स एव धन्यः, आत्मज्ञः, यः सर्वस्थितिषु समः, यः पश्यन्, शृण्वन्, स्पृशन्, घ्राणन्, खादन्, रागरहितचित्तः अस्ति। तस्य दृढस्य, यः नित्यं विभेदरहितः, आकाशवत्, कः संसारः, कः माया, कः सिद्धिः, कः साधनम्? स विजयी, यः वस्तु-त्यागी, पूर्णः, सहजस्वभावः, अकृतिमसमाधिः सततं तिष्ठति। किं अधिकं वक्तव्यम्? महापुरुषः, यः तत्त्वज्ञः, न भोगेच्छा न मोक्षेच्छा, सर्वत्र उदासीनः। यः द्वैतसंसारं परित्यज्य, यः नामरूपमात्रं महातत्त्वादि उत्पन्नं, तस्य शुद्धचैतन्यस्य किम् कर्तव्यं अवशिष्यते? यः मनसो विक्षेपपर्यन्तं सर्वम् केवलं मायामात्रम् इति निश्चितवान्, तस्य शुद्ध, अग्राह्य, स्वभावतः दीप्तिः स्थिरा भवति। यः शुद्धदीप्तिस्वरूपः, यः वस्तूनि सत्यम् न पश्यति, तस्य कः नियमः, कः त्यागः, कः परित्यागः, कः शान्तिः? यः अनन्तरूपे चमति, यः प्रकृतिं सत्यम् न पश्यति, तस्य कः बन्धः, कः मोक्षः, कः सुखम्, कः दुःखम्? यः मनोमये जगति, यः बुद्ध्या सीमितम्, केवलं मायामात्रा प्रकटते; तत्र ज्ञानी, यः वस्तु-अहंकार-कामरहितः, स्वयम् चमति। यः आत्मानं अव्ययम् दुःखरहितम् पश्यति, तस्य कः ज्ञानम्, कः जगत्, कः देहः, कः 'अहं' 'मम' इति कल्पना? यः मूढचेताः, यः संयमाद्यकर्माणि परित्यजति, स शीघ्रं कल्पनास्वप्नादि सेवनं आरभते। मूढः, सत्यं श्रुत्वापि, मोहं न त्यजति; बहिरैक्यं दर्शयन् अपि, अन्तरं विषयेषु रागवान्। यः कर्मज्ञानात् पतितम्, स लोकदृष्ट्या कर्ता इव, वस्तुतः न कर्म करोति, न च कर्मविषये किञ्चिद् वक्तव्यम् अस्ति। यः नित्यं स्थिरः, नित्यं अभयः, तस्य कः तमः, कः प्रकाशः, कः त्यागः, वा किमपि? योगिनः, यः अनिर्वचनीयस्वभावः, यः कृतिस्वभावरहितः, तस्य कः वीर्यः, कः विवेकः, कः अभयता? न स्वर्गः, न नरकः, न जीवन्मुक्तिः; योगदृष्ट्या किमपि नास्ति, किं अधिकं वक्तव्यम्? यः न लाभं इच्छति, न अलाभे शोकं करोति; स्थिरस्य मनः शीतलम्, केवलं अमृतपूर्णम्। यः निराशीः, न शान्तं प्रशंसति, न दुष्टं निन्दति; सुखदुःखयोः समः, कर्तव्यं किञ्चिद् न पश्यति। स्थिरः, न जगत् द्वेष्टि, न आत्मानं द्रष्टुम् इच्छति; हर्षद्वेषरहितः, न मृतः, न जीवः। यः न पुत्रपतिसंसक्तः, न विषयेषु कामनावान्, न स्वदेहे अपि उदासीनः, ज्ञानी, निराशः, चमति। सर्वत्र तुष्टः, यथासम्भवम् चरन्, देशे देशे विचरन्, यत्र रात्रिः तत्र शयनम्—एवं स्थिरः। देहः पतति वा तिष्ठति वा, महात्मनः न किञ्चिद् चिन्ता; स्वभावे विश्रान्तः, सर्वभवपरम्परां विस्मृत्य। यः किञ्चिद् नास्ति, यथेष्टं चरति, द्वैतादि सर्वसन्देहच्छिन्नः, सर्वसक्तिरहितः, ज्ञानी स्वात्मनि रमते। स्थिरः, वस्तु-अहंकाररहितः, मृत्कष्टस्वर्णं समं पश्यन्, हृदयग्रन्थिः पूर्णतः भिन्नः, रागतमो नष्टः, चमति। यः सर्वत्र असावधानः, तस्य हृदयस्य किञ्चिद् संस्कारः न अवशिष्यते; मुक्ततुष्टात्मनः को तुल्यः? यः जानाति अपि न जानाति; पश्यति अपि न पश्यति; भाषते अपि न भाषते; सर्वसंस्काररहितस्य अन्यः कः? यः भिक्षुः वा राजा वा, निराशीः चमति, सर्वेषु वस्तुषु शुभाशुभविचारं त्यक्त्वा। योगिनः, यः पूर्णः, शुद्धः, सरलः, निरकृतिमः, तस्य कः मोक्षः, कः संयमः, कः सत्यनिश्चयः? यः आत्मनि तुष्टः, निराशः, दुःखरहितः, यत् अन्तः अनुभवति, तत् कथं वर्णयेत्, कस्य? सुषुप्तौ अपि न सुषुप्तः; स्वप्ने अपि न तत्र; जाग्रति अपि न जाग्रतः; स्थिरः, सर्वत्र पूर्णः। ज्ञानी, चिन्तितः इव, चिन्तारहितः; इन्द्रियवान् इव, इन्द्रियारहितः; बुद्धिमान् इव, बुद्धिरहितः; अहंवान् इव, अहंकाररहितः। न स सुखी, न दुःखी; न विरक्तः, न सक्तः; न मोक्षकामः, न मुक्तः; स किञ्चिद् नास्ति, न किञ्चिद् अपि। विक्षेपे अपि न विक्षिप्तः; समाधौ अपि न समाधिः; मूढत्वे अपि न मूढः; अध्ययनं कुर्वन् अपि न अध्ययनवान्। मुक्तः, स्वभावस्थितः, कृताकृतयोर् तुष्टः, रागरहितत्वात् सर्वत्र समः, कृताकृतं न स्मरति। प्रशंसायाम् न तुष्टः, निन्दायाम् न क्रुद्धः; मृत्यौ न विक्षिप्तः, जीवने न प्रमुदितः। शान्तचित्तः, न जनसमूहं गच्छति, न वनं; यथास्थितिः, यत्र स्थितः, स समः एव। जनकः उवाच—हृदयगुहायां सत्यज्ञानपिण्डीम् आदाय, भ्रमकण्टकं अपास्य। मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, कः धर्मः, कः कामः, कः अर्थः, कः विवेकः? कः द्वैतम्, कः अद्वैतम्? मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, कः कालः, कः स्थानम्, कः अतीतं, कः भविष्यत्, कः वर्तमानम्, कः नित्यत्वम्? कः आत्मा, कः अनात्मा, कः शुभम्, कः अशुभम्? कः चिन्तनम्, कः अचिन्तनम्? मम स्वमहिम्नि स्थितस्य, किञ्चिद् नास्ति।