संसारस्य विविधेषु अवस्थासु योगीः, सेवकैः, पुत्रैः, पत्न्या, पौत्रैः, बान्धवैः च उपहासितः, तिरस्कृतः च सन् अपि, हास्यं कृत्वा, किंचित् न विक्रियते। सः सन्तुष्टः अपि असन्तुष्टः इव, क्लिष्टः अपि दुःखं न अनुभवति; तस्य अद्भुतं स्थितिं केवलं तस्य सदृशाः एव जानन्ति। केवलं कर्तव्यं एव संसारः; ज्ञानी तं न पश्यन्ति, शून्यरूपः, निराकारः, अविकारी, दुःखरहितः च सन्। अज्ञानिनः चित्तं विक्षिप्तम्, क्रियायाम् अपि अशान्तम्; कुशलः तु कृत्ये अपि न विक्रियते। शान्तचित्तः योगी सुखेन उपविशति, सुखेन शय्यां करोति, सुखेन आगच्छति, गच्छति च; सुखेन भाषते, सुखेन खादति, सर्वत्र सुखमयः एव तिष्ठति। सामान्यजनानां दुःखेन स्पृष्टः तु, इयं योगी स्वभावतः दुःखेन न स्पृष्टः, महाह्रदवत् स्थिरः, सर्वदुःखवर्जितः च प्रकाशते। मोहिनः तु निवृत्तिः अपि क्रिया भवति; ज्ञातः तु क्रियायाम् अपि निवृत्तिफलम् अनुभवति। वस्तुषु विरागः मूढेषु सामान्यतः दृश्यते; किन्तु यस्य देहाश्रया आशा पतिता, तत्र कः सङ्गः, कः विरागः? मोहिनः चित्तं कल्पनायाम्, अकल्पनायाम् च सदा आसक्तम्; आत्मस्थस्य तु तद् एव चित्तं विचारानां उपस्थित्याऽनुपस्थित्या मुक्तम्। बालवत् सर्वकर्मणि कामनारहितः योगी शुद्धः सन्, क्रियायाम् अपि न स्पृष्टः तिष्ठति। आत्मज्ञः एव धन्यः, सर्वत्र समः, दृष्ट्वा, शृत्वा, स्पृष्ट्वा, घ्रात्वा, खादित्वा, तस्य चित्तं तृष्णारहितम्। आकाशवत् नित्यं भेदरहितस्य दृढस्य, कः संसारः, का माया, कः लाभः, का साधना? स्वाभाविकपूर्णस्य, सहजसमाधेः, तद्वान् वस्तुविमुक्तः विजयी भवति। यः सत्यं जानाति, न भोगकामः, न मोक्षकामः, सः महात्मा सर्वत्र उदासीनः। द्वैतमयं जगत्, यः महातत्त्वादि नामरूपमात्रम्, त्यक्त्वा, शुद्धबोधस्य कः कर्तव्यः? यस्य सर्वम्, मनसो विक्षेपपर्यन्तम्, मायामात्रम् इति निश्चयः, तस्य शुद्धतेजः स्वभावतः स्थिरम्। शुद्धतेजस्वरूपस्य, वस्तुनि सत्यत्वं न पश्यतः, कः नियमः, का त्यागः, कः परित्यागः, का शान्तिः? अनन्तरूपे प्रकाशमाने, प्रकृतौ सत्यत्वं न पश्यतः, कः बन्धः, का मुक्ति, कः सुखः, कः दुःखः? बुद्ध्याऽन्तर्गतस्य मनोविश्वे केवलं माया दृश्यते; ज्ञानीः, वस्तुस्वामित्वं, अहंकारं, कामं च त्यक्त्वा, प्रकाशते। अक्षयात्मदर्शिनः, दुःखरहितस्य, कः ज्ञानम्, कः विश्वम्, कः देहः, कः 'अहम्', कः 'मम' इति विचारः? मूढः संयमादिकर्म त्यक्त्वा, तत्क्षणं कल्पना, व्यर्थवाक्ये च प्रवर्तते। सत्यं श्रुत्वा अपि मूढः मोहं न त्यजति; बहिरैक्यं दर्शयन्, अन्तरं विषयेच्छया युक्तः। ज्ञानेन कर्माणि पतितानि यस्य, लोकदृष्ट्या कृत्यं क्रियते इव, तु तस्य कृत्यं नास्ति, न तस्य कृत्यविषये किञ्चित् वक्तव्यम्। स्थिरस्य, नित्यं निर्भयस्य, कः तमः, कः प्रकाशः, कः त्यागः, किमपि? अवर्णनीयस्वभावस्य योगिनः, स्वभावरहितस्य, कः धैर्यः, कः विवेकः, कः निर्भयता? न स्वर्गः, न नरकः, न जीवन्मुक्तिः; योगदृष्ट्या किमपि नास्ति, किं वदामः? लाभं न इच्छति, अलाभे न शोचति; स्थिरस्य चित्तं शीतलं, केवलं अमृतपूर्णम्। अकामः शान्तं न स्तौति, दुष्टं न निन्दति; सुखदुःखयोः समः, कर्तव्यं न पश्यति। स्थिरः संसारं न द्वेष्टि, आत्मानं द्रष्टुं न इच्छति; हर्षद्वेषरहितः, न मृतः, न जीवन्। पुत्रपतिसम्बन्धे अनासक्तः, विषयेषु कामरहितः, स्वदेहे अपि उदासीनः, ज्ञानी आशारहितः प्रकाशते। सर्वत्र सन्तुष्टः, यथासम्भवम् चलन्, देशे देशे स्वच्छन्दः, रात्रौ यत्र तत्र शय्यां करोति—एवं स्थिरः। शरीरं पतति वा, तिष्ठति वा, महात्मनः न किञ्चित् चिन्ता; स्वस्वभावे विश्रान्तः, जन्ममृत्युपरम्परां विस्मृतः। किञ्चित् नास्ति, यथेष्टं गच्छति, द्वैतवर्जितः, सर्वसन्देहच्छिन्नः, सर्वेषु अनासक्तः, ज्ञानी आत्मनि रमते। स्थिरः स्वामित्वरहितः, मृत्तिका-शिल-स्वर्णं समं पश्यन्, हृदयग्रन्थिं पूर्णं छित्वा, रागतमः नष्टः, प्रकाशते। सर्वत्र अनवधानस्य, हृदयस्य संस्कारः नास्ति; मुक्तात्मनः, तृप्तस्य, कः तुल्यः? ज्ञायमानः अपि न जानाति, दृश्यमानः अपि न पश्यति, भाषमानः अपि न भाषते; सर्वसंस्काररहितः, अन्यः कः? भिक्षुः वा, राजा वा, अकामः, सर्वेषु शुभाशुभे मनोमुक्तः, प्रकाशते। पूर्णस्य, शुद्धस्य, सरलस्य, निःकपटनस्य योगिनः, कः मुक्तिः, कः निग्रहः, कः सत्यनिश्चयः? आत्मन्येव तृप्तस्य, आशारहितस्य, दुःखवर्जितस्य, यद् अन्तः अनुभवति—तत् कथं वर्णनीयम्, कस्य? सुप्तः अपि, गाढनिद्रायाम् न स्थितः; स्वप्ने अपि, तत्र न तिष्ठति; जागरितः अपि, न जागर्ति; स्थिरः सर्वत्र तृप्तः एव।