ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਅਤਦ੍ਵਾਦੀਵ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਭਵੇਦਪਿ ਬਾਲਿਸ਼ਃ। ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਂਸਰਨ੍ਨਪਿ ਸ਼ੋਭਤੇ

ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵਿਚਾਰਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਧੀਰੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਗਤਃ। ਨ ਕਲ੍ਪਤੇ ਨ ਜਾਤਿ ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਅਸਮਾਧੇਰਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਨ੍ ਨ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨ ਚੇਤਰਃ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਹਂਕਾਰੋ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤਿ ਸਃ। ਨਿਰਹਂਕਾਰਧੀਰੇਣ ਨ ਕਿਂਚਿਦਕृਤਂ ਕृਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਂ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਮਕਰ੍ਤृ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਰ੍ਜਿਤਂ। ਨਿਰਾਸ਼ਂ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ

ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਤਾ-ਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚਲ-ਚਲਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਆਸ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਤੁਂ ਚੇष੍ਟਿਤੁਂ ਵਾਪਿ ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਕਿਂਤੁ ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਯੇਤਿ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ

ਜੇ ਮਨ ਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਰ੍ਥਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਮਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੂਢਤਾਂ। ਅਥਵਾ ਯਾਤਿ ਸਂਕੋਚਮਮੂਢਃ ਕੋऽਪਿ ਮੂਢਵਤ੍

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਜੋ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਉਲਝਿਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਿਰੋਧੋ ਵਾ ਮੂਢੈਰਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ। ਧੀਰਾਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਵਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਅਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਵਾ ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ। ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਃ

ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਜਤਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਂਚਂ ਨਿਰਾਮਯਂ। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਪਰਾ ਜਨਾਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਧ, ਜਾਗਰੂਕ, ਪਿਆਰੇ, ਪੂਰੇ, ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਮੂਢੋऽਭ੍ਯਾਸਰੂਪਿਣਾ। ਧਨ੍ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਿਯਃ

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤੋ ਭਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਧੀਰੋ ਹਿ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਭਾਕ੍

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰਾਧਾਰਾ ਗ੍ਰਹਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਮੂਢਾਃ ਸਂਸਾਰਪੋषਕਾਃ। ਏਤਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥਮੂਲਸ੍ਯ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਃ ਕृਤੋ ਬੁਧੈਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੜਨ ਤੇ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਮੂਢੋ ਯਤਃ ਸ਼ਮਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਮਵਲਂਬਤੇ। ਧੀਰਾਸ੍ਤਂ ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵ ਨਿਰੋਧੋ ਵਿਮੂਢਸ੍ਯ ਯੋ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ। ਸ੍ਵਾਰਾਮਸ੍ਯੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾਸਾਵਕृਤ੍ਰਿਮਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਸ੍ਯ ਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਭਾਵਕੋਪਰਃ। ਉਭਯਾਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰਾਕੁਲਃ

ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕੋਈ-ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਨ ਤੁ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਂਮੋਹਾਦ੍ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਟ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਲਂਬਮਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨਿਰਾਲਂਬੈਵ ਨਿष੍ਕਾਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਬੁੱਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿषਯਦ੍ਵੀਪਿਨੋ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਕਿਤਾਃ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਃ। ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਝਟਿਤਿ ਕ੍ਰੋਡਂ ਨਿਰੋਧੈਕਾਗ੍ਰਸਿਦ੍ਧਯੇ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਹਰਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੂष੍ਣੀਂ ਵਿषਯਦਨ੍ਤਿਨਃ। ਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਕृਤਚਾਟਵਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਝੂਠੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਫੁਸਲਾਏ ਵੀ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਨ ਮੁਕ੍ਤਿਕਾਰਿਕਾਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਿਃਸ਼ਙ੍ਕੋ ਯੁਕ੍ਤਮਾਨਸਃ। ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਨਿਡਰ ਤੇ ਸਮਤੁਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਸ੍ਤੁਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਰਾਕੁਲਃ। ਨੈਵਾਚਾਰਮਨਾਚਾਰਮੌਦਾਸ੍ਯਂ ਵਾ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਚੰਗੇ ਨਾ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨੂੰ।

ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਦਾ ਤਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ऋਜੁਃ। ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਪ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਵਾਪਿ ਤਸ੍ਯ ਚੇष੍ਟਾ ਹਿ ਬਾਲਵਤ੍

ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਲ੍ਲਭਤੇ ਪਰਂ। ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਵਾਤਂਤ੍ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍

ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁੱਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਾ ਦਰਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਮਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਦਾ। ਤਦਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਯਃ

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰਤਾ ਸਮਝਦਾ, ਨਾ ਭੋਗਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਆਪ ਹੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਚ੍ਛृਂਖਲਾਪ੍ਯਕृਤਿਕਾ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਧੀਰਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ। ਨ ਤੁ ਸਸ੍ਪृਹਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਮੂਢਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਰਿਮਾ

ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇ ਬੇਰੋਕ ਅਵਸਥਾ ਵੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਝੂਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਲਸਨ੍ਤਿ ਮਹਾਭੋਗੈਰ੍ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਗਿਰਿਗਹ੍ਵਰਾਨ੍। ਨਿਰਸ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾ ਧੀਰਾ ਅਬਦ੍ਧਾ ਮੁਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਯਃ

ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵਹਿਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯਂ ਦੇਵਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਮਙ੍ਗਨਾਂ ਭੂਪਤਿਂ ਪ੍ਰਿਯਂ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਂਪੂਜ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਕਾਪਿ ਹृਦਿ ਵਾਸਨਾ

ਗਿਆਨੀ ਜਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ, ਤੀਰਥ, ਇਸਤਰੀ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।