అష్టావక్రగీతా

ధర్మార్థకామమోక్షేషు జీవితే మరణే తథా। కస్యాప్యుదారచిత్తస్య హేయోపాదేయతా న హి

ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం, జీవితం, మరణం—ఇవి అన్నింటిలోనూ, ఉదారమైన మనసున్నవాడికి పట్టుకోవాలి, వదిలిపెట్టాలి అనే భావన ఉండదు.

వాంఛా న విశ్వవిలయే న ద్వేషస్తస్య చ స్థితౌ। యథా జీవికయా తస్మాద్ ధన్య ఆస్తే యథా సుఖమ్

ఈ జగత్తు నశించినా అతనికి ఆశ ఉండదు, ఉన్నా ద్వేషం ఉండదు. తనకు వచ్చిన జీవితం ఎలా ఉన్నా, సంతోషంగా, ధన్యుడిగా ఉంటాడు.

కృతార్థోఽనేన జ్ఞానేనేత్యేవం గలితధీః కృతీ। పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్నస్తే యథా సుఖమ్

ఈ జ్ఞానంతో తృప్తి చెందినవాడు, అన్ని ఆలోచనలు విడిచిపెట్టి, చూస్తూ, వినుతూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, తింటూ, సుఖంగా ఉంటాడు.

శూన్యా దృష్టిర్వృథా చేష్టా వికలానీన్ద్రియాణి చ। న స్పృహా న విరక్తిర్వా క్షీణసంసారసాగరే

అతని చూపు ఖాళీగా ఉంటుంది, పనులు వ్యర్థంగా ఉంటాయి, ఇంద్రియాలు బలహీనంగా ఉంటాయి. సంసారసాగరం తగ్గిపోయినవాడికి ఆశా, విరక్తి రెండూ ఉండవు.

న జగర్తి న నిద్రాతి నోన్మీలతి న మీలతి। అహో పరదశా క్వాపి వర్తతే ముక్తచేతసః

అతను మేలుకోడు, నిద్రపోడు, కన్నులు తెరచడు, మూసుకోడు. ఓహో! ముక్తచిత్తుడి స్థితి ఎక్కడో వింతగా ఉంది.

సర్వత్ర దృశ్యతే స్వస్థః సర్వత్ర విమలాశయః। సమస్తవాసనా ముక్తో ముక్తః సర్వత్ర రాజతే

అతను ఎక్కడ చూసినా స్థిరంగా, నిర్మలమైన హృదయంతో కనిపిస్తాడు. అన్ని వాసనల నుండి విముక్తుడై, ఎక్కడైనా ప్రకాశిస్తాడు.

పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్ గృణ్హన్ వదన్ వ్రజన్। ఈహితానీహితైర్ముక్తో ముక్త ఏవ మహాశయః

చూస్తూ, వినుతూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, తింటూ, తీసుకుంటూ, మాట్లాడుతూ, నడుస్తూ—చేయాల్సినదీ, చేయకూడదీ అన్న బంధనాల్లేకుండా, ఆ మహాత్ముడు నిజంగా ముక్తుడే.

న నిన్దతి న చ స్తౌతి న హృష్యతి న కుప్యతి। న దదాతి న గృణ్హాతి ముక్తః సర్వత్ర నీరసః

అతను దూషించడు, పొగిడడు, ఆనందించడు, కోపపడడు; ఇవ్వడు, తీసుకోడు—ముక్తుడై ఎక్కడైనా నిరాసక్తుడిగా ఉంటాడు.

సానురాగాం స్త్రియం దృష్ట్వా మృత్యుం వా సముపస్థితం। అవిహ్వలమనాః స్వస్థో ముక్త ఏవ మహాశయః

ప్రేమతో ఉన్న స్త్రీని చూసినా, మరణం సమీపించినా, అతని మనస్సు కదలదు, స్థిరంగా ఉంటుంది—అటువంటి మహాత్ముడు నిజంగా ముక్తుడే.

సుఖే దుఃఖే నరే నార్యాం సంపత్సు విపత్సు చ। విశేషో నైవ ధీరస్య సర్వత్ర సమదర్శినః

సుఖంలోనూ, దుఃఖంలోనూ, పురుషుడిలోనూ, స్త్రీలోనూ, శుభంలోనూ, అశుభంలోనూ, సమదృష్టి కలిగిన ధీరుడికి ఎక్కడా తేడా ఉండదు.

న హింసా నైవ కారుణ్యం నౌద్ధత్యం న చ దీనతా। నాశ్చర్యం నైవ చ క్షోభః క్షీణసంసరణే నరే

హింస లేదు, దయ లేదు, అహంకారం లేదు, నిరాశ లేదు; ఆశ్చర్యం లేదు, కలత లేదు—సంసారం ముగిసినవాడికి ఇవేవీ ఉండవు.

న ముక్తో విషయద్వేష్టా న వా విషయలోలుపః। అసంసక్తమనా నిత్యం ప్రాప్తాప్రాప్తముపాశ్నుతే

విషయాలను ద్వేషించేవాడు కానే కాదు, వాటిలో ఆసక్తి చూపేవాడు కూడా కాదు. ఎప్పుడూ అసక్తుడైన మనస్సుతో వచ్చినదాన్ని, రానిదాన్ని సమంగా అనుభవిస్తాడు.

సమాధానసమాధానహితాహితవికల్పనాః। శూన్యచిత్తో న జానాతి కైవల్యమివ సంస్థితః

ఏకాగ్రత, అలసత్వం, మంచిదీ, చెడ్డదీ అన్న ఆలోచనలు లేవు. అతని మనస్సు ఖాళీగా ఉంటుంది, ఏమీ తెలియదు, పరిపూర్ణమైన ఒంటరితనంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

నిర్మమో నిరహంకారో న కించిదితి నిశ్చితః। అన్తర్గలితసర్వాశః కుర్వన్నపి కరోతి న

అతనికి మమకారం లేదు, అహంకారం లేదు, ఏదీ తనది కాదని నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నాడు. లోపల అన్ని ఆశలు కరిగిపోయి, ఏదైనా చేస్తూ ఉన్నా, నిజానికి ఏమీ చేయడు.

మనఃప్రకాశసంమోహస్వప్నజాడ్యవివర్జితః। దశాం కామపి సంప్రాప్తో భవేద్ గలితమానసః

మనస్సు వెలుగు, మాయ, స్వప్న మందబుద్ధి ఇవన్నీ లేని వాడు, ఎలాంటి స్థితిలో ఉన్నా, అతని మనస్సు పూర్తిగా కరిగిపోయింది.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ యస్య బోధోదయే తావత్స్వప్నవద్ భవతి భ్రమః। తస్మై సుఖైకరూపాయ నమః శాన్తాయ తేజసే

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానం ఉదయించే వరకు మాయ కలలాంటిది. ఆ పరమానంద స్వరూపుడికి, శాంతుడికి, ప్రకాశవంతుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

అర్జయిత్వాఖిలాన్ అర్థాన్ భోగానాప్నోతి పుష్కలాన్। న హి సర్వపరిత్యాజమన్తరేణ సుఖీ భవేత్

అన్ని ధనాలను సంపాదించినవాడు ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించవచ్చు. కానీ, పూర్తిగా వదిలిపెట్టకపోతే నిజమైన ఆనందం దక్కదు.

కర్తవ్యదుఃఖమార్తణ్డజ్వాలాదగ్ధాన్తరాత్మనః। కుతః ప్రశమపీయూషధారాసారమృతే సుఖమ్

కర్తవ్య బాధలతో లోపల కాలిపోయినవాడికి, శాంతి అమృతధార లేకుండా సుఖం ఎలా కలుగుతుంది?

భవోఽయం భావనామాత్రో న కించిత్ పరమర్థతః। నాస్త్యభావః స్వభావనాం భావాభావవిభావినామ్

ఈ భవము ఊహ మాత్రమే, వాస్తవానికి ఏమీ లేదు. భావం, అభావం తేడా తెలుసుకున్నవారికి, తమ స్వభావం ఎప్పుడూ ఉండిపోతుంది.

న దూరం న చ సంకోచాల్లబ్ధమేవాత్మనః పదం। నిర్వికల్పం నిరాయాసం నిర్వికారం నిరంజనమ్

ఆత్మ స్థితి దూరంగా లేదు, చిన్నదిగా కూడా కాదు. అది మనకు సులభంగా లభిస్తుంది. అక్కడ తేడాలు లేవు, శ్రమ లేదు, మార్పు లేదు, మలినత కూడా లేదు.

వ్యామోహమాత్రవిరతౌ స్వరూపాదానమాత్రతః। వీతశోకా విరాజన్తే నిరావరణదృష్టయః

మాయ పోయినప్పుడు, తన నిజ స్వరూపాన్ని ఒప్పుకున్నవారు, ఎవరి చూపుకు అడ్డం లేకుండా ఉన్నవారు, బాధల నుంచి విముక్తి చెంది ప్రకాశిస్తారు.

సమస్తం కల్పనామాత్రమాత్మా ముక్తః సనాతనః। ఇతి విజ్ఞాయ ధీరో హి కిమభ్యస్యతి బాలవత్

ఈ లోకం అంతా ఊహ మాత్రమే, ఆత్మ శాశ్వతంగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇది తెలిసిన జ్ఞాని, పిల్లవాడిలా సాధన చేయడంలో ఏమి ప్రయోజనం ఉంది?

ఆత్మా బ్రహ్మేతి నిశ్చిత్య భావాభావౌ చ కల్పితౌ। నిష్కామః కిం విజానాతి కిం బ్రూతే చ కరోతి కిమ్

ఆత్మే పరబ్రహ్మమని తెలుసుకున్నవాడు, ఉండటం-లేకపోవడం ఊహ మాత్రమేనని గ్రహించినవాడు, కోరికలు లేని వాడు ఏమి తెలుసుకుంటాడు, ఏమి మాట్లాడతాడు, ఏమి చేస్తాడు?

అయం సోఽహమయం నాహం ఇతి క్షీణా వికల్పనా। సర్వమాత్మేతి నిశ్చిత్య తూష్ణీంభూతస్య యోగినః

‘నేను ఇది, నేను కాదు’ అనే భావన పోయినప్పుడు, అన్నీ ఆత్మే అని తెలిసినప్పుడు, యోగి నిశ్శబ్దంగా ఉంటాడు.

న విక్షేపో న చైకాగ్ర్యం నాతిబోధో న మూఢతా। న సుఖం న చ వా దుఃఖం ఉపశాన్తస్య యోగినః

శాంతమైన యోగికి మనస్సు చెలరేగడం లేదు, ఏకాగ్రత లేదు, అధిక జ్ఞానం లేదు, మూర్ఖత్వం లేదు, సుఖం లేదు, దుఃఖం లేదు.

స్వారాజ్యే భైక్షవృత్తౌ చ లాభాలాభే జనే వనే। నిర్వికల్పస్వభావస్య న విశేషోఽస్తి యోగినః

రాజ్యాధికారం అయినా, భిక్షాటన అయినా, లాభం అయినా, నష్టమైనా, జనాల్లో అయినా, అడవిలో అయినా, తేడాలు లేని యోగికి ఎక్కడా తేడా ఉండదు.

క్వ ధర్మః క్వ చ వా కామః క్వ చార్థః క్వ వివేకితా। ఇదం కృతమిదం నేతి ద్వన్ద్వైర్ముక్తస్య యోగినః

ధర్మం ఎక్కడ? కామం ఎక్కడ? ధనం ఎక్కడ? వివేకం ఎక్కడ? ద్వంద్వాల నుంచి విముక్తుడైన యోగికి ‘ఇది చేశాను, ఇది చేయలేదు’ అనే భావన ఉండదు.

కృత్యం కిమపి నైవాస్తి న కాపి హృది రంజనా। యథా జీవనమేవేహ జీవన్ముక్తస్య యోగినః

ఏం చేయాల్సిన పని లేదు, హృదయంలో ఆనందం కూడా లేదు; జీవన్ముక్తుడైన యోగికి జీవితం యథావిధిగా సాగుతుంది.

క్వ మోహః క్వ చ వా విశ్వం క్వ తద్ ధ్యానం క్వ ముక్తతా। సర్వసంకల్పసీమాయాం విశ్రాన్తస్య మహాత్మనః

మోహం ఎక్కడ? జగత్తు ఎక్కడ? ధ్యానం ఎక్కడ? ముక్తి ఎక్కడ? అన్ని సంకల్పాల చివర విశ్రాంతి పొందిన మహాత్మునికి ఇవేవీ లేవు.