జనకుడు తన అంతర్ముఖ దృష్టితో ఇలా అనిపించుకున్నాడు: “ఓహ్! జనసమూహాల్లోనూ, ఎక్కడ ఉన్నా, నాకు ద్వైతభావం కనబడడం లేదు. నాకు ఈ ప్రపంచం అడవిలా అనిపిస్తోంది; ఇలాంటి స్థితిలో ఆనందాన్ని ఎక్కడ వెతుకుదును? నేను శరీరం కాదు, శరీరం కూడా నాదికాదు. నేను జీవాత్మ కూడా కాదు—నేను చైతన్యమే. నాకు బంధనంగా అనిపించినది కేవలం జీవించాలనే ఆకాంక్ష మాత్రమే. ఈ ప్రపంచపు తరంగాలు, విభిన్నంగా, వేగంగా ఉద్భవించి, నా లోపలే—ఈ అనంతసముద్రంలో—మనస్సు అనే గాలివల్ల కలకలం చెయ్యబడ్డాయి. అదే మనస్సు గాలి శాంతించినప్పుడు, ఈ ప్రపంచ నౌక, జీవన వ్యాపారి, నష్టపోయి అంతలోనే అంతమవుతుంది. నా లోపలే, అనంతసముద్రంలో, జీవరాశుల తరంగాలు అద్భుతంగా లేచిపడుతూ, ఆడుతూ, కలిసిపోతూ, అన్నీ తాము తాము స్వభావానుసారం జరుగుతున్నాయి. అష్టావక్రుడు ఇలా ఉపదేశించాడు: “స్వరూపాన్ని, ఒకటిగా, నశించని సత్యంగా తెలుసుకున్న జ్ఞాని, లోకసంబంధమైన లాభాల కోసం ఎలా మమకారం కలిగి ఉంటాడు? ఇంద్రియాస్పద విషయాలలో ఆనందం అనేది స్వరూపాన్ని తెలియని అజ్ఞానంలోనుంచే కలుగుతుంది; అది ముత్యపు పైపై మెరుపును వెండి అని పొరపాటుగా భావించినంతటి మోహం. ఈ ప్రపంచం, తరంగాలు సముద్రంలో ఉద్భవించినట్టు, నీవు ‘నేనే ఆ పరమాత్మ’ అని తెలిసినపుడు, ఎందుకు కలవరపడుతున్నావు? ఆత్మ స్వచ్ఛమైన, అందమైన చైతన్యమే అని విన్నాక కూడా, ఇంద్రియాసక్తి ఎక్కువగా ఉన్నవాడు మళ్లీ అపవిత్రతను సంపాదిస్తాడు. ఆత్మను అన్ని జీవుల్లో, అన్ని జీవులను ఆత్మలోనే చూస్తూ ఉండే మహాజ్ఞానికి, ఇంకా ‘నాది’ అనే భావన ఉండడం ఆశ్చర్యమే. పరమాద్వైత స్థితిలో స్థిరంగా ఉండి, విముక్తిని కోరుతూ కూడా, కోరికలతో, అనుభూతి వాంఛతో అసంపూర్ణంగా ఉండడం మరింత ఆశ్చర్యం. జ్ఞానం కలిగి, అజ్ఞానమనే శత్రువు బలహీనంగా కనిపించినా కూడా, కాలం ముగియబోతున్నప్పుడు కూడా, ఇంకా అనుభూతి కోసం తపించడమూ ఆశ్చర్యమే. ఇక్కడ, అక్కడ, నిత్య అనిత్య విషయాలను విచారించగల వేరుపాటు కలవారికి, విముక్తిని కోరుతూ కూడా, విముక్తి భయపడడం ఎంత విచిత్రం! జ్ఞాని, అన్నిరకాల అనుభవాల్లోనూ, తనకు తానే ఆత్మగా మాత్రమే కనిపిస్తాడు; అతడు సంతోషించడు, కోపపడడు. తన శరీరాన్ని కూడా పరశరీరంలా చూస్తాడు; అలాంటి మహాత్ముడికి ప్రశంస, దూషణలతో ఎందుకు కలత కలుగుతుంది? ఈ ప్రపంచాన్ని మాయగా చూచి, ఆసక్తి అంతా పోయినవాడు, మరణం ఎదురైనా కూడా భయపడడు. అనురాగరహితమైన, స్వజ్ఞానానందంలో తృప్తి చెందిన మహాత్మునితో సమానుడు ఎవరు ఉండగలరు? దృష్టిలో కనిపించేవన్నీ శూన్యమే అని స్వభావంగా తెలిసిన జ్ఞానికి, ఏమి అంగీకరించాలి, ఏమి నిరాకరించాలి అన్న భావన లేదు. అంతరంగాసక్తిని విడిచినవాడు, ద్వంద్వాన్ని, ఆశను దాటి, యాదృచ్ఛికంగా కలిగే అనుభవాల వల్ల బాధ, సంతోషం అనేవి కలుగవు. అష్టావక్రుడు మళ్లీ ఉపదేశించాడు: “స్వజ్ఞానంలో స్థిరమైన జ్ఞాని, లోకానుభూతిని ఆటగా అనుభవించినా, సంసారంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖులతో అతనికి పోలిక లేదు. ఇంద్రాది దేవతలు కూడా కోరుకునే స్థితిని చేరిన యోగికి, ఆశ్చర్యంగా, ఎలాంటి ఉల్లాసం ఉండదు. ఆ పరమాత్మను తెలిసినవారికి పుణ్యపాపాలు అంటవు; ఆకాశానికి పొగ తగిలినట్టు కనిపించినా, ఆకాశం దానికి అసలు తాకదు. ఈ ప్రపంచాన్ని ఆత్మగా తెలిసిన మహాత్ముని ఎవరు నిరోధించగలరు? బ్రహ్మ మొదలు గడ్డి వరకూ, అన్ని నాలుగు రకాల జీవుల్లో, కోరిక ద్వేషాలను దాటి ఉండగల శక్తి జ్ఞానికే ఉంది. ఆత్మను అద్వైతంగా, జగత్తు అధిపతిగా తెలిసినవాడు, ఏది తెలిసినా, ఏదైనా చేసినా, ఎక్కడా భయం లేదు. అష్టావక్రుడు ఇలా చెప్పాడు: “నీకు ఏ వస్తువుపైనా మమకారం లేదు—ఓ పవిత్రుడా! ఎందుకు త్యాగాన్ని కోరుతున్నావు? ఈ సమష్టిని కరిగించి, లయం చేరుకో. ఈ విశ్వం సముద్రంలో బుడగలా నీవులోనే ఉద్భవిస్తుంది; ఆత్మను ఏకత్వంగా తెలుసుకొని లయమవు. ఈ ప్రపంచం ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, నీవు నిర్మలుడవు, అందులో అది లేదు; ఎలాగైతే కట్టెపై పాము కనిపించిందో, అలాగే. కాబట్టి, లయమవు. సుఖదుఃఖాల్లో సమత్వంగా, ఆశా నిరాశల్లో సమంగా, జీవన మరణాల్లో సమంగా ఉన్నవాడు—అటువంటి స్థితిలో లయమవు. నేను ఆకాశంలాగా అనంతుడిని; ప్రపంచం పాత్రలాగా సహజంగా ఉంది. ఇలాంటి జ్ఞానికి త్యాగం, స్వీకారం లేవు—కేవలం లయమే. నేను మహాసముద్రంలా ఉన్నాను; ప్రపంచం తరంగంలా. ఇలాంటి జ్ఞానికి త్యాగం, స్వీకారం లేవు—కేవలం లయ. నేను ముత్యంలా; ప్రపంచం వెండి మాయలా. ఇలాంటి జ్ఞానికి త్యాగం, స్వీకారం లేవు—కేవలం లయ. నేను అన్నివిషయాల్లో ఉన్నా, అన్నివిషయాలు నాలో ఉన్నా, అటువంటి జ్ఞానికి త్యాగం, స్వీకారం, లయ అనే భావనలేవీ లేవు. జనకుడు తన స్థితిని ఇలా వివరించాడు: “ఈ అనంతసముద్రమైన నాలో, ప్రపంచ నౌక తన స్వంత మనస్సు గాలికి ఊగిపోతూ తిరుగుతోంది; దీని పట్ల నాకు అసహనం లేదు. ఈ అనంతసముద్రమైన నాలో, ప్రపంచ తరంగం తన స్వభావానుసారం లేచి పడిపోతుంది; అది లేచినా, పడినా, నాకు లాభ నష్టం ఏమీలేదు. ఈ అనంతసముద్రమైన నాలో, ప్రపంచం కేవలం భావన మాత్రమే; నేను పూర్తిగా శాంతంగా, రూపరహితంగా స్థిరంగా ఉన్నాను. ఆత్మకు స్థితులు లేవు, స్థితులు ఆ అనంత, నిర్మలునిలో లేవు; కాబట్టి, అసక్తిగా, నిరాశగా, ప్రశాంతంగా నేను స్థిరంగా ఉన్నాను. ఓహ్! నేను స్వచ్ఛమైన చైతన్యమే; ప్రపంచం మాయాజాలంలా ఉంది. నాకు అంగీకారం, నిరాకరణ అనే భావన ఎక్కడ, ఎలా కలుగుతుంది? అష్టావక్రుడు మళ్లీ వివరించాడు: “మనస్సు ఏదైనా కోరితే, దుఃఖిస్తే, విడిచిపెడితే, పట్టుకుంటే, భేదంగా చూస్తే, కోపపడితే—అది బంధనమే. మనస్సు ఏదీ కోరకపోతే, దుఃఖించకపోతే, విడిచిపెట్టకపోతే, పట్టుకోకపోతే, సంతోషించకపోతే, కోపపడకపోతే—అది విముక్తి.” ఇలా, జనకుడు తన అంతరంగంలో పరిపూర్ణ శాంతిని, స్వరూపాన్ని, పరమాద్వైతాన్ని అనుభవిస్తూ, బాహ్యప్రపంచం దృష్టిలో ఉన్నా, తనలో మాత్రం లయమైపోయాడు.