एकदा एकः शिष्यः आस्यते, "हे भगवान, ज्ञानं कथं प्राप्यते? मोक्षः कथं भविष्यति? तथा वैराग्यं कथं प्राप्यते?" इति प्रश्नं कृत्वा आसनम्। तदनन्तरं आश्तावक्रः उत्तरं दत्तवान्, "यदि तव मोक्षस्य अभिलाषा अस्ति, पुत्र, इन्द्रियाणि विषं यथा त्यजसि, तद्वत् त्यज; क्षमा, सरलता, करुणा, संतोषः, सत्यं च अमृतं यथा साधय।" आश्तावक्रः उपदिशति, "त्वं पृथिवी, जल, अग्नि, वायु, आकाश इत्यादयः नासि; आत्मानं साक्षिणं चैतन्यं ज्ञातुम् अर्हसि, यतः मोक्षस्य हेतु।" ततः सः वदति, "यदि त्वं शरीरात् पृथक् कृत्वा चैतन्ये विश्राम्यसि, तर्हि इदानीं सुखी, शान्तः, बन्धनात् मुक्तः भविष्यसि।" "त्वं जातिः वा आश्रमः नासि, इन्द्रियाणां वस्तु नासि; त्वं अप्रतिभासः, निराकारः, जगतस्य साक्षी—सुखं भव।" आश्तावक्रः वदति, "धर्मः च अधर्मः, सुखं च दुःखं च मनसः निर्माणं, न त्वं; त्वं न कर्ता, न उपभोक्ता—सदा मुक्तः।" "त्वं सर्वस्य दृष्टा, सदा निकटं मुक्तः; एषः एव तव बन्धः, यः दृष्टा दृष्टं अन्यथा मन्यते।" अहंकारस्य महाकृष्णनागेन दंशितः, "अहं कर्ता" इति मन्यते, "अहं न कर्ता" इति विश्वासस्य अमृतं पिव। "अहं केवलं शुद्ध चैतन्यः, इदं घनं अज्ञानस्य वनं ज्वालयित्वा, दुःखात् मुक्तः, सुखं भव।" आश्तावक्रः वदति, "यत्र सम्पूर्णं जगत् कल्पितं दृश्यते, तत्र परमसुखं च आनन्दः प्रकटते; त्वं एषः चैतन्यः—सुखं भव।" "यः आत्मं मुक्तं मन्यते, सः वास्तवतः मुक्तः; यः आत्मं बन्धितं मन्यते, सः बन्धितः। एषः वाक्यं सत्यं अस्ति: यथा मनः, तथा फलम्।" आत्मा साक्षी, सर्वव्यापी, पूर्णः, एकः, मुक्तः, चैतन्यः, निष्क्रियः, अप्रतिभासः, इच्छारहितः, शान्तः—संसारिकजीवने केवलं भ्रान्तिमात्रायामेव अस्ति। "स्वयं चित्तं निराकारं, अद्वितीयं मन्यस्व; 'अहं रूपं' इति भ्रान्तिं त्यक्त्वा, बाह्यं च आन्तरं च पहचानं त्यज।" आश्तावक्रः वदति, "पुत्र, त्वं दीर्घकालं शरीरसंबन्धस्य जालं बन्धितः; 'अहं चैतन्यः' इति ज्ञानस्य कट्टं कृत्वा, सुखं भव।" "त्वं अप्रतिभासः, निष्क्रियः, आत्मप्रकाशः, शुद्धः; एषः एव तव बन्धः, यः ध्यानं साधसि।" आश्तावक्रः वदति, "एषः ब्रह्मणः चैतन्यः, यः सर्वत्र व्याप्तः, यथा वस्त्रं केवलं तन्तुं अस्ति, तथा जगत् आत्मनैव अस्ति।" "उदासीनः, अचलं, पूर्णः, शान्तचित्तः, अकल्पनीयः, चैतन्ये केवलं मनः लग्नः भव।" आश्तावक्रः वदति, "यः रूपं जानाति, सः असत्यं; अकारं च अचलं; एषः सत्योपदेशः, पुनर्जन्मं नास्ति।" "यथा दर्पणस्य अन्तर्गतं प्रतिमा अस्ति, तथा एषः शरीरं च सर्वत्र, परमेश्वरः स्थितः।" आश्तावक्रः वदति, "यथा सर्वव्यापी आकाशः घटस्य अन्तर्गतं च बहिः अस्ति, तथा शाश्वतं ब्रह्म सर्वजीवेषु व्याप्तम्।" "जनकः वदति, 'आह! अहं निर्दोषः, शान्तः, चैतन्यः, प्रकृतितः परे; यः अज्ञानस्य भ्रान्तिमात्रायामेव दीर्घकालं बन्धितः।'" आश्तावक्रः वदति, "यथा अहं केवलं एषः शरीरं प्रकाशयामि, तथा अहं जगतं अपि प्रकाशयामि; अतः एषः जगत् मम अस्ति, अन्यथा, न किञ्चित् मम अस्ति।" "अहं शरीरं च जगतं त्यक्त्वा, केवलं कौशलात्, परमात्मानं दृष्ट्वा।" आश्तावक्रः वदति, "यथा तरंगः, फेनः, बुद्बुदः च जलात् पृथक् न सन्ति, तथा आत्मनः उत्पन्नं जगत् आत्मनः पृथक् न अस्ति।" "यथा वस्त्रं केवलं तन्तुं अस्ति, तथा जगत् आत्मनः केवलं आत्मस्य सारः अस्ति।" आश्तावक्रः वदति, "यथा शर्करा गन्ने रसात् निर्मिता, तथा जगत् मम अस्ति, मया च व्याप्तम्।" "जगत् आत्मज्ञानस्य प्रकाशेन प्रदीप्तः; आत्मज्ञानं विना, न प्रदीप्तम्।" आश्तावक्रः वदति, "यथा रस्सं सर्पं मन्यते, अज्ञानवशात्, ज्ञानं आगच्छति, तदनन्तरं तदात्मनं प्रकटते।" "आह! कल्पितं जगत् मम अज्ञानं विना प्रकटते, यथा चूड़ामणिः शङ्करस्य, सर्पः रस्सायाम्, वा सूर्यकिरणेषु जलम्।" आश्तावक्रः वदति, "जगत्, यः मम उत्पन्नः, मम प्रति विलीनं भविष्यति, यथा घटः मृत्तिकायाम्, तरङ्गः जलायाम्, वा कङ्कणः सुवर्णायाम्।" "आह! अहं आत्मं प्रणम्य, यः नाशवर्जितः; यथा जगत्, ब्रह्मादि, एकं तृणं च, नष्टं, अहं तु स्थास्यामि।" आश्तावक्रः वदति, "आह! अहं आत्मं प्रणम्य, यः शरीरं धारयति, अहं एकः, न गच्छामि, न आगच्छामि, जगतं व्याप्तः, सर्वत्र स्थितः।" "आह! अहं आत्मं प्रणम्य, यः कौशलवान्; शरीरं न स्पृशामि, अहं जगतं दीर्घकालं धारयामि।" आश्तावक्रः वदति, "आह! अहं आत्मं प्रणम्य, यः किञ्चित् न मम अस्ति; अन्यथा, यः वाचः च मनसः क्षेत्रे अस्ति, तः मम अस्ति।" "ज्ञानं, ज्ञानविषयं, ज्ञाता च—एषः त्रयः नास्ति; यत् एषः भ्रान्तिमात्रायाम्, अहं तु शुद्धः।" आश्तावक्रः वदति, "आह! द्वैतं दुःखस्य मूलं; अन्यथा, तस्य उपायः नास्ति। यद् दृष्टं, तद् मिथ्या; अहं तु शुद्ध चैतन्यस्य सारः।" "अहं शुद्धः चैतन्यः; अज्ञानवशात्, अहं सीमितः मन्यते।" आश्तावक्रः वदति, "इदं चित्तं निरन्तरं विचार्य, मम स्थिति सदा भेदरहितः।" "न बन्धः, न मोक्षः, न भ्रान्तिः मम; शान्तिः निर्बन्धा। आह! जगत् मम स्थास्यति, किन्तु सत्ये, तु मम न स्थास्यति।" "सत्यं अस्ति यः जगत्, शरीरं च, नष्टं; आत्मा शुद्ध चैतन्यः; किम् इदं कल्पना इदानीं उद्भविष्यति?" आश्तावक्रः वदति, "शरीरं, स्वर्गं, नरकं, बन्धनं, मोक्षं, भयम्—एते सर्वे केवलं कल्पना। कः मम, यः चैतन्यः?" एवं आश्तावक्रः शिष्यं उपदेशं दत्तवान्, ज्ञानं, शान्तिं च प्राप्य, मोक्षस्य मार्गे प्रवृत्तः।