जनकः सुखाद्यवस्थाः केवलं मनसि सन्ति इति नियमं पुनः पुनः निरीक्ष्य, शुभाशुभयोः परित्यागं कृत्वा, सुखेनैव तत्र उपविष्टः अस्ति। तस्य मनः स्वभावतः रिक्तं, किन्तु अज्ञानवशात् विषयान् चिन्तयति; स जाग्रत् अपि सुप्तवत्, यः स्मृतिक्षयः अस्ति। मम किम् सम्पत्तिः, किम् मित्राणि, किम् विषयाः? किम् शास्त्रं, किम् ज्ञानम्? सर्वेषु कामेषु पतितेषु। साक्षिस्वरूपं परमात्मानं भगवन्तं ज्ञात्वा, आशाभन्दनमोक्षाभावात्, मोक्षे मम न कापि चिन्ता। योऽन्तः कल्पनाभिः शून्यः, बहिः स्वतन्त्रः, तस्य उत्पन्नाः अवस्थाः मूढस्य इव; केवलं स एव ताः जानाति। अष्टावक्रः उवाच—येन केनापि उपायेन उपदिष्टः, तृप्तिम् प्राप्तः धीरः सन्तुष्टः भवति; साधकः तु जीवितान्तम् अपि तत्र भ्रमति। मोक्षः विषयेषु उदासीनता; बन्धनं विषयेषु रागः—एवमेव ज्ञेयम्, इच्छया आचर। सत्यम् ज्ञात्वा, वाग्मी, विद्वान्, उत्साही अपि, मूकः, मूढः, निष्क्रियः भवति; अतः भोगैषिणः तद् त्यजन्ति। त्वं न देहः, न देहः तव; न भोक्ता, न कर्ता; त्वं चैतन्यं, साक्षी, असंगः—सुखेन विचर। रागद्वेषौ मनसः गुणाः; मनः तव नास्ति; त्वं चैतन्यम्, निर्विशेषं, अचलं—सुखेन विचर। आत्मानं सर्वेषु भूतेषु, सर्वाणि भूतानि आत्मनि ज्ञात्वा, अहंकारममताभ्यां मुक्तः सुखी भव। यस्मिन् जगत् समुद्रतरङ्गवत् प्रकाशते, स एव सत्यम्—न संशयः; चैतन्यरूप, दुःखात् मुक्तः भव। विश्वासं कुरु, प्रिय, विश्वासं कुरु—अत्र मा मोहितः भव। आत्मा तव स्वरूपं, ज्ञानरूपः, दिव्यः, प्रकृत्याः परः। गुणैः आवृतं देहं तिष्ठति, आगच्छति, गच्छति; आत्मा न गच्छति, न आगच्छति—किमर्थं तस्मिन् शोकः? देहः यावत् कल्पान्तं तिष्ठतु वा, अद्य गच्छतु वा—वृद्धिर्न वा क्षयो वा तव, यः शुद्धचैतन्यः। अनन्तसिन्धौ तव, जगत्तरङ्गाः स्वभावेन उत्पद्यन्ते; उत्पत्तौ वा, लयः वा, न लाभः, न हानिः तव। प्रिय, त्वं शुद्धचैतन्यः; जगत् तव न पृथक् अस्ति; अतः कस्य, कथं, कुत्र वा ग्रहणत्यागविचारः? एके, अव्यये, शान्ते, शुद्धचैतन्याकाशे, कथं जन्म, क्रिया, अहंकारः वा? यत्र यत् दृश्यते, तत्र त्वमेव प्रकाशसे; किङ्कर, कटक, नूपुरः सुवर्णात् पृथक् अस्ति किम्? 'अहम्, नाहम्' इति भेदं त्यज; सर्वं आत्मा इति ज्ञात्वा, सर्वकल्पनाभ्यः मुक्तः सुखी भव। अज्ञानात् जगत् दृश्यते; वस्तुतः त्वमेव एकः; तव विना न कोऽपि बद्धः, न मुक्तः। निश्चित्य, जगत् केवलं माया—अन्यत् नास्ति। कामरहितः, केवलं चैतन्यरूपः, शून्यवत् शान्तः भव। अस्तित्वसिन्धौ एकः—भूतपूर्ववर्तमानभविष्यत्—त्वं; तव न बन्धनं, न मोक्षः, न कर्तव्यं, न अकर्तव्यं—सुखेन विचर। चिन्ताविकल्पैः मनः मा विक्षिप्य, चैतन्यरूप; शान्तः, स्वात्मनि सुखरूपे तिष्ठ। ध्यानं सर्वथा त्यज; हृदि किमपि मा धारय; त्वं आत्मा, मुक्तः—विचारस्य किं फलम्? अष्टावक्रः उवाच—शास्त्राणि बहूनि वक्तुं वा श्रोतुं वा शक्यन्ते, प्रिय, परन्तु सर्वं विस्मृत्य एव स्वसुखं लभ्यते। भोगः, क्रिया, ध्यानं—यत् इच्छसि, कुरु, विद्वन्; तव मनः सर्वकामरहितम्, अत्यन्तं रमते। सर्वे प्रयत्नात् क्लिश्यन्ति; कश्चिद् एतत् सत्यम् न जानाति; एतद् उपदेशेन भाग्यवन्तः शान्तिम् यान्ति। यः निमेषमात्रक्रियायाम् अपि क्लिश्यते, स लज्जायाः श्रेष्ठः; सुखं तस्य, न अन्यस्य। यदा मनः 'एतत् कृतम्, एतत् न कृतम्' इति द्वन्द्वात् मुक्तम्, धर्मार्थकाममोक्षेषु उदासीनम् भवति। विरक्तः विषयान् त्यजति, रागी तान् इच्छति; यः ग्रहणत्यागाभ्यां मुक्तः, स न विरक्तः, न रागी। ग्रहणत्यागविचारः यावत् कामः अस्ति—संसारबीजम्—तावत्, शुद्धविचारावस्थापर्यन्तम्। क्रियायाम् रागः, अक्रियायाम् द्वेषः; परन्तु द्वन्द्वात् मुक्तः धीरः बालवत् स्थितः। रागी दुःखात् संसारत्यागं इच्छति; विरक्तः दुःखरहितः, संसारस्थः अपि न क्लिश्यते। यः मोक्षे अपि गर्वं, देहे 'मम' इति आसक्तिः, स न ज्ञानी, न योगी, केवलं दुःखसाक्षी। शिवः, विष्णुः, ब्रह्मा वा उपदिशन्तु, स्वसुखं तव न लभ्यते, सर्वं विस्मृत्य एव। अष्टावक्रः उवाच—ज्ञानफलयोगफलप्राप्तः, यस्येन्द्रियाणि शुद्धानि, सन्तुष्टानि, स एकाकी रमते। सत्यज्ञः कदापि लोके न शोकं करोति, तेन एव विश्वमण्डलं पूर्णं भवति। यः आत्मनि रमते, तस्य विषयाः न तुष्टिम् ददति; यथा निम्बपत्राणि गजस्य प्रियशालाकपत्राणि न तुष्टिम् ददति। दुर्लभः सः, यः भोगे रममाणः अपि न प्रभावितः, अभोगे अपि न आकाङ्क्षति। एवं अष्टावक्रस्य उपदेशानुसारं जनकः आत्मज्ञानरूपे सुखे स्थितः, सर्वद्वन्द्वात् मुक्तः, चैतन्यरूपे रमते, न किञ्चित् चिन्तयति, न किञ्चित् इच्छति, न किञ्चित् त्यजति, न किञ्चित् गृह्णाति; आत्मा एव सर्वं, आत्मा एव तुष्टिः, आत्मा एव शान्तिः।