सर्वत्र तृप्तः सन्, यथायोग्यं प्रवर्तते, देशान् स्वच्छन्दं विचरन्, यत्र रात्रिः पतति तत्र शयानः, एवं दृढनिश्चयः पुरुषः दृश्यते। शरीरं पतति वा तिष्ठति वा, तस्य महात्मनः किमपि नास्ति चिन्ता; स्वस्वभावे स्थितः, सर्वसंसारचक्राणि विस्मृत्य तिष्ठति। किंच, यस्य किमपि नास्ति, यथाकामं विचरति, द्वन्द्वातीतः, सर्वसंशयान् छित्त्वा, सर्वेषु वस्तुषु अनासक्तः, सः पण्डितः स्वात्मनि एव रमते। सर्वस्वत्यागी दृढनिश्चयः पुरुषः समशीतोष्णसुखदुःखः, कर्दमशिलासुवर्णेषु समदृष्टिः, हृदयग्रन्थीन् सर्वान् विदार्य, सर्वरागतमोहरहितः प्रकाशते। यस्य सर्वत्र अनवधानता, तस्य हृदि संस्कारः न अवशिष्यते; मुक्तात्मनः, तृप्तस्य आत्मनः, कः उपमेयः? सः जानन् अपि न जानाति, पश्यन् अपि न पश्यति, वदन् अपि न वदति—एवं संस्काररहितातिरिक्तः कः अन्यः अस्ति? दीनो राजा वा, अकामः सः प्रकाशते, यस्य मनः सर्वेषु वस्तुषु शुभाशुभविवेकात् मुक्तम्। पूर्णः योगी, शुद्धस्वभावः, सरलः, निष्कपटः, तस्य का मुक्ति, का निग्रहः, वा का सत्यनिश्चयः? आत्मनि तृप्तः, निराशः, दुःखरहितः, यत् किंचित् अनुभवति, तत् किम् वर्णनीयम्, कस्य वा? सः सुप्तः अपि न सुप्तः, स्वप्नकाले अपि न तत्र स्थितः, जाग्रति अपि न जागर्ति—एवं दृढनिश्चयः पुरुषः सर्वत्र पूर्णः। पण्डितः सन् चिन्तामयः इव दृश्यते, चिन्तारहितः; इन्द्रियवान् इव, इन्द्रियरहितः; बुद्धिमान् इव, बुद्धिरहितः; अहङ्कारवान् इव, अहङ्काररहितः। न सः सुखी, न दुःखी; न विरक्तः, नासक्तः; न मुक्त्यर्थी, न मुक्तः; न किञ्चन, न च अकिञ्चनः। विक्षेपे अपि न विक्षिप्तः, समाधौ अपि न समाधिस्थः, मूढतायाम् अपि न मूढः, अध्ययनकाले अपि न विज्ञः। मुक्तः सः स्वस्वभावे स्थितः, कृताकृतयोः तृप्तः, सर्वत्र समः, स्पृहाशून्यः, न स्मरति कृतं वा अकृतं वा। स्तुतौ न तुष्यति, निन्दायां न कुप्यति; मरणे न विकम्पते, जीवने न हृष्यति। शान्तचित्तः, न जनसमूहं प्रति धावति, न वनं प्रति; यथायोग्यं, यत्र यः तिष्ठति, तत्र एव समः। जनकः उवाच—हृदयगुहायां यथार्थज्ञानपिण्डेन मिथ्यावासनाकण्टकं निष्कासितवान्। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, कः धर्मः, कः कामः, कः अर्थः, कः विवेकः? कः द्वैतः, कः अद्वैतः? मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, कः अतीतः, कः भविष्यन्, कः वर्तमानः? कः देशः, कः कालः? कः आत्मा, कः अनात्मा, कः शुभः, कः अशुभः? कः चिन्तनम्, कः अचिन्तनम्? कः स्वप्नः, कः सुषुप्तिः, कः जाग्रत्, कः चतुर्थः, कः भयम्? कः दूरः, कः समीपः, कः बहिः, कः अन्तः? कः स्थूलः, कः सूक्ष्मः? कः मृत्यु, का जीविता, के लोकाः, कः संसारः? का लयः, का समाधिः? त्रिवर्गविचारस्य पर्याप्तम्, योगविचारस्य पर्याप्तम्, ज्ञानविचारस्य पर्याप्तम्; अहम् आत्मनि एव विश्राम्यामि। जनकः पुनः उवाच—कः पञ्चभूतः, कः शरीरम्, कः इन्द्रियः, कः मनः? का शून्यता, का निराशा, मम निर्मलस्वरूपे? कः शास्त्रः, का आत्मविज्ञाना, कः अकाममनः? का तृप्तिः, का निराशा, मम सदा अद्वयात्मनि? कः ज्ञानम्, का अज्ञानम्, कः अहम्, कः मम? का बन्धनम्, का मुक्ति, तस्य स्वरूपस्य यः सर्वरूपातीतः? कः प्रारब्धकर्म, का जीवन्मुक्तिः, का परमविमुक्तिः, तस्य यः नित्यं निर्लेपः? कः कर्ता, कः भोक्ता, का निष्क्रियप्रभा, किमपि अन्यत्? कः साक्षात्कारः, कः फलं, मम यस्य नित्यं निस्वभावः? कः जगत्, कः मुक्त्यर्थी, कः योगी, कः ज्ञानी? कः बद्धः, कः मुक्तः, मम अद्वयस्वरूपे? कः सृष्टिः, का लयः, किम् साध्यं, कः उपायः? कः साधकः, का सिद्धिः, मम अद्वयस्वरूपे? कः ज्ञाता, कः ज्ञानोपायः, किम् ज्ञेयं, किम् ज्ञानम्? किमपि अस्ति, किमपि नास्ति, मम यस्य नित्यं विशुद्धः? कः विक्षेपः, का समाधिः, का अज्ञानम्, का मूढता? कः हर्षः, कः शोकः, मम यस्य नित्यं निष्क्रियः? कः व्यवहारः, का परमार्थता? कः सुखम्, कः दुःखम्, मम यस्य नित्यं निरालोकः? कः माया, कः संसारः, का आसक्ति, का वैराग्यता? कः जीवः, कः ब्रह्म, मम यस्य नित्यं विशुद्धः? का क्रिया, का निवृत्तिः, का मुक्ति, का बन्धनम्, मम यस्य नित्यं अच्युतः, अखण्डः, आत्मनि स्थितः? कः उपदेशः, कः शास्त्रः, कः शिष्यः, कः गुरु? कः पुरुषार्थः, मम यस्य नित्यं निर्गुणशिवः? कः अस्तित्वम्, कः अनस्तित्वम्, कः एकः, कः द्वैतम्? किम् अत्र बहु उक्तव्यम्? मम किञ्चित् न उदेति।