ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਯੇਨ ਦृष੍ਟਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੋऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍। ਕਿਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'। ਪਰ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਕੀ ਸੋਚੇ?

ਦृष੍ਟੋ ਯੇਨਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨਿਰੋਧਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤ੍ਵਸੌ। ਉਦਾਰਸ੍ਤੁ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਾਧ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਧੀਰੋ ਲੋਕਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਲੋਕਵਤ੍। ਨੋ ਸਮਾਧਿਂ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਨ ਲੋਪਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਸਮਾਧੀ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਭਟਕਣਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਘਾਟ।

ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਹੀਨੋ ਯਸ੍ਤृਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਬੁਧਃ। ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕृਤਂ ਤੇਨ ਲੋਕਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤਾ

ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਃ। ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤੇ ਸੁਖਮ੍

ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਨ ਜੋਗ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਕਰ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਨਿਰਾਲਂਬਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਃ। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਤੇਨ ਚੇष੍ਟਤੇ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਵਤ੍

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ।

ਅਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਹਰ੍षੋ ਨ ਵਿषਾਦਿਤਾ। ਸ ਸ਼ੀਤਲਹਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਦੇਹ ਇਵ ਰਾਜਯੇ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਨਾ ਗਮੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਨ ਜਿਹਾਸਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍। ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਾਚ੍ਛਤਰਾਤ੍ਮਨਃ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਘਾਟਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਸ੍ਯ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ। ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯੇਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਮਾਨੋ ਨਾਵਮਾਨਤਾ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਂ ਦੇਹੇਨ ਕਰ੍ਮੇਦਂ ਨ ਮਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਿਣਾ। ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਨੁਰੋਧੀ ਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਕਰੋਤਿ ਨ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁੱਧ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਅਤਦ੍ਵਾਦੀਵ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਭਵੇਦਪਿ ਬਾਲਿਸ਼ਃ। ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਂਸਰਨ੍ਨਪਿ ਸ਼ੋਭਤੇ

ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵਿਚਾਰਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਧੀਰੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਗਤਃ। ਨ ਕਲ੍ਪਤੇ ਨ ਜਾਤਿ ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਅਸਮਾਧੇਰਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਨ੍ ਨ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨ ਚੇਤਰਃ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਹਂਕਾਰੋ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤਿ ਸਃ। ਨਿਰਹਂਕਾਰਧੀਰੇਣ ਨ ਕਿਂਚਿਦਕृਤਂ ਕृਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਂ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਮਕਰ੍ਤृ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਰ੍ਜਿਤਂ। ਨਿਰਾਸ਼ਂ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ

ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਤਾ-ਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚਲ-ਚਲਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਆਸ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਤੁਂ ਚੇष੍ਟਿਤੁਂ ਵਾਪਿ ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਕਿਂਤੁ ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਯੇਤਿ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ

ਜੇ ਮਨ ਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਰ੍ਥਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਮਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੂਢਤਾਂ। ਅਥਵਾ ਯਾਤਿ ਸਂਕੋਚਮਮੂਢਃ ਕੋऽਪਿ ਮੂਢਵਤ੍

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਜੋ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਉਲਝਿਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਿਰੋਧੋ ਵਾ ਮੂਢੈਰਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ। ਧੀਰਾਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਵਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਅਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਵਾ ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ। ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਃ

ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਜਤਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਂਚਂ ਨਿਰਾਮਯਂ। ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਤਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਸਪਰਾ ਜਨਾਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਧ, ਜਾਗਰੂਕ, ਪਿਆਰੇ, ਪੂਰੇ, ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਮੂਢੋऽਭ੍ਯਾਸਰੂਪਿਣਾ। ਧਨ੍ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਿਯਃ

ਜੋ ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤੋ ਭਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਅਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਧੀਰੋ ਹਿ ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਭਾਕ੍

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰਾਧਾਰਾ ਗ੍ਰਹਵ੍ਯਗ੍ਰਾ ਮੂਢਾਃ ਸਂਸਾਰਪੋषਕਾਃ। ਏਤਸ੍ਯਾਨਰ੍ਥਮੂਲਸ੍ਯ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਃ ਕृਤੋ ਬੁਧੈਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੜਨ ਤੇ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਲਭਤੇ ਮੂਢੋ ਯਤਃ ਸ਼ਮਿਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਧੀਰਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਾਨਸਃ

ਮੂੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਦृष੍ਟਮਵਲਂਬਤੇ। ਧੀਰਾਸ੍ਤਂ ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਵ੍ਯਯਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਆਪ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵ ਨਿਰੋਧੋ ਵਿਮੂਢਸ੍ਯ ਯੋ ਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ। ਸ੍ਵਾਰਾਮਸ੍ਯੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾਸਾਵਕृਤ੍ਰਿਮਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੋਕ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਦਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵਸ੍ਯ ਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਭਾਵਕੋਪਰਃ। ਉਭਯਾਭਾਵਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਏਵਮੇਵ ਨਿਰਾਕੁਲਃ

ਕੋਈ-ਕੋਈ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਕੋਈ-ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਦ੍ਵਯਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਨ ਤੁ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਸਂਮੋਹਾਦ੍ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਮਨਿਰ੍ਵृਤਾਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਲਟ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰਾਲਂਬਮਨ੍ਤਰੇਣ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ। ਨਿਰਾਲਂਬੈਵ ਨਿष੍ਕਾਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ

ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਪਰ ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਬੁੱਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।