ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਨ ਹਿਂਸਾ ਨੈਵ ਕਾਰੁਣ੍ਯਂ ਨੌਦ੍ਧਤ੍ਯਂ ਨ ਚ ਦੀਨਤਾ। ਨਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨੈਵ ਚ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਂਸਰਣੇ ਨਰੇ

ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਇਆ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ। ਨਾ ਹੈਰਾਨੀ, ਨਾ ਉਤਸ਼ੇਪ—ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਨ ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿषਯਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਨ ਵਾ ਵਿषਯਲੋਲੁਪਃ। ਅਸਂਸਕ੍ਤਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਪਾਸ਼੍ਨੁਤੇ

ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਲਗਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੰਗ ਰਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਧਾਨਸਮਾਧਾਨਹਿਤਾਹਿਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾਃ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕੈਵਲ੍ਯਮਿਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ

ਸਮਾਧੀ, ਅਸਮਾਧੀ, ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਇਕੱਲੇਪਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ।

ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਲਿਤਸਰ੍ਵਾਸ਼ਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਕਰੋਤਿ ਨ

ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਮਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਆਸਾ ਮੁਕ ਗਈ, ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਮਨਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸਂਮੋਹਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਡ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ। ਦਸ਼ਾਂ ਕਾਮਪਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵੇਦ੍ ਗਲਿਤਮਾਨਸਃ

ਮਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਭਟਕਣ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸੁਸਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਉਹ ਜਿਹੀ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਯਸ੍ਯ ਬੋਧੋਦਯੇ ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਭਵਤਿ ਭ੍ਰਮਃ। ਤਸ੍ਮੈ ਸੁਖੈਕਰੂਪਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਤੇਜਸੇ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤਕ ਬੋਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਭਟਕਣਾ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਦਾ ਸੁਖ ਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਅਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਖਿਲਾਨ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਭੋਗਾਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍। ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਜਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍

ਸਭ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਦੁਃਖਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਜ੍ਵਾਲਾਦਗ੍ਧਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਪੀਯੂषਧਾਰਾਸਾਰਮृਤੇ ਸੁਖਮ੍

ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਕਰਤਵ ਦੇ ਦੁਖ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਨਾ ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਭਵੋऽਯਂ ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਪਰਮਰ੍ਥਤਃ। ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਭਾਵਃ ਸ੍ਵਭਾਵਨਾਂ ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਭਾਵਿਨਾਮ੍

ਇਹ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਦਾ ਅਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨ ਦੂਰਂ ਨ ਚ ਸਂਕੋਚਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮੇਵਾਤ੍ਮਨਃ ਪਦਂ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਯਾਸਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਂ ਨਿਰਂਜਨਮ੍

ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਮੋਹਮਾਤ੍ਰਵਿਰਤੌ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦਾਨਮਾਤ੍ਰਤਃ। ਵੀਤਸ਼ੋਕਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਵਰਣਦृष੍ਟਯਃ

ਜਦੋਂ ਭੁਲਾਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।

ਸਮਸ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਧੀਰੋ ਹਿ ਕਿਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਬਾਲਵਤ੍

ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਰੀਅਸ ਕਰੇ?

ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤੌ। ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਕਿਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਚ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੀ ਜਾਣਦਾ, ਕੀ ਆਖਦਾ ਜਾਂ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਅਯਂ ਸੋऽਹਮਯਂ ਨਾਹਂ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਿਕਲ੍ਪਨਾ। ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋਗੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨ ਚੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਨਾਤਿਬੋਧੋ ਨ ਮੂਢਤਾ। ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਚ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤੋ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਵਧੀਕ ਸਮਝ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ।

ਸ੍ਵਾਰਾਜ੍ਯੇ ਭੈਕ੍ਸ਼ਵृਤ੍ਤੌ ਚ ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਜਨੇ ਵਨੇ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨ ਵਿਸ਼ੇषੋऽਸ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ

ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣੀ ਪਏ, ਲਾਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਾਟਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।

ਕ੍ਵ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਕਾਮਃ ਕ੍ਵ ਚਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਵ ਵਿਵੇਕਿਤਾ। ਇਦਂ ਕृਤਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਧਰਮ, ਕਿੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਕਿੱਥੇ ਧਨ, ਕਿੱਥੇ ਸੋਝੀ? ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਨੇ ਦੁਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ 'ਇਹ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਕृਤ੍ਯਂ ਕਿਮਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਾਪਿ ਹृਦਿ ਰਂਜਨਾ। ਯਥਾ ਜੀਵਨਮੇਵੇਹ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਉਸ ਜੋਗੀ ਲਈ, ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਆਇਆ, ਉਹਵੇਂ ਹੀ ਜੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵ ਮੋਹਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਤਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਤਾ। ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸੀਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਮੋਹ, ਕਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ, ਕਿੱਥੇ ਧਿਆਨ, ਕਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ? ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਗਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਮਿਦਂ ਦृष੍ਟਂ ਸ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਕਰੋਤੁ ਵੈ। ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਃ ਕਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

ਯੇਨ ਦृष੍ਟਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੋऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍। ਕਿਂ ਚਿਨ੍ਤਯਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੋਚੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'। ਪਰ ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਕੀ ਸੋਚੇ?

ਦृष੍ਟੋ ਯੇਨਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨਿਰੋਧਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤ੍ਵਸੌ। ਉਦਾਰਸ੍ਤੁ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਾਧ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਧੀਰੋ ਲੋਕਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤੋ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋऽਪਿ ਲੋਕਵਤ੍। ਨੋ ਸਮਾਧਿਂ ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਂ ਨ ਲੋਪਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਤਿ

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਸਮਾਧੀ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਭਟਕਣਾ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਘਾਟ।

ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਹੀਨੋ ਯਸ੍ਤृਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਬੁਧਃ। ਨੈਵ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕृਤਂ ਤੇਨ ਲੋਕਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤਾ

ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਵਾ ਨੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗ੍ਰਹਃ। ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ਕृਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤੇ ਸੁਖਮ੍

ਕੰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹਟ ਜਾਵੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਨ ਜੋਗ ਆਉਂਦਾ, ਉਹ ਕਰ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਨਿਰਾਲਂਬਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਃ। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਾਤੇਨ ਚੇष੍ਟਤੇ ਸ਼ੁष੍ਕਪਰ੍ਣਵਤ੍

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ।

ਅਸਂਸਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨ ਹਰ੍षੋ ਨ ਵਿषਾਦਿਤਾ। ਸ ਸ਼ੀਤਲਹਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਦੇਹ ਇਵ ਰਾਜਯੇ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਨਾ ਗਮੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਾਂਗ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਨ ਜਿਹਾਸਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਨ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍। ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲਾਚ੍ਛਤਰਾਤ੍ਮਨਃ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਘਾਟਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੋऽਸ੍ਯ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ। ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯੇਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਨ ਮਾਨੋ ਨਾਵਮਾਨਤਾ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।