ఇంద్రుడు వంటి మహా దేవతలు కూడా ఆశించే స్థితిని, యోగి సాకారంగా స్థిరమై ఉన్నప్పుడు, అతను ఉల్లాసాన్ని కూడా అనుభవించడు – ఇది ఎంత ఆశ్చర్యకరం! “అది” అనే పరమాత్మను తెలిసినవాడికి, పుణ్యం లేదా పాపం అనే లోపలి స్పర్శ లేదు; వాయు ధూమాన్ని తాకినట్టు కనిపించినా, ఆకాశం నిజంగా తాకబడదు. ఈ ప్రపంచాన్ని అంతా తన ఆత్మగా తెలిసిన మహాత్మను ఎవరు నియంత్రించగలరు? అతను వస్తున్నదాన్ని స్వీకరిస్తూ జీవిస్తాడు. బ్రహ్మ నుండి గడ్డి రేఖ వరకు, నాలుగు రకాల జీవుల్లో, ఇష్ట, ద్వేషాలకు అతీతంగా ఉండే శక్తి కేవలం జ్ఞానికి మాత్రమే ఉంది. ఆత్మను అద్వితీయంగా, విశ్వాధిపతిగా తెలిసినవాడు – అతను ఏది తెలుసుకున్నా, ఏది చేశానా, అతనికి ఎక్కడా భయం లేదు. అష్టావక్రుడు ఇలా అంటాడు: “నీకు ఏ వస్తువుతో కూడా అసక్తి లేదు – ఓ పవిత్రుడా, ఎందుకు త్యాగాన్ని కోరుతున్నావు? సమస్తాన్ని కలిపి, దానిని కరిగించు; అలా లయలోకి ప్రవేశించు.” ఈ విశ్వం నీలో సముద్రంలో బుడుగు లాగా ఉద్భవిస్తుంది; ఆత్మను ఏకంగా తెలుసుకొని, లయలోకి ప్రవేశించు. ప్రపంచం నేరుగా కనిపించినా, నీవు నిష్కళంకుడవు – అది నీలో లేదు; తాడులో పాము కనిపించినట్టు మాత్రమే. అలా, లయలోకి ప్రవేశించు. నువ్వు సుఖ-दుఃఖాల్లో సమంగా, ఆశ-నిరాశల్లో సమంగా, జీవన-మరణాల్లో సమంగా, పరిపూర్ణంగా ఉంటూ, లయలోకి ప్రవేశించు. అష్టావక్రుడు మరొకసారి చెబుతున్నాడు: “నేను ఆకాశంలా అనంతమైనవాడను; ప్రపంచం కుండిలా సహజమైనది. ఈ జ్ఞానం ఉన్నవాడికి త్యాగం లేదా గ్రహణం లేదు – కేవలం లయ మాత్రమే ఉంది.” “నేను సముద్రంలా ఉన్నాను; ప్రపంచం అలలా. ఈ జ్ఞానం ఉన్నవాడికి త్యాగం లేదా గ్రహణం లేదు – కేవలం లయ మాత్రమే.” “నేను శుద్ధి వంటి ముత్యంలా ఉన్నాను; ప్రపంచ రూపం వెండి లాగా. ఈ జ్ఞానం ఉన్నవాడికి త్యాగం లేదా గ్రహణం లేదు – కేవలం లయ మాత్రమే.” “నేను అన్ని జీవుల్లో ఉన్నాను, లేదా అన్ని జీవులు నాలో ఉన్నాయ్ – ఈ జ్ఞానం ఉన్నవాడికి త్యాగం, గ్రహణం, లయ – ఏదీ లేదు.” జనకుడు ఇలా అంటాడు: “నా అనంత సముద్రంలో, ప్రపంచం అనే నౌక తన స్వంత మనస్సు గాలికి ఎక్కడికక్కడికీ తేలుతుంది; నాకు దీనిపై అసహనం లేదు.” “నా అనంత సముద్రంలో, ప్రపంచం అనే అల తన స్వభావానికి అనుగుణంగా ఉద్భవించి, కలిసిపోతుంది; అది ఎత్తు లేదా పడిపోవడం వల్ల నాకు లాభం లేదా నష్టమేమీ లేదు.” “నా అనంత సముద్రంలో, ప్రపంచం కేవలం ఒక భావన మాత్రమే; అది నిరాకారంగా, ప్రశాంతంగా ఉంది – నేను ఇందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాను.” ఆత్మ స్థితుల్లో లేదు, స్థితులు ఆ అనంత, నిష్కళంకమైనవాడిలో లేవు; అలా, అసక్తితో, నిరాశతో, ప్రశాంతంగా – నేను ఇందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాను. “అహా! నేను కేవలం శుద్ధచైతన్యమే; ప్రపంచం మాయాజాలంలా. నాకు, ఎక్కడ, ఎలా, వదిలిపెట్టడం లేదా స్వీకరించడం అనే ఆలోచన ఎలా వస్తుంది?” అష్టావక్రుడు చెబుతున్నాడు: బంధనం అనేది మనస్సు ఏదైనా కోరుకుంటే, దుఃఖపడితే, వదిలిపెట్టితే, పట్టుకుంటే, భేదాలు చూస్తే, కోపపడితే కలుగుతుంది. విముక్తి అంటే మనస్సు కోరుకోదు, దుఃఖపడదు, వదిలిపెట్టదు, పట్టుకోదు, ఆనందపడదు, కోపపడదు. మనస్సు ఏదైనా భావనకు అంటుకున్నప్పుడు బంధనం; అన్ని భావనలకు అసక్తిగా ఉన్నప్పుడు విముక్తి. “నా” అనే భావన ఉన్నప్పుడు బంధనం; “నా” లేనప్పుడు విముక్తి. ఇది తెలిసినవాడు, ఏదీ పట్టుకోవడం లేదా వదిలిపెట్టడం అవసరం లేదు. అష్టావక్రుడు అంటాడు: “వ్యతిరేక జంటలు, చర్య-అచర్య, ఎప్పుడు, ఎవరికి ప్రశాంతంగా ఉంటాయి? ఇది తెలిసి, ఇక్కడ అసక్తిగా, త్యాగానికి నిబద్ధంగా, అన్ని నియమాలకు అతీతంగా ఉండు.” కొంతమంది అదృష్టవంతులకి, ప్రపంచపు నడకను పరిశీలించడమే వల్ల, జీవన, ఆహార, జ్ఞాన కోరికలు, కలకలం అంతా నశించాయి. “ఇది మొత్తం శాశ్వతం కాదు, మూడు రకాల బాధలకు లోనైనది, అసారమైనది, నిందించదగినది, వదిలిపెట్టదగినది – ఇది తెలిసినవాడు ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.” “ఏ కాలం, యుగం, పరిస్థితి ఉన్నా, ప్రజలకు వ్యతిరేక జంటలు ఉంటాయి; వాటిని పట్టించుకోకుండా, తగినట్టు వ్యవహరిస్తే, పరిపూర్ణతను పొందుతారు.” “మునులు, సన్యాసులు, యోగులు చెప్పిన సిద్ధాంతాల ద్వారా కాదు – ఇది చూసినవాడు, విరక్తుడై, ప్రశాంతంగా మారడు ఎవరు?” “చైతన్య స్వభావాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, గురువు కానివాడు ఎవరు? విరక్తి, సమత్వం ద్వారా, జన్మ మరణ చక్రాన్ని దాటి ఇతరులను నడిపిస్తారు.” “భూతాల మార్పులను, భూతాలుగా మాత్రమే చూడండి; అదే క్షణంలో బంధనం నుండి విముక్తి పొందుతారు, మీ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉంటారు.” “కోరికలు మాత్రమే ప్రపంచం – వాటిని వదిలిపెట్టండి. కోరికలను త్యజించి, నీవు ఈ రోజు ఏ స్థితిలో ఉన్నా, దానిలో స్థిరంగా ఉంటావు.” అష్టావక్రుడు ఇలా అంటాడు: “శత్రువు అయిన కోరికను, దుర్భాగ్యంతో నిండిన ధనాన్ని, వీటి నుండి పుట్టే ధర్మాన్ని – అన్నింటినీ నిరాసక్తిగా చూడండి.” “మూడు లేదా ఐదు రోజులను కల లేదా మాయలా చూడండి: స్నేహితులు, భూములు, ధనం, ఇళ్లు, భార్యలు, వారసులు, సొత్తు.” “ఎక్కడ కోరిక ఉంటే, అక్కడ సంసారం ఉంది; పరిపక్వ విరక్తిని ఆధారంగా చేసుకుని, కోరిక రహితంగా ఆనందంగా ఉండండి.” “బంధనం కేవలం కోరికలోనే ఉంది; దాని నాశనమే విముక్తి. సంసారానికి అసక్తితో, సంతృప్తి పునఃపునః లభిస్తుంది.” “నీవు కేవలం శుద్ధచైతన్యమే; ప్రపంచం జడమైనది, అసత్యమైనది. అజ్ఞానం కూడా ఏమీ కాదు; మరి నీవు ఎందుకు విచారిస్తున్నావు?” “రాజ్యాలు, కుమారులు, భార్యలు, శరీరాలు, సుఖాలు – వీటిని పట్టుకున్నవాడికీ, ప్రతి జన్మలో ఇవి నశిస్తాయి.” “ధనం, కోరిక, ధర్మం – ఇవన్నీ చాలు; వీటిలో, సంసారపు ఎడారిలో, మనసు ఎప్పుడూ విశ్రాంతి పొందలేదు.” “ఎన్ని జన్మలను శరీరం, మనస్సు, వాక్కుతో, బాధ, శ్రమ కలిగించే పనులు చేశావు? ఇవన్నీ ఈ రోజు ఆగిపోవాలి.” అష్టావక్రుడు చెప్పాడు: “ఉద్భవం, అనుద్భవం, మార్పు – ఇవన్నీ సహజమైనవి అని తెలుసుకున్నవాడు, మార్పురహితంగా, బాధరహితంగా, సులభంగా ప్రశాంతతను పొందుతాడు.” “ప్రభువు అన్నీ సృష్టించేవాడని, మరొకరు లేరని తెలిసినవాడు, ఆశలు అంతరలో లయమై, ఎక్కడా అంటుకోడు, ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.” ఈ విధంగా, పరమ జ్ఞానులు, విరక్తులు, తమ ఆత్మలో స్థిరంగా, ప్రపంచాన్ని మాయగా, కలగా, అలగా, బుడుగుగా, నౌకగా చూస్తూ, బంధన-విముక్తి, త్యాగ-గ్రహణాలకు అతీతంగా, ప్రశాంతంగా జీవిస్తారు.