ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਮੂਢੋऽਭ੍ਯਾਸਰੂਪਿਣਾ। ਧਨ੍ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਿਯਃ

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤੋ ਭਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਧੀਰੋ ਹਿ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਭਾਕ੍

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰਾਧਾਰਾ ਗ੍ਰਹਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਮੂਢਾਃ ਸਂਸਾਰਪੋषਕਾਃ। ਏਤਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥਮੂਲਸ੍ਯ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਃ ਕृਤੋ ਬੁਧੈਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੜਨ ਤੇ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਮੂਢੋ ਯਤਃ ਸ਼ਮਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਮਵਲਂਬਤੇ। ਧੀਰਾਸ੍ਤਂ ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵ ਨਿਰੋਧੋ ਵਿਮੂਢਸ੍ਯ ਯੋ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ। ਸ੍ਵਾਰਾਮਸ੍ਯੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾਸਾਵਕृਤ੍ਰਿਮਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਸ੍ਯ ਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਭਾਵਕੋਪਰਃ। ਉਭਯਾਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰਾਕੁਲਃ

ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕੋਈ-ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਨ ਤੁ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਂਮੋਹਾਦ੍ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਟ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਲਂਬਮਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨਿਰਾਲਂਬੈਵ ਨਿष੍ਕਾਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਬੁੱਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿषਯਦ੍ਵੀਪਿਨੋ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਕਿਤਾਃ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਃ। ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਝਟਿਤਿ ਕ੍ਰੋਡਂ ਨਿਰੋਧੈਕਾਗ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਹਰਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਵਿषਯਦਨ੍ਤਿਨਃ। ਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਕृਤਚਾਟਵਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਝੂਠੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਫੁਸਲਾਏ ਵੀ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਨ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਰਿਕਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕੋ ਯੁਕ੍ਤਮਾਨਸਃ। ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਿਡਰ ਤੇ ਸਮਤੁਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਸ੍ਤੁਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਰਾਕੁਲਃ। ਨੈਵਾਚਾਰਮਨਾਚਾਰਮੌਦਾਸ੍ਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਚੰਗੇ ਨਾ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੂੰ।

ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਦਾ ਤਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ऋਜੁਃ। ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਪ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਵਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਾ ਹਿ ਬਾਲਵਤ੍

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਲ੍ਲਭਤੇ ਪਰਂ। ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਦਾ। ਤਦਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਸਮਝਦਾ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਚ੍ਛृਂਖਲਾਪ੍ਯਕृਤਿਕਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧੀਰਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ। ਨ ਤੁ ਸਸ੍ਪृਹਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮੂਢਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਰਿਮਾ

ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਬੇਰੋਕ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਝੂਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਲਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਭੋਗੈਰ੍ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਾਨ੍। ਨਿਰਸ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾ ਧੀਰਾ ਅਬਦ੍ਧਾ ਮੁਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਃ

ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਂ ਦੇਵਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਮਙ੍ਗਨਾਂ ਭੂਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਂ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਕਾਪਿ ਹृਦਿ ਵਾਸਨਾ

ਗਿਆਨੀ ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ, ਤੀਰਥ, ਇਸਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਭृਤ੍ਯੈਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕਲਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਦੌਹਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗੋਤ੍ਰਜੈਃ। ਵਿਹਸ੍ਯ ਧਿਕ੍ਕृਤੋ ਯੋਗੀ ਨ ਯਾਤਿ ਵਿਕृਤਿਂ ਮਨਾਕ੍

ਨੌਕਰਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਪੋਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਸ ਕੇ ਔਖਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਯੋਗੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।

ਸਨ੍ਤੁष੍ਟੋऽਪਿ ਨ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਖਿਨ੍ਨੋऽਪਿ ਨ ਚ ਖਿਦ੍ਯਤੇ। ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਦਸ਼ਾਂ ਤਾਂ ਤਾਂ ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਜਾਨਤੇ

ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਜੀਬ ਅਵਸਥਾ, ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤੈਵ ਸਂਸਾਰੋ ਨ ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੂਰਯਃ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਕਾਰਾ ਨਿਰਾਕਾਰਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਾ ਨਿਰਾਮਯਾਃ

ਕਰਤੱਬ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖਾਲੀ ਰੂਪ, ਬੇਰੂਪ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਾਦ੍ ਵ੍ਯਗ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮੂਢਧੀਃ। ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਤੁ ਕृਤ੍ਯਾਨਿ ਕੁਸ਼ਲੋ ਹਿ ਨਿਰਾਕੁਲਃ

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਮਾਸ੍ਤੇ ਸੁਖਂ ਸ਼ੇਤੇ ਸੁਖਮਾਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ। ਸੁਖਂ ਵਕ੍ਤਿ ਸੁਖਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇऽਪਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੱਤਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ—even ਜਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨੈਵਾਰ੍ਤਿਰ੍ਲੋਕਵਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਃ। ਮਹਾਹृਦ ਇਵਾਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਗਤਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ ਸ਼ੋਭਤੇ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦਾ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਿਵृਤ੍ਤਿਰਪਿ ਮੂਢਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿ ਰੁਪਜਾਯਤੇ। ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰਪਿ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਿਫਲਭਾਗਿਨੀ

ਮੂਰਖ ਲਈ ਤਾਂ ਹਟ ਜਾਣਾ ਵੀ ਇਕ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਝਦਾਰ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹਟ ਜਾਣ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰਿਗ੍ਰਹੇषੁ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਮੂਢਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਦੇਹੇ ਵਿਗਲਿਤਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕ੍ਵ ਰਾਗਃ ਕ੍ਵ ਵਿਰਾਗਤਾ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਵਿਰਾਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਉਸ ਲਈ ਫਿਰ ਲਗਾਵਾ ਤੇ ਵਿਰਾਗ ਦੋਵੇਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਾਸਕ੍ਤਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਮੂਢਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਨਯਾ ਸਾ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਰੂਪਿਣੀ

ਮੂਰਖ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸੋਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਰਂਭੇषੁ ਨਿष੍ਕਾਮੋ ਯਸ਼੍ਚਰੇਦ੍ ਬਾਲਵਨ੍ ਮੁਨਿਃ। ਨ ਲੇਪਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੋऽਪਿ ਕਰ੍ਮਣਿ

ਜੋ ਰਿਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।