ఒకసారి మహర్షి అష్టావక్రుడు ముక్తి గురించి గంభీరంగా ఉపదేశించాడు. ఆయన చెప్పిన ప్రకారం, వేరే వ్యక్తులు భోగాలపై ఆసక్తిని చూపిస్తారు, మరికొందరు వాటిని తిరస్కరిస్తారు. కానీ ఎవరు అర్థించుకున్నారో, స్వీకరణ, విడిపోవడం అనే భావాలు వారికి లేవు; వారు neither detached nor passionate గా ఉంటారు. ఈ స్వీకరణ, తిరస్కరణ అనే భావాలు కోరిక ఉన్నంతవరకు మాత్రమే ఉంటాయి—అది సాంసారిక జీవనానికి మూలం. కానీ స్వచ్ఛమైన విచారణ స్థితి వచ్చినప్పుడు ఇవన్నీ నశించిపోతాయి. కార్యాలలో ఆసక్తి ఉంటే అనురాగం, నిరాకార్యంలో ద్వేషం కలుగుతుంది. కానీ జ్ఞాని ద్వంద్వాలను దాటి, చిన్నపిల్లలా నిర్లిప్తంగా ఉంటాడు. భోగాలను వదిలిపెట్టాలని కోరుకునే వారు దుఃఖం నుంచి తప్పించుకోవాలనే ఉద్దేశంతో చేస్తారు; కానీ నిష్ప్రహుడు, దుఃఖం లేని వాడు, సాంసారంలో ఉన్నా బాధపడడు. ముక్తిలో కూడా గర్వం, శరీరానికీ 'నా' అనే బంధం ఉంటే, అతడు జ్ఞాని కాదు, యోగి కూడా కాదు—అతడు కేవలం బాధను అనుభవించేవాడు మాత్రమే. శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మా స్వయంగా బోధించినా, మనసు అన్నింటిని మర్చిపోవడం ద్వారా మాత్రమే నిజమైన ప్రశాంతత లభిస్తుంది. అష్టావక్రుడు చెప్పాడు: జ్ఞాన ఫలితాన్ని, యోగ సాధన ఫలితాన్ని పొందినవాడు, senses శుద్ధంగా, తృప్తిగా ఉంటే, ఒంటరిగా ఆనందంగా ఉంటాడు. ఈ లోకంలో సత్యజ్ఞాని ఎప్పుడూ దుఃఖించడు; అతని వల్లే ఈ బ్రహ్మాండం సంతృప్తిగా ఉంటుంది. తనలోనే ఆనందాన్ని పొందినవాడికి sensory objects ఆకర్షణగా ఉండవు, ఎలాగో నిమ్మ ఆకులు సల్లకి shoots ను ఇష్టపడే ఏనుగుకు ఆకర్షణగా ఉండవు. భోగాలను అనుభవిస్తున్నప్పుడు ప్రభావితమవని, అనుభవించని సమయంలో కోరిక లేని వాడు అరుదుగా ఉంటాడు. ఈ లోకంలో కొంతమంది భోగాన్ని కోరుతారు, మరికొందరు ముక్తిని కోరుతారు; కానీ ఇరువురి కోరికలకూ ముక్తుడైన మహాత్ముడు చాలా అరుదు. మహాత్ముడికి ధర్మం, ధనము, భోగం, ముక్తి, జీవితం, మరణం అన్నింటిలోను స్వీకరణ, తిరస్కరణ అనే భావాలు ఉండవు. బ్రహ్మాండం లయమైనా, బ్రహ్మాండం కొనసాగినా అతనికి కోరిక, ద్వేషం లేవు; అతడు జీవించినట్టు, ఆనందంగా, తృప్తిగా ఉంటాడు. ఈ జ్ఞానంతో, అన్ని ఆలోచనలు కరిగిపోయి, చూడడం, వినడం, తాకడం, వాసన, తినడం—ఇవి చేస్తూ, అతడు తృప్తిగా ఉంటాడు. అతని దృష్టి శూన్యంగా, కర్మలు వ్యర్థంగా, ఇంద్రియాలు నిర్జీవంగా ఉంటాయి; అతడు neither longing nor detachment తో, సాంసార సముద్రం పూర్తిగా ఎండిపోయినట్టు ఉంటాడు. అతడు neither wakes nor sleeps, కళ్లను neither open nor close చేస్తాడు; ఓహ్! ఎంత గొప్ప స్థితి—ఎక్కడో, విముక్త మనస్సుతో ఉన్నవాడు ఇలా ఉంటాడు. అతడు ఎక్కడైనా, స్వచ్ఛమైన ఉద్దేశంతో, desires లేని, విముక్తుడిగా ప్రకాశిస్తాడు. చూడడం, వినడం, తాకడం, వాసన, తినడం, తీసుకోవడం, మాట్లాడడం, నడవడం—కర్మ, అకర్మ రెండింటినీ దాటి, మహాత్ముడు నిజంగా విముక్తుడిగా ఉంటాడు. అతడు neither criticize nor praise, neither rejoice nor anger; neither give nor take—విముక్తుడిగా, అన్ని చోట్ల నిర్లిప్తంగా ఉంటాడు. స్త్రీని ప్రేమగా చూశా, మరణం దగ్గరికి వచ్చినా, అతడి మనస్సు disturbance లేకుండా, స్వయంగా నిలబడినట్టు ఉంటుంది—ఇదే మహాత్ముని విముక్త స్థితి. సుఖ, దుఃఖ, పురుషుడు, స్త్రీ, అదృష్టం, అనదృష్టం—ఇవి అన్నింటిలోను జ్ఞానికి తేడా ఉండదు; అతడు సమంగా చూస్తాడు. అతడికి హింస, దయ, అహంకారం, నిరుత్సాహం, ఆశ్చర్యం, కలత—ఏదీ ఉండదు; అతడి సంచారం ముగిసిన వాడికి ఇవన్నీ అతివా. విముక్తుడు sensory objects కు neither enemy nor attached; unattached mind తో, వచ్చినదాన్ని, రాని దాన్ని ఆనందంగా అనుభవిస్తాడు. ధ్యానం, అధ్యానం, మేలు, చెడు—అతడి మనస్సు ఖాళీగా, అతడు ఏమీ తెలియడు, absolute aloneness లో స్థిరంగా ఉంటాడు. అతడు స్వామిత్వం, అహంకారం లేకుండా, "ఏదీ నా కాదు" అనే ధృఢ నమ్మకంతో, అన్ని ఆశలు కరిగిపోయి, కర్మలు చేస్తున్నా, ఏమీ చేయడు. అతడు mind యొక్క clarity, confusion, dream dullness—ఇవి లేని స్థితిలో, ఏ స్థితి వచ్చినా, మనస్సు కరిగిపోయిన వాడిగా ఉంటాడు. అష్టావక్రుడు ఇలా చెప్పాడు: జాగరణ రాకముందు, మాయా కలలాంటిది; స్వభావంగా పరమానంద, శాంత, ప్రకాశమైన వాడికి నేను నమస్కరిస్తాను. వెన్నువెన్ను సంపదలు పొందినవాడు, ఎన్నో భోగాలు అనుభవిస్తాడు; కానీ సంపూర్ణ విరాగ్యం లేకపోతే, నిజమైన ఆనందం ఉండదు. duty యొక్క బాధ సూర్యరశ్మి లాగా లోపల కాలిపోతే, శాంతి అనే అమృత ప్రవాహం లేకుండా ఆనందం ఎలా ఉంటుంది? ఈ సాంసారిక జీవితం కేవలం కల్పన మాత్రమే, వాస్తవంగా ఏమీ లేదు; "అస్తిత్వం, నాస్తిత్వం" అనే తేడా గుర్తించేవారికి, తమ స్వభావం లోపించదు. ఆత్మ స్థితి దూరంగా, contracted గా ఉండదు; effort లేకుండా, duality లేకుండా, శుద్ధంగా, attained గా ఉంటుంది. భ్రమ నశించినప్పుడు, స్వయంగా స్వభావాన్ని అంగీకరించినప్పుడు, unobstructed vision కలిగిన వారు దుఃఖం లేని ప్రకాశంగా ఉంటారు. ఈ ప్రపంచం కల్పన మాత్రమే; ఆత్మ విముక్త, శాశ్వతం. ఇది తెలిసిన జ్ఞానికి, పిల్లలా సాధన అవసరం లేదు. ఆత్మ Brahman అని నిర్ణయించి, existence, non-existence imagined అని తెలుసుకున్నవాడు, కోరిక లేని వాడు ఏమి తెలుసుకోడు, ఏమి మాట్లాడడు, ఏమి చేయడు. "నేను ఇది, నేను కాదు" అనే ఆలోచన కరిగిపోయి, అన్నీ ఆత్మగా తెలిసినప్పుడు యోగి మౌనంగా ఉంటాడు. శాంతియుత యోగికి distraction, concentration, excessive understanding, ignorance, pleasure, pain—ఏదీ ఉండదు. రాజ్యాధికారం లేదా mendicant జీవితం, లాభం లేదా నష్టంలో, జనాల్లో లేదా అడవిలో—dualities లేని యోగికి తేడా లేదు. ధర్మం, కామం, ధనం, discrimination—ఇవి అన్నీ dualities లేని యోగికి "ఇది జరిగింది, ఇది జరగలేదు" అనే భావం లేదు. చేయాల్సింది ఏమీ లేదు, హృదయంలో ఆనందం లేదు; జీవించి విముక్తుడైన యోగికి జీవితం అలా సాగిపోతుంది. ఇక్కడ భ్రమ, లోకం, ధ్యానం, ముక్తి—ఏదీ లేదు; అన్ని ఆలోచనల చివర విశ్రాంతి పొందిన మహాత్మునికి ఇవన్నీ లేవు.