ఓహో! నేను నాకే నమస్కరిస్తున్నాను. ఎందుకంటే ఈ బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తిప్ప వరకు ఈ సృష్టిలోని అన్నీ నశిస్తుంటే, నేను మాత్రం నశించను—శాశ్వతుడిని. నా శరీరం ఉన్నా, నేను ఒక్కడినే, ఎక్కడికీ రాకపోయినా, పోకపోయినా, ఈ విశ్వాన్ని వ్యాపించాను, ప్రతిచోటా నేను ఉన్నాను. నా శరీరాన్ని తాకకుండానే, నేను ఈ విశ్వాన్ని ఎన్నాళ్లుగా ధారించాను—ఇంత చాతుర్యంగా మరొకడు లేడు! నాకు ఏదీ సొంతం కాదు; లేదా మాటతో, మనసుతో అనిపించే ప్రతిదీ నాది. జ్ఞానం, జ్ఞేయం, జ్ఞాత—ఈ మూడూ నిజంగా లేవు. అజ్ఞానంతో కనిపించే ఏది ఉన్నా, అది నేను—నిర్మలమైన పరమాత్మ. ఈ ద్వైతమే దుఃఖానికి మూలం; దీనికి వేరే పరిష్కారం లేదు. కనిపించే ప్రతిదీ అసత్యం; నేను మాత్రమే శుద్ధచైతన్యస్వరూపుడిని. నేను స్వచ్ఛమైన అవగాహనను; అజ్ఞానంతోనే పరిమితిని ఊహించుకున్నాను. ఇలా నిరంతరం ఆలోచిస్తూ, నా స్థితి ఎప్పుడూ భేదరహితంగా ఉంటుంది. నాకు బంధమూ లేదు, విమోచనమూ లేదు, అయోమయమూ లేదు; నా శాంతి ఆధారంలేనిది. ఈ విశ్వం నాలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నా, నిజంగా నాలో లేదు. ఈ విశ్వం, శరీరంతో సహా, అసలు ఏమీ కాదు. ఆత్మ శుద్ధచైతన్యమే; మరి ఊహలు ఎక్కడ కలుగుతాయి? శరీరం, స్వర్గం, నరకం, బంధం, విమోచనం, భయం—ఇవి అన్నీ ఊహలే. నేను చైతన్యస్వరూపుడినైన నాకు వీటిలో ఏమి సంబంధం? జన సమూహాల్లో ఉన్నా, నాకు ద్వైత భావన కనిపించదు. ఇది అడవిలా అనిపిస్తుంది; మరి ఆనందం ఎక్కడ? నేను శరీరం కాదు, శరీరం నాది కాదు; నేను జీవుడు కాదు—నేను చైతన్యమే. నాకు బంధనంగా ఉన్నది కేవలం జీవించాలనే కోరిక మాత్రమే. ఈ ప్రపంచ తరంగాలు, అనేకంగా, వేగంగా, నా లోనుండే, అనంత సముద్రమైన నాలో, మనస్సు అనే గాలితో లేచాయి. ఈ అనంత సముద్రమైన నాలో, మనస్సు గాలి తగ్గితే, జీవన నౌక—ఈ దురదృష్టపు వర్తకుడు—అక్కడే నశిస్తుంది. ఈ అనంత సముద్రమైన నాలో, జీవుల తరంగాలు అద్భుతంగా—లేచి, పడిపడి, ఆడిపడి, మళ్ళీ కలిసిపోతుంటాయి—వాటి స్వభావానుసారం. అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మను ఒకటిగా, అవినాశిగా తెలుసుకున్న జ్ఞానీకి, లోకసంపాదనపట్ల ఆసక్తి ఎలా కలుగుతుంది? ఇంద్రియవిషయాలలో ఆనందం కలగడం ఆత్మను తెలియకపోవడమే; అది ముత్యాన్ని వెండి అనుకునే తపస్విలా. ఈ తరంగాలు సముద్రంలో ఎలా లేవుతాయో, అలాగే ఈ విశ్వం నాలో ప్రకాశిస్తుంది. “నేనే అది” అని తెలుసుకుని, ఇంకా ఎందుకు నీకీ అల్లకల్లోలం? ఆత్మ శుద్ధచైతన్యమని విన్నా, ఇంద్రియాసక్తి గాఢంగా ఉండి ఉంటే, అపవిత్రత కలుగుతుంది. ప్రతి జీవిలో ఆత్మను, ఆత్మలో ప్రతి జీవిని చూసే మునికి, మమకారం మిగిలి ఉండటం ఆశ్చర్యమే! పరమ అద్వైతంలో స్థిరంగా ఉన్నా, ముక్తికోసం తపించేవాడు, కామానికి లోనై, అనుభూతి కోసం తపించేవాడు—ఇంకా అసంపూర్ణంగా ఉండటం ఆశ్చర్యమే! జ్ఞానం కలిగి, అజ్ఞానం అనే శత్రువు బలహీనంగా కనిపించినా, కాలం చివరికి వచ్చినా, ఇంకా ఇంద్రియానందాన్ని కోరడం ఆశ్చర్యమే! ఇక్కడా, అక్కడా విరక్తి కలిగి, నిత్య-అనిత్యాన్ని విచారించేవాడు, విమోచనాన్ని కోరుతూ, విమోచనానికే భయపడటం ఆశ్చర్యమే! జ్ఞాని, తినిపించబడినా, బాధపడినా, ఎప్పుడూ ఆత్మను మాత్రమే చూస్తాడు; అతడు ఆనందపడడు, కోపపడడు కూడా. తన శరీరాన్ని పరశరీరంలా చూసేవాడికి, ప్రశంస, నిందలతో అతడు ఎలా కలవరం చెందడు? ఈ ప్రపంచాన్ని మాయగా చూసి, ఆసక్తి అంతా పోయిన జ్ఞానికి, మరణం ఎదురైనా భయం ఉండదు. ఆశ లేకుండా, ఆత్మజ్ఞానంలో తృప్తిగా ఉండే మహానుభావునికి, ఎవరు సాటివారు? ఈ జగత్తు అసలు ఏమీ కాదని సహజంగా తెలిసిన జ్ఞానికి, ఏమి స్వీకరించాలి, ఏమి వదలాలి అన్న భావనే లేదు. అంతర్గత వాంఛలు వదిలేసి, ద్వైతం, ఆశలు లేకుండా, యాదృచ్ఛికంగా ఎదురయ్యే అనుభవాలు, అతనికి బాధను, ఆనందాన్ని కలిగించవు. అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఆత్మజ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండి, లోకానుభూతిని ఆడుకుంటూ గడిపే జ్ఞాని, సంసారంలో మునిగిపోయిన మూర్ఖులకు అసలు సమానుడు కాదు. ఇంద్రాదిదేవతలు కూడా కోరే స్థితిని, యోగి పొందినప్పుడు అతడు ఉల్లాసపడడు—అది ఆశ్చర్యమే! ఆ పరమార్థాన్ని తెలిసినవాడికి, పుణ్యపాపాలు లోనికి చేరవు; దుమ్ముతో తాకినట్టు కనిపించినా, ఆకాశాన్ని దుమ్ము తాకనట్టే. ఈ జగత్తంతా తన ఆత్మ అని తెలిసిన మహానుభావుని, ఎవరు నియంత్రించగలరు? అతడు యాదృచ్ఛికంగా జీవిస్తాడు. బ్రహ్మ నుండి గడ్డి వరకు, నాలుగు రకాల జంతువుల్లో, జ్ఞానికే మాత్రమే రాగద్వేషరహితంగా ఉండే శక్తి ఉంది. ఆత్మను అద్వైతంగా, జగన్నాథుడిగా తెలిసినవాడు, ఏది తెలుసుకున్నా, ఏది చేసినా, అతనికి ఎక్కడా భయం లేదు. అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: నీకు ఏదీ ఆసక్తి లేదు—ఓ శుద్ధుడా! మరి నీవు ఎందుకు త్యాగాన్ని కోరుతున్నావు? ఈ సమూహాన్ని కరిగించు, అంతలోనే లయలోకి ప్రవేశించు. ఈ విశ్వం నాలో, సముద్రంలో బుడగలా ఉద్భవిస్తుంది; ఆత్మను ఒకటిగా తెలిసి, లయలోకి ప్రవేశించు. ఈ ప్రపంచం నేరుగా కనిపించినా, నాలో లేదు—పామును కయిరులో చూసినట్టు. కాబట్టి లయలోకి ప్రవేశించు. సుఖదుఃఖాల్లో సమానంగా, సంపూర్ణంగా, ఆశా-నిరాశల్లో సమంగా, జీవన-మరణాల్లో సమంగా ఉండి, లయలోకి ప్రవేశించు. అష్టావక్రుడు ఇలా అన్నాడు: నేను ఆకాశంలా అనంతుడిని; ఈ ప్రపంచం మట్టికుండలా సహజమైనది. ఇలాంటి జ్ఞానం ఉన్నవాడికి, త్యాగం, స్వీకారం లేవు—కేవలం లయ మాత్రమే.