ఒకసారి, మనస్సు మాంద్యం గలవాడు నియమాలను, నియంత్రణను వదిలిపెడితే, వెంటనే ఊహల్లో, నిరర్థకమైన మాటల్లో తలదూరుతాడు. అలాంటి మాంద్యుడు సత్యాన్ని విన్నప్పటికీ తన మోహాన్ని వదలడు; బయటకు సమంగా కనిపించినా, లోపల మాత్రం విషయాలపై ఆకాంక్షతో ఉంటాడు. కానీ జ్ఞానంతో కర్మలు విడిచిపెట్టినవాడు, లోకానికి కనిపించే విధంగా పనిచేస్తున్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవానికి ఏ కార్యంలో కూడా నిమగ్నుడవాడు కాడు; కర్మ గురించి మాట్లాడే అవసరం కూడా అతనికి లేదు. నిరంతరం భయరహితంగా, మారని స్థితిలో ఉన్నవాడికి అక్కడ చీకటి, అక్కడ వెలుగు, అక్కడ త్యాగం, ఏదైనా ఉన్నదా? అతని కోసం ధైర్యం, వివేకం లేదా భయరహితత్వం లాంటివి ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఎందుకంటే అతని స్వరూపం వర్ణించలేనిది, అతనికి ఏ స్వభావం లేదు. యోగ దృష్టిలో చూస్తే, అక్కడ స్వర్గం లేదు, నరకం లేదు, జీవన్ముక్తి కూడా లేదు; మరేమీ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు—ఏదీ లేదు. అటువంటి స్థిరబుద్ధి వాడు లాభాన్ని కోరడు, లోటుకు దుఃఖించడు; అతని మనస్సు చల్లగా, అమృతంతో నిండివుంటుంది. అతనికి కోరికలు లేవు; శాంతవంతులను ప్రశంసించడు, దుష్టులను నిందించడు. సుఖంలోనూ, దుఃఖంలోనూ సమంగా తృప్తిగా ఉంటాడు; చేయవలసినదేంటో అతనికి కనబడదు. అతడు లోకాన్ని ద్వేషించడు, తనను తాను చూడాలని కోరడు; హర్షం, ద్వేషం లేని అతడు మరణించినవాడూ కాదు, బతికినవాడూ కాదు. పిల్లలు, భార్యలపై మమకారం లేదు, విషయాలపై కోరిక లేదు, తన శరీరంపట్ల కూడా ఆసక్తి లేదు—ఇలాంటి జ్ఞాని ఆశలేనివాడిగా ప్రకాశిస్తాడు. ఎక్కడైనా తృప్తిగా ఉంటాడు, పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నా నడుచుకుంటూ పోతాడు, దేశదేశాలు తిరుగుతూ, రాత్రి ఎక్కడ పడితే అక్కడ నిద్రిస్తాడు—ఇది స్థిరబుద్ధి లక్షణం. శరీరం పడిపోతేనా, నిలబడితేనా, అతనికి సంభ్రమం లేదు; తన స్వభావంలో విశ్రాంతిగా, జననమరణ చక్రాలన్నిటినీ మరచిపోతాడు. ఏదీ లేకుండా, తన ఇష్టానుసారం సంచరించగలిగే అతడు, ద్వంద్వాల నుండి విముక్తుడై, సంశయాలను పూర్తిగా తొలగించుకుని, ఏ వస్తువుపై ఆసక్తి లేకుండా తనలో తానుగా ఆనందిస్తాడు. అతడు మమకారాన్ని విడిచిపెట్టి ప్రకాశిస్తాడు; మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూస్తాడు; హృదయగుళ్లు పూర్తిగా తెరచి, కామక్రోధాదులు నశించి పోతాయి. ఎక్కడైనా అప్రమత్తత లేని అతనికి హృదయంలో ముద్రలు ఉండవు; విముక్తుడైన, తృప్తికరమైన స్వయాన్ని ఎవరు సరిపోల్చగలరు? అతడు తెలిసినా తెలియదు, చూసినా చూడడు, మాట్లాడినా మాట్లాడడు—ఇలాంటి స్థితి ముద్రలు లేని వ్యక్తిలో తప్ప ఇంకెవరిలో ఉంటుంది? యాచకుడైనా, రాజైనా, కోరికలు లేని వాడు ప్రకాశిస్తాడు; అన్ని విషయాల్లో మంచిదీ, చెడ్డదీ అన్న భావన విడిచిపెట్టిన మనస్సుతో. పూర్తిగా తృప్తిగా, స్వచ్ఛమైన, నిష్కపటమైన స్వభావంతో ఉన్న యోగికి విముక్తి, నియమం, సత్య నిశ్చయం లాంటివి ఎక్కడ ఉన్నాయి? తనలో తాను తృప్తిగా, ఆశలేక, దుఃఖం లేని వాడికి లోపల అనుభూతి అయినా అది ఎలా వర్ణించగలం? ఎవరికీ చెప్పగలం? నిద్రలో ఉన్నా, అతడు సుషుప్తిలో ఉండడు; కలలో ఉన్నా, అక్కడ ఉండడు; మెలకువలో ఉన్నా, మేల్కొనడు—అతడు ప్రతి క్షణం తృప్తిగా ఉంటాడు. జ్ఞాని యథావిధిగా ఆలోచనలో ఉన్నట్టు కనిపించినా, ఆలోచనలేని వాడు; ఇంద్రియాలు ఉన్నట్టు కనిపించినా, అవి లేనట్టే; బుద్ధి ఉన్నా, అది లేనట్టే; అహంకారం ఉన్నా, అహంకారము లేనివాడు. ఆయన ఆనందంగా ఉండడు, దుఃఖంగా ఉండడు; అనాసక్తుడూ కాదు, ఆసక్తుడూ కాదు; విముక్తిని కోరడు, విముక్తుడూ కాదు; ఏదీ కాదు, ఏదీ కానివాడూ కాదు. అలజడిలో ఉన్నా, అతడు అలజడిలో ఉండడు; సమాధిలో ఉన్నా, సమాధిలో లేడు; మాంద్యంలో ఉన్నా, మాంద్యంలో లేడు; విద్య ఉంది కాని, విద్య లేనివాడే. తన స్వరూపంలో స్థిరమై, చేసిందైనా, చేయనిదైనా తృప్తిగా ఉండి, ఆసక్తి లేక సమంగా ఉండే అతడు, చేసినదీ, చేయనిదీ గుర్తు పెట్టుకోడు. ప్రశంసించబడినా ఆనందపడడు, నిందించబడినా కోపపడడు; మరణాన్ని చూసినా కలవరపడడు, జీవితం వచ్చినా ఉల్లాసపడడు. అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా, జనసమూహాలవైపు పోడు, అడవులవైపు పోడు; ఏ పరిస్థితిలో ఉన్నా, ఎక్కడ ఉన్నా, అతడు ఒకేలా ఉంటాడు. అప్పుడు జనకుడు ఇలా అన్నాడు: "నా హృదయపు గుహలో నుండి పరమార్థ జ్ఞానపు పిడకలను తీసుకుని, అపోహ అనే ముల్లును తొలగించాను. ఇప్పుడు నా మహిమలో స్థిరమై ఉన్న నాకేమి కర్తవ్యము? ఏమి కామము? ఏమి సంపద? ఏమి వివేకము? ద్వంద్వం, అద్వంద్వం ఏమిటి? నాకు గతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం ఏమిటి? స్థలం, కాలం ఏమిటి? నా మహిమలో స్థిరమై ఉన్న నాకెక్కడ ఆత్మ, ఎక్కడ అనాత్మ, ఎక్కడ మంగళం, ఎక్కడ అమంగళం? ఎక్కడ ఆలోచన, ఎక్కడ ఆలోచనలేమి? నా మహిమలో స్థిరమై ఉన్న నాకెక్కడ కల, ఎక్కడ సుషుప్తి, ఎక్కడ మేల్కొనడం, ఎక్కడ తురీయ స్థితి, ఎక్కడ భయం? ఎక్కడ దూరం, ఎక్కడ దగ్గర, ఎక్కడ బయట, ఎక్కడ లోపల? ఎక్కడ స్థూలం, ఎక్కడ సూక్ష్మం? నాకు మరణం ఎక్కడ, జీవితం ఎక్కడ, లోకాలు ఎక్కడ, సంసారం ఎక్కడ? లయం, లీనత ఎక్కడ? ధర్మార్థకామాల గురించి మాట్లాడటం చాలును, యోగం గురించి మాట్లాడటం చాలును, జ్ఞానం గురించి మాట్లాడటం చాలును—నేను నా స్వరూపంలో విశ్రాంతిగా ఉన్నాను. నా నిర్మల స్వభావంలో నాకు భూతాలు ఎక్కడ, శరీరం ఎక్కడ, ఇంద్రియాలు ఎక్కడ, మనస్సు ఎక్కడ? ఖాళీ, నిరాశ ఎక్కడ? నాకు శాస్త్రం ఎక్కడ, ఆత్మజ్ఞానం ఎక్కడ, నిష్కామ మనస్సు ఎక్కడ? తృప్తి ఎక్కడ, తృప్తిరాహిత్యం ఎక్కడ? నేను ఎప్పుడూ ద్వంద్వాతీతుడను. నాకు జ్ఞానం ఎక్కడ, అజ్ఞానం ఎక్కడ, నేనెక్కడ, ఇది 'నాది' ఎక్కడ? బంధం ఎక్కడ, విముక్తి ఎక్కడ? నా పరమ స్వరూపానికి ఏ రూపమూ లేదు. ప్రారంభమైన క్రియలు ఎక్కడ, జీవన్ముక్తి ఎక్కడ? శరీర రహిత విముక్తి ఎక్కడ? నాకు ఎప్పుడూ వ్యత్యాసం లేదు. అక్కడ కర్త ఎవరూ లేడు, భోక్తా ఎవరూ లేడు; నిష్క్రియ ప్రకాశం ఎక్కడ, ఇంకేదైనా ఎక్కడ? ప్రత్యక్ష అనుభవం లేదా దాని ఫలం ఎక్కడ? నాకు స్వభావం లేనప్పుడు ఇవన్నీ ఏమిటి? లోకం ఎక్కడ, మోక్షాన్ని కోరేవాడు ఎక్కడ, యోగి ఎక్కడ, జ్ఞాని ఎక్కడ? బద్ధుడు ఎక్కడ, విముక్తుడు ఎక్కడ? నా అద్వైత స్వరూపంలో ఇవన్నీ లేవు.