अष्टावक्रः जनकं प्रति उवाच — हे राजन्, कामं शत्रुं च, दुःखपूर्णं धनं च त्यज; तयोः उत्पन्नं धर्मं अपि सर्वत्र अनासक्तया पश्य। त्रिदिवं वा पञ्चदिवं वा स्वप्नमायावत् अनुभव — मित्राणि, भूमयः, धनं, गृहाणि, भार्याः, अपत्यानि, संपत्तयः इत्येतानि। यत्र यत्र तृष्णा अस्ति, तत्र संसारः विद्यते; परिपक्ववैराग्ये आश्रित्य, तृष्णारहितः सुखी भव। बन्धनं केवलं तृष्णायाः; तस्य विनाशः मोक्षः इति कथ्यते। संसारानासक्त्या पुनः पुनः तुष्टिः लभ्यते। त्वं एव चेतनः, शुद्धः; जगत् जडम्, असत्यम्। अज्ञानम् अपि किञ्चित् न अस्ति; तस्मात् किम् उत्सुकता? राज्यं, पुत्राः, पत्न्यः, देहः, सुखानि — आसक्तस्यापि, तानि सर्वाणि प्रत्येकजन्मे नश्यन्ति। धनस्य, कामस्य, धर्मस्य च पर्याप्तम्; एतेषु संसारमरुभूमौ मनः कदापि विश्रान्तिं न प्राप्तम्। केषु केषु जन्मेषु देहेन, मनसा, वाचा दुःखकराणि कर्माणि कृतानि? तदद्य समाप्तं भवतु। अष्टावक्रः पुनः उवाच — उत्पत्तिः, अनुत्पत्तिः, परिवर्तनं च स्वाभाविकम् इति ज्ञात्वा, यो नित्यः, दुःखरहितः, सः सहजं शान्तिं प्राप्नोति। सर्वस्य कर्ता ईश्वरः, अन्यः नास्ति इति जानन्, यस्य आशाः अन्तः नष्टाः, सः सर्वत्र अनासक्तः, शान्तः भवति। आपदः, संपदः कालेन, भाग्येन आगच्छन्ति इति जानन्, यस्य इन्द्रियाणि स्थिराणि, सः न काङ्क्षति, न शोकं कुर्यात्। सुखदुःखं, जन्ममरणं भाग्येन इति जानन्, कर्तव्यं यः पश्यति, सः प्रयत्नं विना कर्मणि अपि लिप्यते न। दुःखं चिन्तनात् एव उत्पद्यते, अन्यथा न; इति जानन्, यः तस्य मुक्तः, सः सर्वत्र तुष्टः, शान्तः, तृष्णारहितः भवति। "अहं न देहः, न देहः मम; अहं चेतना" इति जानन्, सः मुक्तवत् एकाकी, कृताकृतं न स्मरति। "अहं एव" — ब्रह्मादि तृणपर्यन्तं — इति जानन्, यो अविभक्तः, शुद्धः, शान्तः, प्राप्त्यप्राप्त्यविचिन्तनः, सः एव। "न संसारः अद्भुतः, न किञ्चित्" इति जानन्, यः तृष्णारहितः, केवलं चेतनारूपः, सः शान्तः, शून्यवत् भवति। ततः जनकः उवाच — पूर्वं देहकर्म कर्तुं असमर्थः अभवम्; पश्चात् वाचा विस्तारं कर्तुं असमर्थः; ततः चिन्तनं कर्तुं असमर्थः; एवं स्थितिम् प्राप्तवान्। शब्दादिषु असक्तिः, आत्मनः अदृश्यता, चित्तस्य स्थैर्येण, अहं स्थिरः अभवम्। समाधिप्रयत्नः अपि समाधेः विक्षेपः इति नियमं दृष्ट्वा, अहं एवमवस्थितः। हे ब्रह्मन्, सुखदुःखयोः कारणं नास्ति, ग्रहणत्यागाभावात्; इति जानन्, अहं एवमवस्थितः। आश्रमाः, अनाश्रमाः, ध्यानम्, मनसः विकल्पस्वीकारः — सर्वं कल्पनैव; इति दृष्ट्वा, अहं एवमवस्थितः। अज्ञानात् कर्मनिवृत्तिः यथा, तथैव तत्त्वज्ञानात्; इति जानन्, अहं एवमवस्थितः। अचिन्त्यस्य चिन्तनं अपि चिन्तारूपं भवति; तस्मात् तद् परित्यज्य, अहं एवमवस्थितः। यः एवं आचरति, सः तृप्तः; यस्य स्वभावः एवं, सः तृप्तः। जनकः पुनः उवाच — "अकिञ्चनता आत्मस्थिता च दुर्लभा, काषायवस्त्रधारिणः अपि"; ग्रहणत्यागयोः परित्यागेण, अहं सुखेन उपविष्टः। शरीरस्य क्लेशः कत्रचित्, जिह्वायाः श्रान्तिः अन्यत्र, मनसः अन्यत्र; एतानि परित्यज्य, अहं आत्मनि सुखेन स्थितः। "किञ्चित् कदापि न क्रियते" इति सत्यम् विचिन्त्य, कर्तव्ये कर्ते, अहं सुखेन उपविष्टः। योगिनः शरीरस्थस्य, कर्तृत्वाकर्तृत्वाभावः; संयोगवियोगाभावात्, अहं सुखेन उपविष्टः। स्थितिः, गमनम्, शयनम् — लाभहानिः मम न; तस्मात् सर्वत्र सुखेन उपविष्टः। निद्रायां हानिः न मम, यत्ने सिद्धिः न; हानिवृद्ध्योरपि त्यागे, अहं सुखेन उपविष्टः। सुखाद्यवस्थाः मनसि एव, शुभाशुभयोः परित्यागे, अहं सुखेन उपविष्टः। जनकः पुनः उवाच — यस्य मनः स्वभावतः शून्यं, किंचित् विषयान् अनवधानतया चिन्तयति, सः जाग्रतः अपि सुप्तवत्, स्मृतिक्षयः। मम कस्य संपत्तिः, कस्य मित्राणि, कस्य विषयाः? कस्य शास्त्रं, कस्य ज्ञानम्? सर्वतृष्णायाः पतनात्। साक्षी-आत्मानं, परमात्मानं, ईश्वरं च अनुभूय, आशा-बन्ध-मोक्षाभावे, मम न मोक्षे चिन्ता। यस्य अन्तः विकल्पशून्यं, बहिः स्वच्छन्दगमनं, तस्य अवस्थाः मुग्धस्य इव; तानि केवलं सः जानाति। अष्टावक्रः पुनः उवाच — यया यया विधया उपदिष्टः, ज्ञानी तृप्तः भवति; साधकः तु यावत् जीवन् तत्र मोहः। इन्द्रियविषयेषु अनासक्तिः मोक्षः; आसक्तिः बन्धनम्; एतदेव ज्ञातव्यम् — इच्छया आचर। तत्त्वज्ञानात्, वाग्मी, बुद्धिमान्, उत्साही अपि, मूकः, जडः, निष्क्रियः भवति; तस्मात्, ये भोगेच्छुकाः, तद् त्यजन्ति। त्वं न देहः, न देहः तव; न भोक्ता, न कर्ता; त्वं चेतनारूपः, साक्षी, अनासक्तः — सुखेन विहर। सङ्गद्वेषौ मनसः गुणौ; मनः तव न; त्वं चेतनारूपः, निर्गुणः, अचलः — सुखेन विहर।