ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਵ੍ਯਾਮੋਹਮਾਤ੍ਰਵਿਰਤੌ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦਾਨਮਾਤ੍ਰਤਃ। ਵੀਤਸ਼ੋਕਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਵਰਣਦृष੍ਟਯਃ

ਜਦੋਂ ਭੁਲਾਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।

ਸਮਸ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਧੀਰੋ ਹਿ ਕਿਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਬਾਲਵਤ੍

ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਰੀਅਸ ਕਰੇ?

ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤੌ। ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਕਿਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਚ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੀ ਜਾਣਦਾ, ਕੀ ਆਖਦਾ ਜਾਂ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਅਯਂ ਸੋऽਹਮਯਂ ਨਾਹਂ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਿਕਲ੍ਪਨਾ। ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋਗੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨ ਚੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਨਾਤਿਬੋਧੋ ਨ ਮੂਢਤਾ। ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਚ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤੋ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਵਧੀਕ ਸਮਝ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ।

ਸ੍ਵਾਰਾਜ੍ਯੇ ਭੈਕ੍ਸ਼ਵृਤ੍ਤੌ ਚ ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਜਨੇ ਵਨੇ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨ ਵਿਸ਼ੇषੋऽਸ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ

ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣੀ ਪਏ, ਲਾਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਾਟਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।

ਕ੍ਵ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਕਾਮਃ ਕ੍ਵ ਚਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਵ ਵਿਵੇਕਿਤਾ। ਇਦਂ ਕृਤਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਧਰਮ, ਕਿੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਕਿੱਥੇ ਧਨ, ਕਿੱਥੇ ਸੋਝੀ? ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਨੇ ਦੁਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ 'ਇਹ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਕृਤ੍ਯਂ ਕਿਮਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਾਪਿ ਹृਦਿ ਰਂਜਨਾ। ਯਥਾ ਜੀਵਨਮੇਵੇਹ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਉਸ ਜੋਗੀ ਲਈ, ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਆਇਆ, ਉਹਵੇਂ ਹੀ ਜੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵ ਮੋਹਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਤਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਤਾ। ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸੀਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਮੋਹ, ਕਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ, ਕਿੱਥੇ ਧਿਆਨ, ਕਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ? ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਗਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਸ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕਰੋਤੁ ਵੈ। ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਃ ਕਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਯੇਨ ਦृष੍ਟਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੋऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍। ਕਿਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'। ਪਰ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਕੀ ਸੋਚੇ?

ਦृष੍ਟੋ ਯੇਨਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨਿਰੋਧਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤ੍ਵਸੌ। ਉਦਾਰਸ੍ਤੁ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਾਧ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਧੀਰੋ ਲੋਕਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਲੋਕਵਤ੍। ਨੋ ਸਮਾਧਿਂ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਨ ਲੋਪਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਸਮਾਧੀ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਭਟਕਣਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਘਾਟ।

ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਹੀਨੋ ਯਸ੍ਤृਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਬੁਧਃ। ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕृਤਂ ਤੇਨ ਲੋਕਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤਾ

ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਃ। ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤੇ ਸੁਖਮ੍

ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਨ ਜੋਗ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਕਰ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਨਿਰਾਲਂਬਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਃ। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਤੇਨ ਚੇष੍ਟਤੇ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਵਤ੍

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ।

ਅਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਹਰ੍षੋ ਨ ਵਿषਾਦਿਤਾ। ਸ ਸ਼ੀਤਲਹਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਦੇਹ ਇਵ ਰਾਜਯੇ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਨਾ ਗਮੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਨ ਜਿਹਾਸਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍। ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਾਚ੍ਛਤਰਾਤ੍ਮਨਃ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਘਾਟਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਸ੍ਯ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ। ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯੇਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਮਾਨੋ ਨਾਵਮਾਨਤਾ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਂ ਦੇਹੇਨ ਕਰ੍ਮੇਦਂ ਨ ਮਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਰੂਪਿਣਾ। ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਨੁਰੋਧੀ ਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਕਰੋਤਿ ਨ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁੱਧ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਅਤਦ੍ਵਾਦੀਵ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਭਵੇਦਪਿ ਬਾਲਿਸ਼ਃ। ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਖੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸਂਸਰਨ੍ਨਪਿ ਸ਼ੋਭਤੇ

ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਵਿਚਾਰਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਧੀਰੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਗਤਃ। ਨ ਕਲ੍ਪਤੇ ਨ ਜਾਤਿ ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰ-ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਅਸਮਾਧੇਰਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਾਨ੍ ਨ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨ ਚੇਤਰਃ। ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਲਪਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਚਿੱਤ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ। ਉਹ ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦਹਂਕਾਰੋ ਨ ਕਰੋਤਿ ਕਰੋਤਿ ਸਃ। ਨਿਰਹਂਕਾਰਧੀਰੇਣ ਨ ਕਿਂਚਿਦਕृਤਂ ਕृਤਮ੍

ਜਿੱਥੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਂ ਨ ਚ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਮਕਰ੍ਤृ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਰ੍ਜਿਤਂ। ਨਿਰਾਸ਼ਂ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ

ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਨਾ ਉਦਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਤਾ-ਪਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚਲ-ਚਲਾਵ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਆਸ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਤੁਂ ਚੇष੍ਟਿਤੁਂ ਵਾਪਿ ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ। ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਕਿਂਤੁ ਨਿਰ੍ਧ੍ਯਾਯੇਤਿ ਵਿਚੇष੍ਟਤੇ

ਜੇ ਮਨ ਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿਚ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੋ ਮੌਕੇ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਰ੍ਥਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਮਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੂਢਤਾਂ। ਅਥਵਾ ਯਾਤਿ ਸਂਕੋਚਮਮੂਢਃ ਕੋऽਪਿ ਮੂਢਵਤ੍

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸਿਮਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਜੋ ਉਲਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਾਹਰੋਂ ਉਲਝਿਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਿਰੋਧੋ ਵਾ ਮੂਢੈਰਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਭृਸ਼ਂ। ਧੀਰਾਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਪ੍ਤਵਤ੍ਸ੍ਵਪਦੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਮੰਦੇ ਲੋਕ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਸੁੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਅਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਵਾ ਮੂਢੋ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ। ਤਤ੍ਤ੍ਵਨਿਸ਼੍ਚਯਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਃ

ਮੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਜਤਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਕ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।