धैर्येण च संतुष्टः स्थिरेन्द्रियः च यः पुरुषः, स शुभाशुभयोः कालकृतयोः भाग्यनियतेषु आगतेषु न कदापि कामयते नापि शोचति। स एव, यः सुखदुःखयोः जन्ममरणयोः च भाग्यहेतुत्वं विदित्वा, कर्तव्यदर्शी सन् अक्लेशेन कर्मणि अपि लिप्यते न। दुःखस्य केवलं चिन्तया एव संभवति, नान्यथा—एवं ज्ञात्वा, दुःखरहितः पुरुषः सर्वत्र सुखी शान्तः च भवति, सर्वत्र निराकांक्षः। यः जानाति—"नाहं देहः, न च देहो मम; अहं केवलं चैतन्यम्"—स एकाकी मुक्तवत् विरज्यते, कृतं वा अकृतं वा न स्मरति। यः "अहमेव सर्वं, ब्रह्मादिस्थावरपर्यन्तं" इति पश्यति, स अविभक्तः शुद्धः शान्तः च, प्राप्त्यप्राप्त्ययोः चिन्ता रहितः भवति। "न किञ्चिदिदं जगदाश्चर्यम्, न च किञ्चिदस्ति" इति ज्ञात्वा, यः सर्वकामरहितः केवलं चैतन्यमयः सन्, स शान्तः भवति, यथा किञ्चिदपि नास्ति। तत्र जनकः उवाच—पूर्वं अहं देहकर्मणि असमर्थः अभवम्; ततः वाक्संविधानाय असमर्थः; ततः चिन्तनाय अपि असमर्थः—एवं स्थित्वा अहं एवं व्यवस्थितः। शब्दादिषु अनासक्त्या, आत्मनः अदृश्यत्वेन, अशान्तचित्तेन चैकाग्रचित्तेन च, अहं एवं स्थितः। समाधिक्रियादि कर्म अपि समाधेः विक्षेप एव इति नियमं दृष्ट्वा, अहं एवं व्यवस्थितः। हे ब्रह्मन्, सुखदुःखयोः अनुत्पत्तिं त्यागग्रहणाभावात् ज्ञात्वा, अहं एवं स्थितः। आश्रमानाश्रमौ ध्यानं मनसा विचारग्रहणं च कल्पनैव इति दृष्ट्वा, अहं एवं स्थितः। अज्ञानात् क्रियायाः उपशमः यथा, तथैव सत्यं सम्यगवगम्य, अहं एवं स्थितः। अचिन्त्यस्य चिन्तनाय प्रयासे अपि सः चिन्तारूप एव भवति; अतः तद्विचारं त्यक्त्वा, अहं एवं स्थितः। यः एवं आचरति स एव पूर्णः; यस्य च एषा एव वृत्तिः स एव पूर्णः। जनकः पुनरुवाच—स्वात्मन्यवस्थितिः वस्तुतः विरला, कर्षिकवस्त्रधारिणः अपि; त्यागग्रहणयोः परित्यागेन सुखेनास्मि स्थितः। देहस्य किञ्चिदत्र क्लान्तिः, जिह्वायाः अन्यत्र, मनसः अन्यत्र; तानि सर्वाणि परित्यज्य, आत्मनि एव सुखेन स्थितः। यथार्थतया मन्ये—"किञ्चित्कर्म न कदापि कृतम्"—यदा किञ्चित्कर्तव्यमुपस्थितम्, तदा तदाचरित्वा सुखेनास्मि स्थितः। योगिनः देहे स्थितस्य, क्रियाक्रियायाः आग्रहो नास्ति; संयोगवियोगाभावात्, अहं सुखेनास्मि स्थितः। स्थितिगमनशयनैः लाभहानिः न मम; तस्मात्सर्वत्र सुखेनास्मि स्थितः। स्वप्नकाले न मे नाशः, प्रयत्नकाले न मे सिद्धिः; ह्रासहर्षौ परित्यज्य, सुखेनास्मि स्थितः। सुखाद्यवस्थाः मनसि एव इति पुनः पुनः निरीक्ष्य, शुभाशुभौ परित्यज्य, सुखेनास्मि स्थितः। जनकः पुनरुवाच—यस्यान्तरं स्वभावतः शून्यं, परं विस्मृत्या विषयान्पश्यति, स सुप्तवत् जाग्रति, स्मृतिक्षयात्। मम कुतः सम्पत्तयः, कुतः मित्राणि, कुतः विषयाः? कुतः शास्त्रं, कुतः ज्ञानं, यदा सर्वासाम् आकाङ्क्षाणां क्षयः मम जातः। साक्षिणं परमात्मानं, ईश्वरं, आशाबन्धमोक्षाभावं च ज्ञात्वा, मम मोक्षे न किञ्चिद्व्यग्रता। यः अन्तरङ्गे शून्यः, बहिः स्वच्छन्दः, तस्य याः अवस्थाः उत्पद्यन्ते, ताः मूढस्येव; केवलं स एव ताः जानाति। अष्टावक्र उवाच—येनापि प्रकारेण उपदिश्यते, तृप्तमापन्नः पण्डितः तेन तुष्टः; साधकः तु यावत् जीवेत्, तावत् तत्र सन्देहमेव विन्दति। विषयेष्वनासक्तिः एव मोक्षः, विषयेषु रतिः एव बन्धः; एतदेव ज्ञातव्यं—यथेष्टं आचर। तत्त्वनिष्ठया वदन्तं पण्डितं च प्रबुद्धं च जनं मूकं जडं निष्क्रियं च करोति; तस्मात् विषयभोगेच्छवः तद् परित्यजन्ति। त्वं न देहः, न देहः तव; न भोक्ता, न कर्ता; त्वं चैतन्यमात्रं साक्षी सदा असङ्गः—सुखेन विचर। सङ्गद्वेषौ मनसो धर्मौ; मनः तव कदापि न; त्वं चैतन्यरूपः निर्भेदः अचलः—सुखेन विचर। आत्मानं सर्वेषु भूतेषु, सर्वाणि चात्मनि पश्यन्, अहङ्कारममकारौ त्यक्त्वा, सुखी भव। यस्मिनिदं विश्वं समुदेति, यथा सागरस्योर्मयः—स एव निःसंशयं सत्यम्; हे विज्ञानमूर्ते, चिन्तारहितः भव। श्रद्धास्व, वत्स, श्रद्धास्व—अत्र मा मोहितः भव; आत्मा तव स्वरूपं ज्ञानरूपः, दिव्यः, प्रकृत्यतिक्रान्तः। देहः गुणैः आवृतः स्थित्वा गच्छति च; आत्मा न गच्छति, न आगच्छति—कस्मात् तस्य शोचसि? देहस्य यावत्कालपर्यन्तं स्थितिः, वा अद्यैव तस्य गमनं—कः लाभहानिः तव, यः शुद्धचैतन्यरूपः? तव अनन्तसिन्धौ इदं विश्वतरङ्गाः स्वभावेन एव उद्भवन्ति; तेषां उदयापाये तव न लाभो न हानिः। वत्स, त्वं शुद्धचैतन्यरूपः; इदं जगत् तव न पृथक्; अतः कस्य, कथं, कुत्र वा त्यागग्रहणकल्पना? तवैकस्य अक्षरस्य शान्तस्य शुद्धस्य चैतन्याकाशस्य—कुतः जन्म, कुतः क्रिया, कुतोऽपि अहङ्कारः? यत्र यत्र पश्यसि, तत्र त्वमेव दृश्यसे; काचकङ्कणवलयः किम् सुवर्णात् पृथक् प्रकाशन्ते? 'अहं अयं, अयं नाहम्' इति भेदं त्यक्त्वा, सर्वमात्मैव इति ज्ञात्वा, सर्वकल्पनारहितः सुखी भव।