ఒకసారి, ఆత్మను అన్ని జీవుల్లో చూసి, అన్ని జీవులను ఆత్మలోనే చూస్తూ, అహంకారమూ, మమకారమూ వదిలి పరమానందంగా ఉండే స్థితిని ఓ మహాత్ముడు సాధించాడు. ఈ విశ్వం సముద్రంలో అలలవలె ప్రకాశించేది ఆ పరమసత్యమే; దీనిపై ఎలాంటి సందేహమూ లేదు. “ఓ చైతన్యస్వరూపా! బాధలను వదిలిపెట్టు,” అని జ్ఞానులు ఉపదేశించగా, “నమ్మకం ఉంచు, ప్రియమా, మాయలో మునిగిపోవద్దు. నీ సహజస్వరూపమైన ఆత్మ జ్ఞానమే, దివ్యమైనదే, ప్రకృతికి అతీతమైనదే,” అని హితబోధ చేశారు. ఈ శరీరం గుణాలతో కూడి నిలబడి, వచ్చిపోతుంటుంది. కాని ఆత్మ ఎప్పుడూ రాదు, పోదు. మరి దాని కోసం ఎందుకు విచారించాలి? శరీరం యుగాంతం వరకూ నిలిచినా, ఈ రోజే పోయినా, నీకు—పరిపూర్ణ చైతన్యానికి—ఏయే పెరుగుదల, తగ్గుదల ఉంటాయి? నీవు అనంత సముద్రము వలె; ఈ విశ్వం అలలవలె సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది, లయమవుతుంది. వాటి వల్ల నీకు లాభమూ, నష్టమూ ఉండవు. “ప్రియమా! నీవు చిత్ స్వరూపుడవే; ఈ జగత్తు నీకు వేరేగా లేదు. కాబట్టి ఎవరి కోసం, ఎట్లా, ఎక్కడ ఆంగీకార, నిరాకరణ భావం కలుగుతుంది? నీవే ఒకటే, అవినాశి, ప్రశాంతమైన, పవిత్రమైన చైతన్యాకాశం. అక్కడ జన్మ, క్రియ, అహంకారానికి చోటు ఎక్కడ? ఏదైనా నీవు చూస్తే, అక్కడ నీవే ప్రకాశిస్తావు. బంగారం లేకుండా వడ్రంగులు, కంకణాలు, పాదసరాలు వేరుగా మెరవగలవా? ‘ఇది నేను, ఇది నా కాదు’ అనే విభేదాన్ని వదిలెయ్యి. అన్నీ ఆత్మయే అని గ్రహించి, అన్ని భావాలను విడిచిపెట్టి ఆనందంగా ఉండు. అవిద్య వల్లే జగత్తు కనిపిస్తుంది; నిజంగా నీవే ఒక్కటివి. నీకు వేరొకడు బంధుడా, ముక్తుడా లేడు. ఈ జగత్తు మాయ మాత్రమే అని నిశ్చయించుకో. కామరాహిత్యంతో, స్వచ్ఛమైన జ్ఞానరూపుడై, శూన్యభావంతో ప్రశాంతంగా ఉండు. ఈ సత్తా సముద్రంలో గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అన్నీ ఒకటే. నీకు బంధమూ, మోక్షమూ, చేయవలసింది, చేయకూడదంటే ఏదీ లేదు—సంతోషంగా సంచరించు. ఓ చైతన్యస్వరూపా! అనేక ఆలోచనలతో మనస్సును కలవరపర్చుకోకు. నిశ్చలంగా, ఆనందరూపమైన నీ స్వరూపంలో నిలిచి, సుఖంగా ఉండు. ధ్యానం కూడా పూర్తిగా వదిలేయి; మనస్సులో ఏదీ పట్టుకోకు. నీవు స్వతంత్రుడవే—ఇంకా యేమి సాధించబోతున్నావు? అష్టావక్రుడు చెప్పాడు: “అనేక శాస్త్రాలు వినినా, చెప్పినా, ప్రియమా, అన్నిటిని మరచినపుడే నీకు నిజమైన విశ్రాంతి లభిస్తుంది.” భోగం, క్రియ, ధ్యానం—ఏదైనా చేయు, జ్ఞానవంతుడా! కానీ, అన్ని కోరికల నుంచి విముక్తమైన నీ మనస్సు అపారమైన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తుంది. అందరూ శ్రమతో బాధపడతారు; ఈ సత్యాన్ని ఎవరూ గ్రహించరు. అదృష్టవంతులు ఈ ఉపదేశంతోనే ప్రశాంతతను పొందుతారు. ఒక క్షణం క్రియతోనైనా కలవరపడేవాడు, మాంద్యులలో శ్రేష్ఠుడు; సుఖం అతనికే, ఇతరులకాదు. “ఇది జరిగింది, కాదు” అనే ద్వంద్వాల నుంచి విముక్తమైన మనస్సుకు ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాల పట్ల ఆసక్తి ఉండదు. విరక్తుడు విషయాలను వదిలిపెడతాడు; రాగి వాటిని కోరుకుంటాడు. కానీ, పట్టు, విడుపు రెండింటినీ దాటి ఉన్నవాడు, రాగీ, విరాగీ కాదు. ఇంకా కోరిక ఉన్నంతవరకు స్వీకరణ, నిరాకరణ భావం మిగిలే ఉంటుంది—ఇదే సంసారం మొలక. పరిశుద్ధ విచారణ స్థితి వచ్చినపుడే అవి పోతాయి. క్రియలో రాగం, క్రియలో లేనిదానిలో ద్వేషం—but ద్వంద్వాలను అధిగమించిన జ్ఞాని బాలుడివలె స్థిరంగా ఉంటాడు. రాగవంతుడు బాధ తప్పించుకోడానికి లోకాన్ని వదిలిపెట్టాలనుకుంటాడు; విరక్తుడికి బాధే లేకపోవడంతో లోకంలో ఉన్నా కలవరపడడు. ముక్తిలో కూడా గర్వం, శరీరమంటే మమకారం ఉన్నవాడు, జ్ఞాని కాదు, యోగి కాదు—బాధను పంచుకునేవాడు మాత్రమే. శివుడు, విష్ణువు, బ్రహ్మా ఉపదేశించినా, అన్నిటినీ మరచినపుడే నీకు విశ్రాంతి లభిస్తుంది. అష్టావక్రుడు మళ్ళీ చెప్పాడు: జ్ఞానఫలం, యోగఫలం పొందినవాడు, ఎప్పుడూ పరిశుద్ధమైన, తృప్తికరమైన ఇంద్రియాలతో ఒంటరిగా ఆనందిస్తాడు. ఈ లోకంలో సత్యజ్ఞాని ఎప్పుడూ విషాదపడడు; ఎందుకంటే ఈ విశ్వమంతా అతనివల్లే పరిపూర్ణమవుతుంది. తనలో ఆనందించే వాడికి విషయాలు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు—ఎలాగో, సాలకి కొమ్మలు తినే ఏనుగుకు వేపాకులు ఇష్టపడనట్లు. భోగాల్లో ఉన్నప్పుడు కూడా ప్రభావితం కానివాడు, లేకపోయినా కోరిక లేనివాడు దుర్లభుడు. ఈ లోకంలో కొందరు భోగాన్ని కోరుతారు, మరికొందరు మోక్షాన్ని—but రెండింటిపట్ల ఆసక్తి లేనివాడు మహాత్ముడు మాత్రమే. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష, జీవితం, మరణం—ఇవి అన్నిటిలోనూ స్వీకరణ, నిరాకరణ భావం మహానుభావునికి ఉండదు. విశ్వం లయమైనా కోరిక ఉండదు, ఉన్నా ద్వేషం ఉండదు; ఏ స్థితిలో ఉన్నా సంతోషంగా, తృప్తిగా ఉంటాడు. ఈ జ్ఞానంతో సంపూర్ణుడై, అన్ని ఆలోచనలూ లయమై, చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన, భోజనం—ఇవన్నీ చేస్తూ తృప్తిగా ఉంటాడు. అతని దృష్టి శూన్యంగా, క్రియలు వ్యర్థంగా, ఇంద్రియాలు నిస్సత్తువగా ఉంటాయి; సంసారసముద్రం ఎండిపోయినవాడికి రాగమూ, విరాగమూ ఉండవు. అతను మేలుకోడు, నిద్రపోడు, కళ్లను తెరచడు, మూసుకోడు—ఏదో అపూర్వ స్థితిలో, ఎక్కడో అతని విముక్త మనస్సు నిలిచివుంటుంది. ప్రతి చోట అతను స్వీయస్థితిలో, పరిశుద్ధచిత్తుడుగా, కోరికలేని విముక్తుడుగా ప్రకాశిస్తాడు. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన, తినటం, తీసుకోవటం, మాట్లాడటం, నడక—అన్నిటినీ చేస్తూ, క్రియ, అక్రియలకు అతీతుడై, అతడు నిజంగా ముక్తుడే. అతను ఎవరినీ తప్పుపట్టడు, ప్రశంసించడు, ఆనందపడడు, కోపపడడు; ఇవ్వడు, తీసుకోడు—సర్వత్రా విముక్తుడై, సమబుద్ధిగా ఉంటాడు. స్త్రీని ప్రేమతో చూశా, మరణం సమీపించినా, అతని మనస్సు అశాంతించదు—అతడు ముక్తాత్మ, మహానుభావుడు.