మాట్లాడతాడు, ఏమి చేస్తాడు?

అయం సోఽహమయం నాహం ఇతి క్షీణా వికల్పనా। సర్వమాత్మేతి నిశ్చిత్య తూష్ణీంభూతస్య యోగినః

‘నేను ఇది, నేను కాదు’ అనే భావన పోయినప్పుడు, అన్నీ ఆత్మే అని తెలిసినప్పుడు, యోగి నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.

న విక్షేపో న చైకాగ్ర్యం నాతిబోధో న మూఢతా। న సుఖం న చ వా దుఃఖం ఉపశాన్తస్య యోగినః

శాంతమైన యోగికి మనస్సు చెలరేగడం లేదు, ఏకాగ్రత లేదు, అధిక జ్ఞానం లేదు, మూర్ఖత్వం లేదు, సుఖం లేదు, దుఃఖం లేదు.

స్వారాజ్యే భైక్షవృత్తౌ చ లాభాలాభే జనే వనే। నిర్వికల్పస్వభావస్య న విశేషోఽస్తి యోగినః

రాజ్యాధికారం అయినా, భిక్షాటన అయినా, లాభం అయినా, నష్టమైనా, జనాల్లో అయినా, అడవిలో అయినా, తేడాలు లేని యోగికి ఎక్కడా తేడా ఉండదు.

క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా। ఇదం కృతమిదం నేతి ద్వన్ద్వైర్ముక్తస్య యోగినః

ధర్మం ఎక్కడ? కామం ఎక్కడ? ధనం ఎక్కడ? వివేకం ఎక్కడ? ద్వంద్వాల నుంచి విముక్తుడైన యోగికి ‘ఇది చేశాను, ఇది చేయలేదు’ అనే భావన ఉండదు.

కృత్యం కిమపి నైవాస్తి న కాపి హృది రంజనా। యథా జీవనమేవేహ జీవన్ముక్తస్య యోగినః

ఏం చేయాల్సిన పని లేదు, హృదయంలో ఆనందం కూడా లేదు; జీవన్ముక్తుడైన యోగికి జీవితం యథావిధిగా సాగుతుంది.

క్వ మోహః క్వ చ వా విశ్వం క్వ తద్ ధ్యానం క్వ ముక్తతా। సర్వసంకల్పసీమాయాం విశ్రాన్తస్య మహాత్మనః

మోహం ఎక్కడ? జగత్తు ఎక్కడ? ధ్యానం ఎక్కడ? ముక్తి ఎక్కడ? అన్ని సంకల్పాల చివర విశ్రాంతి పొందిన మహాత్మునికి ఇవేవీ లేవు.

యేన విశ్వమిదం దృష్టం స నాస్తీతి కరోతు వై। నిర్వాసనః కిం కురుతే పశ్యన్నపి న పశ్యతి

ఈ లోకాన్ని చూసినవాడు అది లేదని చెప్పవచ్చు; కోరికలు లేని వాడు చూస్తూ కూడా చూడడు, చేసేప్పుడు కూడా ఏమీ చేయడు.

యేన దృష్టం పరం బ్రహ్మ సోఽహం బ్రహ్మేతి చిన్తయేత్। కిం చిన్తయతి నిశ్చిన్తో ద్వితీయం యో న పశ్యతి

పరబ్రహ్మాన్ని చూసినవాడు ‘నేనే బ్రహ్మ’ అని ఆలోచించవచ్చు. కానీ ఆలోచనలు లేని వాడు, రెండవదాన్ని చూడని వాడు, ఏం ఆలోచిస్తాడు?

దృష్టో యేనాత్మవిక్షేపో నిరోధం కురుతే త్వసౌ। ఉదారస్తు న విక్షిప్తః సాధ్యాభావాత్కరోతి కిమ్

ఆత్మలో కలకలం చూసినవాడు దాన్ని నియంత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. కానీ గొప్పవాడు కలత లేకుండా, చేయాల్సింది ఏమీ లేకుండా, ఏమీ చేయడు.

ధీరో లోకవిపర్యస్తో వర్తమానోఽపి లోకవత్। నో సమాధిం న విక్షేపం న లోపం స్వస్య పశ్యతి

జ్ఞాని లోకానికి విరుద్ధంగా ఉన్నా, లోకంలోనే ఉన్నా, తనలో లీనత, చిత్తచంచలత, లేదా లోపం ఏదీ చూడడు.

భావాభావవిహీనో యస్తృప్తో నిర్వాసనో బుధః। నైవ కించిత్కృతం తేన లోకదృష్ట్యా వికుర్వతా

భావం, అభావం లేని, తృప్తిగా, కోరికలు లేకుండా ఉన్న జ్ఞాని, లోకానికి చూస్తే ఏదైనా చేస్తున్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఏమీ చేయడు.

ప్రవృత్తౌ వా నివృత్తౌ వా నైవ ధీరస్య దుర్గ్రహః। యదా యత్కర్తుమాయాతి తత్కృత్వా తిష్ఠతే సుఖమ్

చర్యలో ఉన్నా, ఉపశమనం లో ఉన్నా, జ్ఞానికి గందరగోళం ఉండదు. ఏది చేయాల్సి వస్తే అది చేసి, సుఖంగా ఉంటాడు.

నిర్వాసనో నిరాలంబః స్వచ్ఛన్దో ముక్తబన్ధనః। క్షిప్తః సంస్కారవాతేన చేష్టతే శుష్కపర్ణవత్

కోరికలు లేని, ఆధారం లేని, స్వేచ్ఛగా, బంధనాలు లేని వాడు, సంస్కారాల గాలికి ఊదిపోతూ, ఎండిన ఆకులా నడుస్తూ ఉంటాడు.

అసంసారస్య తు క్వాపి న హర్షో న విషాదితా। స శీతలహమనా నిత్యం విదేహ ఇవ రాజయే

సంసారానికి అతీతుడైనవాడికి ఎక్కడా ఆనందం లేదు, విషాదం లేదు. అతడు ఎప్పుడూ చల్లని మనస్సుతో, శరీరం లేని వాడిలా, రాజ్యాన్ని పాలిస్తాడు.

కుత్రాపి న జిహాసాస్తి నాశో వాపి న కుత్రచిత్। ఆత్మారామస్య ధీరస్య శీతలాచ్ఛతరాత్మనః

ఆత్మానందంలో లీనమైన, మించిన చల్లదనంతో ఉన్న జ్ఞాని ఎక్కడా వదిలిపెట్టాలన్న కోరికను గానీ, ఏదైనా పోయిందన్న భావనను గానీ కలిగి ఉండడు.

ప్రకృత్యా శూన్యచిత్తస్య కుర్వతోఽస్య యదృచ్ఛయా। ప్రాకృతస్యేవ ధీరస్య న మానో నావమానతా

సహజంగా ఖాళీ మనసుతో ఉన్న స్థిరబుద్ధి వానికి ఏ పని జరిగినా అది సహజంగానే జరుగుతుంది; సాధారణ మనిషిలా అతనికి గర్వమూ, అవమానమూ ఉండవు.