ਭृਤ੍ਯੈਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕਲਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦੌਹਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੋਤ੍ਰਜੈਃ। ਵਿਹਸ੍ਯ ਧਿਕ੍ਕृਤੋ ਯੋਗੀ ਨ ਯਾਤਿ ਵਿਕृਤਿਂ ਮਨਾਕ੍
ਨੌਕਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਔਖਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਯੋਗੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋऽਪਿ ਨ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਖਿਨ੍ਨੋऽਪਿ ਨ ਚ ਖਿਦ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਦਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਤਾਂ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਜਾਨਤੇ
ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਜੀਬ ਅਵਸਥਾ, ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤੈਵ ਸਂਸਾਰੋ ਨ ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਕਾਰਾ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾ ਨਿਰਾਮਯਾਃ
ਕਰਤੱਬ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖਾਲੀ ਰੂਪ, ਬੇਰੂਪ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦ੍ ਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮੂਢਧੀਃ। ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਤੁ ਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਕੁਸ਼ਲੋ ਹਿ ਨਿਰਾਕੁਲਃ
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਮਾਸ੍ਤੇ ਸੁਖਂ ਸ਼ੇਤੇ ਸੁਖਮਾਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ। ਸੁਖਂ ਵਕ੍ਤਿ ਸੁਖਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇऽਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ—even ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨੈਵਾਰ੍ਤਿਰ੍ਲੋਕਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ। ਮਹਾਹृਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਗਤਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰਪਿ ਮੂਢਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿ ਰੁਪਜਾਯਤੇ। ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਪਿ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਫਲਭਾਗਿਨੀ
ਮੂਰਖ ਲਈ ਤਾਂ ਹਟ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹਟ ਜਾਣ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰਿਗ੍ਰਹੇषੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੂਢਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਦੇਹੇ ਵਿਗਲਿਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਰਾਗਃ ਕ੍ਵ ਵਿਰਾਗਤਾ
ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਵਿਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਸ ਲਈ ਫਿਰ ਲਗਾਵਾ ਤੇ ਵਿਰਾਗ ਦੋਵੇਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਾਸਕ੍ਤਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਮੂਢਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਨਯਾ ਸਾ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰੂਪਿਣੀ
ਮੂਰਖ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸੋਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰਂਭੇषੁ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਯਸ਼੍ਚਰੇਦ੍ ਬਾਲਵਨ੍ ਮੁਨਿਃ। ਨ ਲੇਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੋऽਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ
ਜੋ ਰਿਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ ਏਵ ਧਨ੍ਯ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਯਃ ਸਮਃ। ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ਨਿਸ੍ਤਰ੍षਮਾਨਸਃ
ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਧੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਸਂਸਾਰਃ ਕ੍ਵ ਚਾਭਾਸਃ ਕ੍ਵ ਸਾਧ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਚ ਸਾਧਨਂ। ਆਕਾਸ਼ਸ੍ਯੇਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੋ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫਰਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਭਰਮ, ਨਾ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਾਧਨਾ।
ਸ ਜਯਤ੍ਯਰ੍ਥਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਵਰਸਵਿਗ੍ਰਹਃ। ਅਕृਤ੍ਰਿਮੋऽਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਸਮਾਧਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਿੱਤੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਨ-ਸੰਪਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸੁਰਤ ਪੂਰੀ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਵਟੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਤਤਤ੍ਤ੍ਵੋ ਮਹਾਸ਼ਯਃ। ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਨਿਰਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ੀ ਸਦਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੀਰਸਃ
ਇਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾ ਭੋਗ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਖ ਦੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਦਾਦਿ ਜਗਦ੍ਦ੍ਵੈਤਂ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰਵਿਜृਂਭਿਤਂ। ਵਿਹਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੋਧਸ੍ਯ ਕਿਂ ਕृਤ੍ਯਮਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਫਿਰ ਕੀ ਕੰਮ ਬਚਦਾ ਹੈ?
ਭ੍ਰਮਭृਤਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਫੁਰਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨੈਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਵੀ, ਸਿਰਫ ਭਰਮ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਚਮਕ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫੁਰਣਰੂਪਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਭਾਵਮਪਸ਼੍ਯਤਃ। ਕ੍ਵ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਵ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਤ੍ਯਾਗਃ ਕ੍ਵ ਸ਼ਮੋऽਪਿ ਵਾ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ, ਨਾ ਵਿਰਾਗ, ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਫੁਰਤੋऽਨਨ੍ਤਰੂਪੇਣ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਚ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਃ। ਕ੍ਵ ਬਨ੍ਧਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਵ ਹਰ੍षਃ ਕ੍ਵ ਵਿषਾਦਿਤਾ
ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ, ਨਾ ਮੋਖ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਗਮੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸਂਸਾਰੇ ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਵਰ੍ਤਤੇ। ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰੋ ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਸ਼ੋਭਤੇ ਬੁਧਃ
ਜਿੱਥੇ ਬੁੱਧੀ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਮਾਇਆ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੈਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਸਨ੍ਤਾਪਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੁਨੇਃ। ਕ੍ਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਵ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਦੇਹੋऽਹਂ ਮਮੇਤਿ ਵਾ
ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ, ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ 'ਮੈਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ।
ਨਿਰੋਧਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਹਾਤਿ ਜਡਧੀਰ੍ਯਦਿ। ਮਨੋਰਥਾਨ੍ ਪ੍ਰਲਾਪਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤੁਮਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜੇ ਮੰਦਾ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਰੋਕਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਨ ਦੇ ਵਹਿਮ ਤੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨ੍ਦਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਤਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਨ ਜਹਾਤਿ ਵਿਮੂਢਤਾਂ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਬਹਿਰ੍ਯਤ੍ਨਾਦਨ੍ਤਰ੍ਵਿषਯਲਾਲਸਃ
ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਗਲਿਤਕਰ੍ਮਾ ਯੋ ਲੋਕਦृष੍ਟ੍ਯਾਪਿ ਕਰ੍ਮਕृਤ੍। ਨਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਵਸਰਂ ਕਰ੍ਮਂ ਵਕ੍ਤੁਮੇਵ ਨ ਕਿਂਚਨ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਦਿੱਸੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਤਮਃ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਵਾ ਹਾਨਂ ਕ੍ਵ ਚ ਨ ਕਿਂਚਨ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨਿਰਾਤਂਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਤਿਆਗ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ।
ਕ੍ਵ ਧੈਰ੍ਯਂ ਕ੍ਵ ਵਿਵੇਕਿਤ੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਨਿਰਾਤਂਕਤਾਪਿ ਵਾ। ਅਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨਿਃਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦੀ ਸੁਰਤ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਹੌਸਲਾ, ਨਾ ਸੋਝੀ, ਨਾ ਨਿਰਭੈਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨੈਵ ਨਰਕੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਨ ਚੈਵ ਹਿ। ਬਹੁਨਾਤ੍ਰ ਕਿਮੁਕ੍ਤੇਨ ਯੋਗਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਨ ਕਿਂਚਨ
ਨਾ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਨਾ ਨਰਕ, ਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ—ਯੋਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।
ਨੈਵ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ ਲਾਭਂ ਨਾਲਾਭੇਨਾਨੁਸ਼ੋਚਤਿ। ਧੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚਿਤ੍ਤਮਮृਤੇਨੈਵ ਪੂਰਿਤਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਘਾਟ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ। ਅਡੋਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਨ ਦੁष੍ਟਮਪਿ ਨਿਨ੍ਦਤਿ। ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਸ੍ਤृਪ੍ਤਃ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਮਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ। ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਮ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਧੀਰੋ ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਸਂਸਾਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਤਿ। ਹਰ੍षਾਮਰ੍षਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਨ ਮृਤੋ ਨ ਚ ਜੀਵਤਿ
ਅਡੋਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਰੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਉਂਦਾ।
ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦੌ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਵਿषਯੇषੁ ਚ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਃ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇऽਪਿ ਨਿਰਾਸ਼ਃ ਸ਼ੋਭਤੇ ਬੁਧਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ-ਪਤਨੀ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।