అష్టావక్రుడు ఇలా ఉపదేశించాడు: అవిద్య వల్లే ఈ ప్రపంచం కనిపిస్తుంది గానీ, నిజానికి నువ్వు ఒక్కడివే. నిన్ను వదలి బంధించబడ్డవాడు లేదా విముక్తుడు లేరు. ఈ ప్రపంచం కేవలం మాయ మాత్రమేనని నిశ్చయంగా తెలుసుకో. కోరికలేనివాడవై, బోధతో నిండినవాడవై, శూన్యభావంతో నిశ్చలంగా శాంతిలో ఉండిపో. ఈ సర్వవ్యాప్తి సత్య సముద్రంలో గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నీ ఒక్కటే. నీకు బంధనమూ లేదు, విముక్తి లేదు, చేయవలసినదీ లేదు, చేయకూడదనేదీ లేదు—సంతోషంగా సంచరించు. ఓ చైతన్యమూర్తీ, సందేహాలు, ఆలోచనలతో నీ మనసును కలవరపెట్టకు. ప్రశాంతంగా, ఆనందరూపమైన నీ స్వరూపంలో నీవు నిశ్చలంగా ఉండిపో. ధ్యానం వంటి సాధనలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టు; హృదయంలో ఏదీ పట్టుకోకు. నీవు స్వతంత్రుడవు, స్వరూపములోనే విముక్తుడవు—ఆలోచనతో ఇంకేం సాధించగలవు? నీవు ఎన్నో గ్రంథాలను చదివినా, వినినా, నిజమైన విశ్రాంతిని పొందేది అన్నిటినీ మరచినప్పుడే. భోగం కావాలన్నా, కర్మలు చేయాలన్నా, ధ్యానం చేయాలన్నా, నీకు ఇష్టం వచ్చినట్లు చెయ్యి. కానీ కోరికలన్నీ విడిచిన నీ మనసు అపూర్వమైన ఆనందాన్ని పొందుతుంది. ప్రయత్నంలో ప్రతి ఒక్కరూ బాధపడతారు; దీన్ని తెలుసుకునే అదృష్టవంతులకు మాత్రమే శాంతి లభిస్తుంది. క్షణకాలం కూడా కర్మ వల్ల కలవరపడే వాడు సర్వశ్రేష్ఠమైన అలసత్వవంతుడు; నిజమైన ఆనందం అతనికే దక్కుతుంది. “ఇది చేశాను, చేయలేదు” అనే ద్వంద్వాల నుండి మనస్సు విముక్తమైతే, ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలలో ఆసక్తి ఉండదు. విషయాలను విరక్తుడు వదిలిపెడతాడు; రాగవంతుడు వాటిని కోరుకుంటాడు. కానీ పట్టు, విడుపు రెండింటినీ అధిగమించిన వాడు రాగీ కాదు, విరక్తుడూ కాదు. అంగీకారం, నిరాకరణ భావనలు కోరిక ఉండగానే ఉంటాయి—అవి ప్రపంచబంధానికి మూలం—నిజమైన విచారణ స్థితి వచ్చేవరకు. కర్మలో రాగం, అకర్మలో ద్వేషం కలుగుతాయి; కానీ ద్వంద్వాలను అధిగమించిన జ్ఞాని బాలుడిలా నిశ్చలంగా ఉంటాడు. రాగవంతుడు బాధ తప్పించుకోడానికి ప్రపంచాన్ని వదిలిపెట్టాలనుకుంటాడు; కానీ విరక్తుడు బాధలేనివాడై, ప్రపంచంలో ఉన్నా కలవరపడడు. విముక్తిలో గర్వం, శరీరంలో “నా” అనే మమకారం ఉన్నవాడు జ్ఞాని లేదా యోగి కాదు, కేవలం బాధలో పాలుపంచుకున్నవాడే. శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మ లాంటి దేవతలు కూడా బోధించినా, అన్నిటినీ మరచినప్పుడే నీకు నిజమైన విశ్రాంతి లభిస్తుంది. జ్ఞానఫలం, యోగఫలం పొందినవాడు, whose senses are always pure and satisfied, ఒంటరిగా ఆనందిస్తాడు. నిజాన్ని తెలిసినవాడు ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ శోకించడు; అతని ద్వారానే ఈ బ్రహ్మాండమంతా తృప్తిగా ఉంటుంది. తనలోనే ఆనందించే వాడికి బాహ్య విషయాలు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు; అది సల్లకి ఆకులను ఇష్టపడే ఏనుగుకు వేపాకులు ఇష్టపడనట్టే. భోగాల్ని అనుభవిస్తున్నా ప్రభావితం కాని, లేకపోయినా కోరికలేని వాడెవరైనా అరుదే. ఈ లోకంలో కొంతమంది భోగాన్ని కోరుతారు, మరికొంతమంది విముక్తిని కోరుతారు; కానీ రెండింటినీ కోరని మహాత్ముడు అత్యంత అరుదైనవాడు. మహనీయుడికి ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష, జీవితం, మరణం—ఏదీ అంగీకారం, నిరాకరణ భావనలుగా ఉండవు. ప్రపంచం లయమయ్యినా కోరిక లేదు, అది ఉన్నా ద్వేషం లేదు; జీవించడంలోనూ సంతోషంగా, తృప్తిగా ఉంటాడు. ఈ జ్ఞానంతో తృప్తి చెందినవాడు, అన్ని ఆలోచనలు లయమైనవాడు, చూసినా, వినినా, తిన్నా, తృప్తిగా ఉంటాడు. అతని దృష్టి శూన్యంగా ఉంటుంది, కర్మలు వ్యర్థంగా ఉంటాయి, ఇంద్రియాలు స్థిమితంగా ఉంటాయి; ఈ సంసారసముద్రం ఎండిపోయినవాడికి రాగమూ, విరాగమూ ఉండవు. అతడు మేలుకోవడు, నిద్రపోవడు, కన్నులు తెరవడు, మూసుకోడు; ఓహో! ఏదో అపూర్వ స్థితిలో, ఎక్కడో, విముక్త మనస్సుతో నివసిస్తాడు. ఎక్కడైనా అతడు స్వస్థతతో కనిపిస్తాడు, ఎక్కడైనా పవిత్ర సంకల్పంతో ఉంటాడు; కోరికలన్నీ విడిచినవాడు, విముక్తుడై, ఎక్కడైనా ప్రకాశిస్తాడు. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం, తీసుకోవటం, మాట్లాడటం, నడవటం—కర్మ, అకర్మలన్నీ దాటి, మహాత్ముడు నిజంగా విముక్తుడే. అతడు విమర్శించడు, ప్రశంసించడు, సంతోషించడు, కోపపడడు; ఇవ్వడు, తీసుకోడు—విముక్తుడై, ఎక్కడైనా సమభావంతో ఉంటాడు. స్త్రీని ప్రేమగా చూసినా, మరణం సమీపించినా, అతని మనస్సు కలవరపడదు; అతడు స్వస్థతతో ఉంటాడు—ఇదే మహాత్ముని లక్షణం. సుఖ, దుఃఖాల్లో, పురుషుడు, స్త్రీలో, అదృష్టం, అనదృష్టంలో—జ్ఞాని సమభావంతో చూసి, తేడా చూడడు. హింస లేదు, దయ లేదు, అహంకారం లేదు, నిరాశ లేదు; ఆశ్చర్యం లేదు, కలవరమూ లేదు—ఇలాంటి వాడే సంచారాన్ని ముగించుకున్నవాడు. విముక్తుడు విషయాలను ద్వేషించడు, వాటికి మమకారం చూపడు; ఎప్పుడూ అనాసక్తమైన మనసుతో వచ్చినదాన్నీ, రాని దాన్నీ అనుభవిస్తాడు. ఏకాగ్రత, అనేకాగ్రత, మంచి, చెడు అన్న భావనలు లేని అతని మనసు ఖాళీగా ఉంటుంది; అతడు ఏమీ తెలియని, పరమ ఏకాంత స్థితిలో స్థిరంగా ఉంటాడు. అహంకారం లేక, స్వార్థం లేక, “ఇది నాది” అనే భావన లేకుండా, అన్ని ఆశలు అంతర్లీనంగా లయమై, కర్మలు చేస్తూ కూడా ఏమీ చేయనట్టు ఉంటాడు. మనస్సు ప్రకాశంలోనూ, మాయలోనూ, స్వప్న మందబుద్ధిలోనూ—ఏ స్థితిలో ఉన్నా, అతని మనస్సు లయమై ఉంటుంది. అష్టావక్రుడు ఇలా చెప్పాడు: జ్ఞానం ఉదయించేదాకా మాయ ఒక స్వప్నంలా ఉంటుంది; స్వరూపానంద, శాంతి, ప్రకాశరూపుడైన ఆ మహాత్మునికి నేను వందనం చేస్తున్నాను. అన్ని సంపదలను సంపాదించినవాడు ఎన్నో భోగాలు అనుభవించవచ్చు; కానీ సంపూర్ణ విరక్తి లేకపోతే నిజమైన ఆనందం లభించదు. కర్తవ్యబాధ వలన అంతరాత్మ ఎండిపోయినవాడికి, శాంతి అనే అమృతధార లేకుండా ఆనందం ఎలా దక్కుతుంది? ఈ సృష్టి కేవలం కల్పన మాత్రమే, వాస్తవంగా ఏమీ లేదు; భూత, అభూత తత్త్వాన్ని బోధించినవారికి తమ స్వరూపం ఎప్పుడూ లేనిదే లేదు.