అష్టావక్రగీతా

హేయోపాదేయతా తావత్సంసారవిటపాంకురః। స్పృహా జీవతి యావద్ వై నిర్విచారదశాస్పదమ్

పట్టుకోవాలి, వదిలిపెట్టాలి అనే భావన, ఆశ ఉన్నంతవరకూ, ఈ Samsāram అనే చెట్టు మొగ్గలా ఉంటుంది. విచారణ స్థితి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే అది పోతుంది.

ప్రవృత్తౌ జాయతే రాగో నిర్వృత్తౌ ద్వేష ఏవ హి। నిర్ద్వన్ద్వో బాలవద్ ధీమాన్ ఏవమేవ వ్యవస్థితః

పనిలో రాగం కలుగుతుంది, పనిలేకపోతే ద్వేషం కలుగుతుంది. కానీ ద్వంద్వాలు లేని జ్ఞాని, పిల్లాడిలా నిర్లిప్తంగా ఉంటాడు.

హాతుమిచ్ఛతి సంసారం రాగీ దుఃఖజిహాసయా। వీతరాగో హి నిర్దుఃఖస్తస్మిన్నపి న ఖిద్యతి

రాగితో ఉన్నవాడు బాధ తప్పించుకోవాలనే కోరికతో సంసారం వదిలిపెట్టాలనుకుంటాడు. కానీ విరక్తుడు బాధలేనివాడు, అందుకే సంసారంలో ఉన్నా అతడికి ఇబ్బంది ఉండదు.

యస్యాభిమానో మోక్షేఽపి దేహేఽపి మమతా తథా। న చ జ్ఞానీ న వా యోగీ కేవలం దుఃఖభాగసౌ

మోక్షంలో కూడా అహంకారం, శరీరంపై మమకారం ఉన్నవాడు, అతడు జ్ఞాని కాదు, యోగి కూడా కాదు—కేవలం బాధను అనుభవించేవాడే.

హరో యద్యుపదేష్టా తే హరిః కమలజోఽపి వా। తథాపి న తవ స్వాథ్యం సర్వవిస్మరణాదృతే

హరుడు, హరిదేవుడు, బ్రహ్మదేవుడు నేర్పినా కూడా, అన్నీ మరచిపోవడం తప్ప నీకు నిజమైన ప్రశాంతత రాదు.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ తేన జ్ఞానఫలం ప్రాప్తం యోగాభ్యాసఫలం తథా। తృప్తః స్వచ్ఛేన్ద్రియో నిత్యం ఏకాకీ రమతే తు యః

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞాన ఫలం, యోగ సాధన ఫలం పొందినవాడు, ఎప్పుడూ స్వచ్చమైన, తృప్తిగా ఉన్న ఇంద్రియాలతో ఒంటరిగా ఆనందంగా ఉంటాడు.

న కదాచిజ్జగత్యస్మిన్ తత్త్వజ్ఞా హన్త ఖిద్యతి। యత ఏకేన తేనేదం పూర్ణం బ్రహ్మాణ్డమణ్డలమ్

ఈ లోకంలో తత్వజ్ఞుడు ఎప్పుడూ బాధపడడు. ఎందుకంటే ఒక్క అతడివల్లే ఈ బ్రహ్మాండమంతా పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది.

న జాతు విషయాః కేఽపి స్వారామం హర్షయన్త్యమీ। సల్లకీపల్లవప్రీతమివేభం నింబపల్లవాః

తనలో తానే ఆనందపడేవాడికి, ఎలాంటి విషయాలు కూడా సంతోషం ఇవ్వవు. అది సల్లకి మొగ్గలు ఇష్టపడే ఏనుగుకు, నింబ మొగ్గలు ఇష్టం లేనట్టు.

యస్తు భోగేషు భుక్తేషు న భవత్యధివాసితా। అభుక్తేషు నిరాకాంక్షీ తదృశో భవదుర్లభః

భోగాలు అనుభవిస్తున్నప్పుడు వాటి ప్రభావం లేకుండా ఉండేవాడు, అనుభవించని సమయంలో కోరిక లేనివాడు—అలాంటి వారు చాలా అరుదు.

బుభుక్షురిహ సంసారే ముముక్షురపి దృశ్యతే। భోగమోక్షనిరాకాంక్షీ విరలో హి మహాశయః

ఈ లోకంలో కొందరు అనుభవాలను కోరుతారు, మరికొందరు మోక్షాన్ని కోరుతారు. కానీ భోగం, మోక్షం రెండింటిపైనా కోరిక లేని మహాత్ముడు చాలా అరుదు.

ధర్మార్థకామమోక్షేషు జీవితే మరణే తథా। కస్యాప్యుదారచిత్తస్య హేయోపాదేయతా న హి

ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం, జీవితం, మరణం—ఇవి అన్నింటిలోనూ, ఉదారమైన మనసున్నవాడికి పట్టుకోవాలి, వదిలిపెట్టాలి అనే భావన ఉండదు.

వాంఛా న విశ్వవిలయే న ద్వేషస్తస్య చ స్థితౌ। యథా జీవికయా తస్మాద్ ధన్య ఆస్తే యథా సుఖమ్

ఈ జగత్తు నశించినా అతనికి ఆశ ఉండదు, ఉన్నా ద్వేషం ఉండదు. తనకు వచ్చిన జీవితం ఎలా ఉన్నా, సంతోషంగా, ధన్యుడిగా ఉంటాడు.

కృతార్థోఽనేన జ్ఞానేనేత్యేవం గలితధీః కృతీ। పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్నస్తే యథా సుఖమ్

ఈ జ్ఞానంతో తృప్తి చెందినవాడు, అన్ని ఆలోచనలు విడిచిపెట్టి, చూస్తూ, వినుతూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, తింటూ, సుఖంగా ఉంటాడు.

శూన్యా దృష్టిర్వృథా చేష్టా వికలానీన్ద్రియాణి చ। న స్పృహా న విరక్తిర్వా క్షీణసంసారసాగరే

అతని చూపు ఖాళీగా ఉంటుంది, పనులు వ్యర్థంగా ఉంటాయి, ఇంద్రియాలు బలహీనంగా ఉంటాయి. సంసారసాగరం తగ్గిపోయినవాడికి ఆశా, విరక్తి రెండూ ఉండవు.

న జగర్తి న నిద్రాతి నోన్మీలతి న మీలతి। అహో పరదశా క్వాపి వర్తతే ముక్తచేతసః

అతను మేలుకోడు, నిద్రపోడు, కన్నులు తెరచడు, మూసుకోడు. ఓహో! ముక్తచిత్తుడి స్థితి ఎక్కడో వింతగా ఉంది.

సర్వత్ర దృశ్యతే స్వస్థః సర్వత్ర విమలాశయః। సమస్తవాసనా ముక్తో ముక్తః సర్వత్ర రాజతే

అతను ఎక్కడ చూసినా స్థిరంగా, నిర్మలమైన హృదయంతో కనిపిస్తాడు. అన్ని వాసనల నుండి విముక్తుడై, ఎక్కడైనా ప్రకాశిస్తాడు.

పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్న్ అశ్నన్ గృణ్హన్ వదన్ వ్రజన్। ఈహితానీహితైర్ముక్తో ముక్త ఏవ మహాశయః

చూస్తూ, వినుతూ, తాకుతూ, వాసన పీలుస్తూ, తింటూ, తీసుకుంటూ, మాట్లాడుతూ, నడుస్తూ—చేయాల్సినదీ, చేయకూడదీ అన్న బంధనాల్లేకుండా, ఆ మహాత్ముడు నిజంగా ముక్తుడే.

న నిన్దతి న చ స్తౌతి న హృష్యతి న కుప్యతి। న దదాతి న గృణ్హాతి ముక్తః సర్వత్ర నీరసః

అతను దూషించడు, పొగిడడు, ఆనందించడు, కోపపడడు; ఇవ్వడు, తీసుకోడు—ముక్తుడై ఎక్కడైనా నిరాసక్తుడిగా ఉంటాడు.

సానురాగాం స్త్రియం దృష్ట్వా మృత్యుం వా సముపస్థితం। అవిహ్వలమనాః స్వస్థో ముక్త ఏవ మహాశయః

ప్రేమతో ఉన్న స్త్రీని చూసినా, మరణం సమీపించినా, అతని మనస్సు కదలదు, స్థిరంగా ఉంటుంది—అటువంటి మహాత్ముడు నిజంగా ముక్తుడే.

సుఖే దుఃఖే నరే నార్యాం సంపత్సు విపత్సు చ। విశేషో నైవ ధీరస్య సర్వత్ర సమదర్శినః

సుఖంలోనూ, దుఃఖంలోనూ, పురుషుడిలోనూ, స్త్రీలోనూ, శుభంలోనూ, అశుభంలోనూ, సమదృష్టి కలిగిన ధీరుడికి ఎక్కడా తేడా ఉండదు.

న హింసా నైవ కారుణ్యం నౌద్ధత్యం న చ దీనతా। నాశ్చర్యం నైవ చ క్షోభః క్షీణసంసరణే నరే

హింస లేదు, దయ లేదు, అహంకారం లేదు, నిరాశ లేదు; ఆశ్చర్యం లేదు, కలత లేదు—సంసారం ముగిసినవాడికి ఇవేవీ ఉండవు.

న ముక్తో విషయద్వేష్టా న వా విషయలోలుపః। అసంసక్తమనా నిత్యం ప్రాప్తాప్రాప్తముపాశ్నుతే

విషయాలను ద్వేషించేవాడు కానే కాదు, వాటిలో ఆసక్తి చూపేవాడు కూడా కాదు. ఎప్పుడూ అసక్తుడైన మనస్సుతో వచ్చినదాన్ని, రానిదాన్ని సమంగా అనుభవిస్తాడు.

సమాధానసమాధానహితాహితవికల్పనాః। శూన్యచిత్తో న జానాతి కైవల్యమివ సంస్థితః

ఏకాగ్రత, అలసత్వం, మంచిదీ, చెడ్డదీ అన్న ఆలోచనలు లేవు. అతని మనస్సు ఖాళీగా ఉంటుంది, ఏమీ తెలియదు, పరిపూర్ణమైన ఒంటరితనంలో స్థిరంగా ఉంటాడు.

నిర్మమో నిరహంకారో న కించిదితి నిశ్చితః। అన్తర్గలితసర్వాశః కుర్వన్నపి కరోతి న

అతనికి మమకారం లేదు, అహంకారం లేదు, ఏదీ తనది కాదని నిశ్చయంగా తెలుసుకున్నాడు. లోపల అన్ని ఆశలు కరిగిపోయి, ఏదైనా చేస్తూ ఉన్నా, నిజానికి ఏమీ చేయడు.

మనఃప్రకాశసంమోహస్వప్నజాడ్యవివర్జితః। దశాం కామపి సంప్రాప్తో భవేద్ గలితమానసః

మనస్సు వెలుగు, మాయ, స్వప్న మందబుద్ధి ఇవన్నీ లేని వాడు, ఎలాంటి స్థితిలో ఉన్నా, అతని మనస్సు పూర్తిగా కరిగిపోయింది.

అష్టావక్ర ఉవాచ॥ యస్య బోధోదయే తావత్స్వప్నవద్ భవతి భ్రమః। తస్మై సుఖైకరూపాయ నమః శాన్తాయ తేజసే

అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: జ్ఞానం ఉదయించే వరకు మాయ కలలాంటిది. ఆ పరమానంద స్వరూపుడికి, శాంతుడికి, ప్రకాశవంతుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

అర్జయిత్వాఖిలాన్ అర్థాన్ భోగానాప్నోతి పుష్కలాన్। న హి సర్వపరిత్యాజమన్తరేణ సుఖీ భవేత్

అన్ని ధనాలను సంపాదించినవాడు ఎన్నో సుఖాలు అనుభవించవచ్చు. కానీ, పూర్తిగా వదిలిపెట్టకపోతే నిజమైన ఆనందం దక్కదు.

కర్తవ్యదుఃఖమార్తణ్డజ్వాలాదగ్ధాన్తరాత్మనః। కుతః ప్రశమపీయూషధారాసారమృతే సుఖమ్

కర్తవ్య బాధలతో లోపల కాలిపోయినవాడికి, శాంతి అమృతధార లేకుండా సుఖం ఎలా కలుగుతుంది?

భవోఽయం భావనామాత్రో న కించిత్ పరమర్థతః। నాస్త్యభావః స్వభావనాం భావాభావవిభావినామ్

ఈ భవము ఊహ మాత్రమే, వాస్తవానికి ఏమీ లేదు. భావం, అభావం తేడా తెలుసుకున్నవారికి, తమ స్వభావం ఎప్పుడూ ఉండిపోతుంది.