ఒక యోగి జీవితం ఎలా ఉంటుందో వినండి. అతడు సేవకులు, కుమారులు, భార్యలు, మనవళ్లు, బంధువులు—all these mock and scorn him, కానీ అతడు మాత్రం నవ్వుతాడు, క్షోభపడడు, అసహ్యపడడు. అతనికి సంతృప్తి ఉన్నట్టే కనిపిస్తుంది, అయినా లోపల అతనికి సంతృప్తి లేదు; బాధలు ఎదురైనా విచారం లేదు. ఇలాంటి ఆశ్చర్యకరమైన స్థితిని అతని వంటి వారు మాత్రమే తెలుసుకోగలరు. ఈ లోకంలో బంధాలు, బాధ్యతలు మాత్రమే సంసారం. కానీ జ్ఞానులు వాటిని చూడరు, ఎందుకంటే వారు శూన్యమయ రూపం, నిరాకారులు, మారని స్వభావం, దుఃఖం లేని వారు. అయోధ్య మనస్సు కలిగినవారు క్రియ చేయకపోయినా, ఆందోళనతో ఎక్కడికక్కడా అల్లాడుతారు; కానీ నైపుణ్యంతో ఉన్నవారు, ఏ కార్యంలోనైనా ప్రశాంతంగా ఉంటారు. ఇలాంటి యోగి సంతోషంగా కూర్చుంటాడు, సంతోషంగా నిద్రపోతాడు, సంతోషంగా వస్తాడు, పోతాడు, మాట్లాడతాడు, తింటాడు—అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నంత వరకు, ఏ కార్యంలోనైనా సంతోషంగా ఉంటాడు. ఇతడు, ఇతరుల్లా లోకంలో మునిగిపోయి బాధపడడు; అతని సహజ స్వభావమే బాధలకు అతీతం. అతడు మహాసరోవరంలా కదలకుండా ప్రకాశిస్తాడు. మూఢులకు, విరక్తి కూడా ఒక క్రియగా మారిపోతుంది; జ్ఞానులకు, కార్యంలోనూ విరక్తి ఫలం లభిస్తుంది. సాధారణంగా విరక్తి మూర్ఖులలో కనిపించవచ్చు; కాని శరీరంపై ఆశ పూర్తిగా పోయినవారికి, ఆపేక్ష లేదా విరక్తి ఎక్కడుంది? మూర్ఖుల మనస్సు ఊహలకు లేదా ఊహలేకపోవడానికే ఎప్పుడూ బంధించబడింది; కాని ఆత్మనిష్ఠుడైనవారికి, ఆలోచనలు ఉన్నా లేకపోయినా, మనస్సు పూర్తిగా స్వతంత్రంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి ముని, అన్ని కార్యాలలో కూడా కోరికలేకుండా పిల్లవాడిలా ఉండి, చేసే పనిలో కూడా కలుషితుడవడడు; ఎందుకంటే అతడు శుద్ధుడు. అన్ని పరిస్థితుల్లో సమభావంతో చూసే, వినే, తాకే, వాసన చూసే, తినే, కోరికలేని మనస్సుతో ఉన్న ఆత్మజ్ఞాని ధన్యుడు. ఆత్మనిష్ఠుడైనవారికి—ఈ లోకం, మాయ, సిద్ధి, సాధన—ఏదీ లేదు; అతడు ఆకాశంలా వివేచనలేని స్థితిలో ఉంటాడు. సంపత్తిని త్యజించిన, సహజమైన, సంపూర్ణమైన, నిర్మితి లేని సమాధి కలిగిన వాడు విజేత. ఇంకా ఏమి చెప్పాలి? సత్యాన్ని తెలిసిన మహాత్ముడికి, అనుభూతి లేదా మోక్షం మీద ఆసక్తి లేదు; అతడు ఎక్కడైనా నిర్లిప్తుడే. మహత్తత్త్వం నుండి పేర్లుగా ఉద్భవించే ద్వంద్వ ప్రపంచాన్ని విడిచినవాడికి, ఇంకా ఎలాంటి కర్తవ్యముంది? మనస్సు చంచలత వరకు కూడా ఇది మాయ మాత్రమే, నిజంగా ఏదీ లేదు అని నిశ్చయించుకున్నవాడికి, స్వతహాగా ప్రకాశించే నిర్మలమైన ప్రకాశమే మిగిలిపోతుంది. ప్రపంచాన్ని వాస్తవంగా చూడని, స్వయంగా ప్రకాశించే స్వరూపుడైనవారికి—నియమం, త్యాగం, పరిత్యాగం, శాంతి—ఏదీ లేదు. అనంత రూపాలలో ప్రకాశించే, ప్రకృతిని వాస్తవంగా చూడని వానికి—బంధం, మోక్షం, ఆనందం, దుఃఖం—ఏదీ లేదు. బుద్ధి పరిమితి కలిగిన మనస్సు లోకంలో మాయ మాత్రమే కనిపిస్తుంది; కానీ అహంకారం, స్వార్థం, కోరికలేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు. శాశ్వతమైన, దుఃఖరహితమైన ఆత్మను చూసేవారికి—జ్ఞానం, విశ్వం, శరీరం, ‘నేను’, ‘నాది’ అనే భావనలు—ఏవీ లేవు. మూర్ఖుడు నియమాలను విడిచిపెట్టినా, వెంటనే ఊహలు, వ్యర్థమైన మాటల్లో మునిగిపోతాడు. సత్యాన్ని విన్నా, మూర్ఖుడు తన మాయను విడిచిపెట్టడు; బయటకి ఏకత్వంగా కనిపించినా, లోపల ఇంద్రియ విషయాల పట్ల ఆకాంక్షతో ఉంటాడు. జ్ఞానంతో క్రియలు తొలగిపోయినవాడు, లోకానికి క్రియ చేస్తూ కనిపించినా, వాస్తవానికి ఆయనకు క్రియ లేదు; ఆయనకు క్రియ గురించి మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదు. ఎప్పుడూ స్థిరమైన, భయరహితమైన వానికి—చీకటి, వెలుగు, నిరాకరణ, ఏదైనా—ఏదీ లేదు. అనిర్వచనీయ స్వభావం కలిగిన యోగికి—ధైర్యం, వివేచన, భయరహితత—ఏదీ లేదు. స్వయంగా యోగదృష్టిలో—స్వర్గం లేదు, నరకం లేదు, జీవన్ముక్తి లేదు; ఇంకా ఏమి చెప్పాలి? ఏదీ లేదు. స్థిరమైనవాడు లాభాన్ని ఆశించడు, లోటుపై విచారం చేయడు; అతని మనస్సు చల్లగా, అమృతంతో నిండిపోతుంది. కోరికలేని వాడు—శాంతులను పొగడడు, దుష్టులను నిందించడు; సుఖదుఃఖాలలో సమభావంతో, చేయవలసిన పని ఏదీ కనిపించదు. స్థిరమైనవాడు లోకాన్ని ద్వేషించడు, తనను తాను చూడాలని కోరడు; ఆనందం, అసహ్యంతో బంధించబడడు; అతడు మరణించినవాడూ కాదు, బతికినవాడూ కాదు. పిల్లలు, భార్యపై మమకారం లేదు; ఇంద్రియ విషయాలపై కోరిక లేదు; తన శరీరంపైనా ఆసక్తి లేదు; ఆశలేని జ్ఞాని ప్రకాశిస్తాడు. ఎక్కడైనా సంతృప్తిగా, పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సంచరిస్తూ, దేశదేశాలు తిరుగుతూ, రాత్రి ఎక్కడ పడితే అక్కడ నిద్రపోతూ జీవిస్తాడు. శరీరం పడిపోతే కానీ నిలబడినా, మహాత్ముడికి పరవశ్యం లేదు; తన స్వరూపంలో విశ్రాంతిగా, జన్మ మరణ చక్రాన్ని మరచిపోతాడు. ఏదీ లేకుండా, కావలసినట్లు సంచరిస్తూ, ద్వంద్వాలను, సందేహాలను పూర్తిగా తొలగించుకుని, ఏ వస్తువుపైనా మమకారం లేకుండా, తన స్వరూపానందంలో ఆనందిస్తాడు. మమకార రహితుడై, మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నీ సమంగా చూసే, హృదయగ్రంథులు పూర్తిగా విడిపోతే, కామం, అజ్ఞానం తొలిగిపోతే, స్థిరమైనవాడు ప్రకాశిస్తాడు. ఎక్కడైనా నిర్లిప్తుడైనవారికి, హృదయంలో సంకల్పాలు మిగిలిపోవు; విముక్తుడైన, సంతృప్తుడైన ఆత్మతో ఎవరు సమానం? తెలిసినా తెలియదు, చూసినా చూడడు, మాట్లాడినా మాట్లాడడు—ఇలా ఉండే వాడు, సంస్కారరహితుడైనవాడు తప్ప ఇంకెవరు? భిక్షువు అయినా, రాజు అయినా, కోరికలేని వాడు ప్రకాశిస్తాడు; మంచి, చెడు అన్న భావనల్ని విడిచిపెట్టిన మనస్సు కలిగినవాడు. పరిపూర్ణతలో నిండిన, నిర్మలమైన, నిష్కపటమైన యోగికి—స్వేచ్ఛ, నియమం, సత్య నిశ్చయం—ఏదీ లేదు. ఆత్మలో సంతృప్తి చెందిన, ఆశలేని, దుఃఖరహితుడైన వాడు—లోపల అనుభవించేది ఎలా వివరించగలం? ఎవరికీ చెప్పగలం? నిద్రలో ఉన్నా, అతడు సుషుప్తిలో ఉండడు; కలలో ఉన్నా, అక్కడ ఉండడు; మేల్కొన్నా, మేల్కొనడు—ప్రతి క్షణమూ పరిపూర్ణుడై ఉన్నవాడు ఇతడే.