यः जनः मूढबुद्धिः सन् संयमादि कृत्यं परित्यजति, स त्वरितं कल्पनास्वप्नवाक्येषु प्रवृत्तिम् आरभते। एवं मूढः सत्यं श्रुत्वापि मोहं न त्यजति; बहिः एकत्वं दर्शयन् अपि अन्तः विषयेषु तृष्णां धारयति। किन्तु यः ज्ञानात् कर्माणि त्यक्तवान्, स लोकदृष्ट्या कर्मिणीव दृश्यते, परन्तु तस्य कर्मणि न प्रवृत्तिः, न च तस्य कर्मविषये किञ्चिद् वक्तव्यम् अस्ति। यः नित्यं अविकारी, स्थिरः, भयात् मुक्तः, तस्य कस्यां तमसि, कस्यां वा प्रकाशे, कस्यां वा त्यागे, किमपि वा अस्ति? योगिनः यस्य स्वरूपं अनिर्वचनीयम्, स्वभावरहितस्य, तस्य साहसः, विवेकः, निर्भयता वा कुतः? योगदृष्ट्या न स्वर्गः, न नरकः, न जीवन्मुक्तिः; किम् अधिकं वक्तव्यम्? योगदृष्ट्या किमपि नास्ति। स्थिरबुद्धेः न लाभेच्छा, न अलाभे शोकः; तस्य मनः शीतलम्, केवलं अमृतपूर्णम्। निष्कामः न शान्तान् स्तौति, न दुष्टान् निन्दति; सुखदुःखयोः समः सन्, कर्तव्यं किमपि न पश्यति। स्थिरः न जगत् द्वेष्टि, न आत्मानं द्रष्टुम् इच्छति; हर्षद्वेषरहितः, न मृतः, न जीवः। यः विद्वान्, स पुत्रदारादिषु अनासक्तः, विषयेषु निरपेक्षः, स्वदेहे अपि उदासीनः, स आशारहितः, दीप्तिमान्। सर्वत्र तुष्टः, यथासम्भवम् चलन्, देशे देशे विचरन्, यत्र रात्रिः तत्र शयनम्—एवं स्थिरः। शरीरं पतति वा तिष्ठति वा, महात्मनः न किञ्चित् चिन्ता; स्वस्वरूपे विश्रान्तः, भवचक्रं विस्मृतवान्। यः किमपि न धारयति, यथासुखं विचरति, द्वन्द्वातीतः, सर्वसन्देहच्छिन्नः, सर्वासक्तिरहितः, स आत्मनि रमते। स्थिरः दीप्तिमान्, सर्वस्वारहितः, मृत्तिका-शिला-सुवर्णं समं पश्यन्, हृदयग्रन्थिः पूर्णतः भग्नः, रागतमः नष्टः। सर्वत्र असावधानस्य, हृदये संस्कारः न अवशिष्यते; मुक्तसन्तुष्टस्य तुल्या कः? ज्ञात्वापि न जानाति, पश्यन् अपि न पश्यति, भाषमाणः अपि न भाषते; सर्वसंस्काररहितः अन्यः कः? भिक्षुकः वा राजा वा, निष्कामः दीप्तिमान्, यस्य मनः सर्वेषु वस्तुषु शुभाशुभविचारं त्यक्तवान्। पूर्णस्य योगिनः, शुद्धस्य, सरलस्य, अप्रपञ्चस्य, कः मोक्षः, कः संयमः, कः सत्यनिश्चयः? आत्मन्येव तुष्टस्य, निराशस्य, दुःखरहितस्य, यद् अन्तः अनुभवति—तद् कथं वर्णनीयम्, कस्य? निद्रायामपि, स सुप्तः न; स्वप्ने अपि, स तत्र न तिष्ठति; जागरणे अपि, स न जागर्ति—स्थिरः सर्वत्र पूर्णः। विद्वान् चिन्तायुक्तः इव, चिन्तारहितः; इन्द्रिययुक्तः इव, इन्द्रियहीनः; बुद्धियुक्तः इव, बुद्धिहीनः; अहंकारयुक्तः इव, अहंकाररहितः। न स सुखी, न दुःखी; न विरक्तः, न संलग्नः; न मुक्तिम् इच्छति, न मुक्तः; स किमपि न, न च किमपि। विक्षेपे अपि, स न विक्षिप्तः; समाधौ अपि, न समाहितः; मूढत्वे अपि, न मूढः; अध्ययनं कृत्वा अपि, न पण्डितः। मुक्तः, स्वभावे स्थितः, कृताकृतयोः तुष्टः, तृष्णारहितः सर्वत्र समः, कृताकृतं न स्मरति। स्तुतौ न तुष्टः, निन्दायाम् न क्रुद्धः; मृत्यौ न व्याकुलः, जीवने न हृष्टः। शान्तचित्तः, न जनसमूहे धावति, न वनं गच्छति; यथा यत्र तिष्ठति, तदा स एव। जनकः उवाच—यथार्थज्ञानपिण्डीमादाय, हृदयगुहायाः भ्रान्तिकण्टकं निष्क्रान्तवान्। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, कर्तव्यं, कामः, अर्थः, विवेकः, द्वैतम्, अद्वैतम्, किमपि नास्ति। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, अतीतानागतवर्तमानं, देशः, कालः, किमपि नास्ति। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, आत्मा, अनात्मा, शुभम्, अशुभम्, चिन्ता, अचिन्ता, किमपि नास्ति। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, स्वप्नः, सुषुप्तिः, जागरणम्, तुर्यं, भयम्, किमपि नास्ति। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, दूरम्, समीपम्, बहिः, अन्तः, स्थूलम्, सूक्ष्मम्, किमपि नास्ति। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, मृत्युः, जीवनम्, लोकाः, संसारः, लयः, समाधिः, किमपि नास्ति। त्रिवर्गविषये वार्ता पर्याप्ता, योगविषये वार्ता पर्याप्ता, ज्ञानविषये वार्ता पर्याप्ता; अहं आत्मनि विश्रान्तः। जनकः पुनः उवाच—मम निर्मलस्वरूपे, तत्त्वानि, शरीरम्, इन्द्रियाणि, मनः, शून्यता, विषादः, किमपि नास्ति। द्वैतातीतस्य मम, शास्त्रं, आत्मज्ञानम्, निष्कामचित्तम्, तृप्तिः, तृष्णारहितता, किमपि नास्ति। सर्वरूपातीतस्य, ज्ञानम्, अज्ञानम्, अहम्, मम, बन्धः, मोक्षः, किमपि नास्ति। नित्यविविक्तस्य, आरब्धकर्म, जीवन्मुक्तिः, पारमात्म्यम्, किमपि नास्ति। नित्यनिष्क्रियस्य, कर्ता, भोक्ता, निष्क्रियप्रभा, अन्यद्, साक्षात्कारः, फलं, किमपि नास्ति। मम अद्वयस्वरूपे, जगत्, मुक्तिच्छु, योगी, ज्ञानी, बद्धः, मुक्तः, किमपि नास्ति। एवं यः स्थिरः, योगदृष्ट्या मुक्तः, आत्ममहिम्नि स्थितः, सर्वत्र तुष्टः, सर्वद्वन्द्वातीतः, सर्वसंस्काररहितः, स आत्मनि एव विश्रान्तः, दीप्तिमान्, शान्तचित्तः, पूर्णः।