ఒకసారి, అష్టావక్రుడు తన శిష్యుడు జనకుని సత్యాన్ని, స్వరూపాన్ని, ముక్తిని గురించి ఉపదేశిస్తూ, జీవన గమనాన్ని అద్భుతంగా వివరించాడు. పరమ అద్వితీయ స్థితిలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు కూడా, ముక్తికి ఆసక్తి చూపిస్తూ, కోరికల ప్రభావానికి లోనై, సుఖాలను వెంబడిస్తూ, ఇంకా అసంపూర్ణంగా ఉండడం ఆశ్చర్యకరం అని అన్నారు. జ్ఞానం కలిగినవాడు, అజ్ఞానాన్ని బలహీనమైన శత్రువుగా గుర్తించినా, సమయం ముగిసిపోతున్నప్పుడు కూడా సుఖాలను కోరడం వింత అని చెప్పాడు. ఇక్కడ, అక్కడ, నిత్య-అనిత్య విషయాల మధ్య వివేకం కలిగిన వాడు, ముక్తిని కోరుతూ, ముక్తిని భయపడటం ఆశ్చర్యమే. జ్ఞాని, తినిపించబడినా, బాధపడినా, ఎప్పుడూ తన స్వరూపాన్ని మాత్రమే దర్శిస్తాడు; అతడు ఆనందించడు, కోపపడడు. తన శరీరాన్ని పరులదిగా చూస్తాడు; అలాంటి మహాత్ముడికి, పొగడిక లేదా నింద వల్ల కలిగే కలత ఏముంటుంది? ఈ ప్రపంచాన్ని కేవలం మాయగా భావిస్తూ, జిజ్ఞాసను వదిలిన జ్ఞాని, మరణం సమీపంలో ఉన్నా భయపడడు. ఇచ్చిన జ్ఞానం ద్వారా, కోరికలు లేని, నిరాశలో కూడా తృప్తిగా ఉండే మహాత్ముని తో పోల్చగలవాడు ఎవరు? చూసినదంతా అసలు శూన్యమని తెలుసుకున్న జ్ఞాని, ఏమి అంగీకరించాలి, ఏమి తిరస్కరించాలి అని భావించడు. అంతర్గత రాగాలను వదిలిన, ద్వంద్వాలను, ఆశలను దాటి వచ్చినవాడు, యాదృచ్ఛికంగా వచ్చిన అనుభవాలకు న శోకాన్ని, న ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు. అష్టావక్రుడు చెప్పాడు: స్వరూపజ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉన్న జ్ఞాని, ప్రపంచ భోగాలను ఆనందంగా అనుభవించడంలో, సంసారంలో మాయకు లోనైనవారితో సమానంగా ఉండడు. ఇంద్ర వంటి దేవతలు కూడా కోరే స్థితిని, యోగి పొందినప్పుడు ఆనందాన్ని అనుభవించడు, ఇది ఆశ్చర్యమే. "అది"ని తెలిసినవాడు, పుణ్యపాపాలతో అంతర్గత సంబంధం ఉండదు; ఆకాశం పొగను తాకినట్టు కనిపించినా, నిజంగా ప్రభావితం కాదు. ఈ ప్రపంచాన్ని తన స్వరూపంగా తెలుసుకున్న మహాత్ముని ఎవరు ఆపగలరు? బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు, అన్ని జీవజాతుల్లో, కోరిక-ద్వేషాలను దాటి స్వేచ్ఛను పొందే శక్తి కేవలం జ్ఞానికే ఉంది. ఆత్మను అద్వితీయంగా, విశ్వనాయకునిగా తెలుసుకున్నవాడు, ఏది తెలుసుకున్నా, ఏది చేసినా, ఎక్కడా భయం ఉండదు. అష్టావక్రుడు మళ్లీ ఉపదేశించాడు: "నీకు ఏ విషయానికి అనురాగం లేదు—అయితే, శుద్ధాత్మా! ఎందుకు త్యాగాన్ని కోరుతున్నావు? సమస్త సమూహాన్ని కలిపి, లయలోకి ప్రవేశించు. విశ్వం నీలో సముద్రంలో బుడ్డె లాగ కలుగుతుంది; ఆత్మను ఏకంగా తెలుసుకుని, లయలోకి ప్రవేశించు. ప్రపంచం ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, నీవు నిర్మలమైనవాడవు; త్రాసులో పాము కనిపించినట్టు, నిజంగా నీవు అప్రభావితుడవు; లయలోకి ప్రవేశించు." "వేదన-సుఖంలో సమంగా ఉండి, నిత్యం నిండుగా, ఆశ-నిరాశలో సమంగా, జీవన-మరణంలో సమంగా ఉండి, లయలోకి ప్రవేశించు. నేను ఆకాశంలా అనంతమైనవాడను; ప్రపంచం కుండలాగ సహజంగా ఉంది. ఈ జ్ఞానం కలిగినవాడికి త్యాగం, అంగీకారం లేవు—కేవలం లయం మాత్రమే. నేను మహాసముద్రంలా ఉన్నాను; ప్రపంచం అలలాగా ఉంది. ఈ జ్ఞానం కలిగినవాడికి త్యాగం, అంగీకారం లేవు—లయం మాత్రమే. నేను శుద్ధి పగడాలా ఉన్నాను; ప్రపంచ రూపం వెండిలాగా ఉంది. ఈ జ్ఞానం కలిగినవాడికి త్యాగం, అంగీకారం లేవు—లయం మాత్రమే. నేనెక్కడా, అన్ని జీవుల్లో ఉన్నానా, లేక అన్ని జీవులు నాలో ఉన్నాయా—ఈ జ్ఞానం కలిగినవాడికి త్యాగం, అంగీకారం, లయం లేవు." జనకుడు ఇలా అనుకున్నాడు: "అనంతమైన సముద్రమైన నేను, ప్రపంచ నౌక తన మైండ్ గాలికి అనుసరించి ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతుంది; నాకు దానికి అసహనం లేదు. నా అనంత సముద్రంలో, ప్రపంచ అల తన స్వభావానుసారం ఉత్పన్నమై, లయమవుతుంది; అది పైకి వచ్చిందా, దిగిందా, నాకు లాభం లేదా నష్టం లేదు. నా అనంత సముద్రంలో, ప్రపంచం కేవలం భావన మాత్రమే; పూర్తిగా శాంతంగా, నిరాకారంగా, నేను కేవలం దీనిలో స్థిరంగా ఉన్నాను. ఆత్మకు స్థితులు లేవు, స్థితులు ఆ అనంత, నిర్మలమైనవాడులో లేవు; కాబట్టి, అనాసక్తిగా, నిరాకాంక్షగా, శాంతంగా—నేను దీనిలో స్థిరంగా ఉన్నాను." "అహా! నేను కేవలం శుద్ధ చైతన్యమే; ప్రపంచం మాయ ప్రదర్శన లాగా ఉంది. నాకు, ఎక్కడ, ఎలా, త్యాగం లేదా అంగీకారం అనే భావన ఎక్కడ ఉంది?" అష్టావక్రుడు వివరించాడు: "మనసు ఏదైనా కోరితే, దుఃఖిస్తే, వదిలేస్తే, పట్టుకుంటే, భిన్నతను చూస్తే, కోపపడితే—ఇది బంధనం. మనసు ఏదైనా కోరదు, దుఃఖించదు, వదిలించదు, పట్టుకోదు, ఆనందించదు, కోపపడదు—ఇది ముక్తి. మనసు ఏ అభిప్రాయానికి అనుసంధానమైతే, అది బంధనం; అన్ని అభిప్రాయాలకు అనాసక్తంగా ఉంటే, అది ముక్తి. 'నేను' అనే భావన ఉన్నప్పుడు బంధనం; 'నేను' లేనప్పుడు ముక్తి. దీన్ని తెలుసుకుని, ఏదీ పట్టుకోకు, వదలకు—even అలసత్వంగా." "చుట్టూ ఉన్న ద్వంద్వాలు, క్రియ-అక్రియ ఎప్పుడూ శాంతంగా ఉంటాయా, ఎవరికైనా? దీన్ని తెలుసుకుని, ఇక్కడ నిరాసక్తిగా, త్యాగంలో నిబద్ధంగా, అన్ని నియమాలకు విముక్తిగా ఉండు." "అతి అరుదైన భాగ్యవంతుడికి, ప్రపంచ గమనాన్ని చూస్తే, జీవన, ఆహార, జ్ఞాన కోరికలు, కలతలు—all నశించిపోతాయి. ఇది అంతా నిత్యమైనది కాదు, మూడు విధాల బాధతో కలుషితమైనది, అసారమైనది, నిందనీయమైనది, వదిలేయదగినది; దీన్ని తెలుసుకుని, వాడు శాంతంగా ఉంటాడు." "ఏ కాలంలో, ఏ యుగంలో, ఏ పరిస్థితిలో, ద్వంద్వాలు ప్రజలకు లేవు? వాటిని పట్టించుకోకుండా, అనుకూలంగా ప్రవర్తిస్తూ, వాడు పరిపూర్ణతను పొందుతాడు. మునులు, యోగులు, ఋషుల సిద్ధాంతాల ద్వారా కాదు—దీన్ని తెలుసుకుని, విరక్తి కలిగినవాడు, ఎవరు శాంతంగా ఉండరు?" "చైతన్య స్వరూపాన్ని గ్రహించినవాడు, ఎవరు గురువు కాదు? విరక్తి, సమత్వం ద్వారా, జనులను జనన మరణ చక్రాన్ని దాటి తీసుకువెళతాడు. భూతాల పరిణామాలను, భూతాలుగా మాత్రమే చూడాలి; అదే క్షణంలో, బంధనం నుంచి విముక్తి పొందుతూ, తన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉంటాడు." "కోరికలు మాత్రమే ప్రపంచం—అందుకే, వాటిని అన్నీ వదిలేయాలి. కోరికలను త్యజించి, నీవు నేడు, ఏ స్థితిలో ఉన్నా, ఆ స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటావు." ఇలా అష్టావక్రుడు, జనకుని ముక్తి మార్గాన్ని, జీవన గమనాన్ని, పరమ సత్యాన్ని, శాంతాన్ని, నిరాకాంక్ష స్థితిని ఎంతో స్పష్టంగా, ప్రేమగా వివరించాడు.