ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਜੀਵਿਤੇ ਮਰਣੇ ਤਥਾ। ਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਦਾਰਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਤਾ ਨ ਹਿ

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ, ਮੁਕਤੀ, ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮੌਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

ਵਾਂਛਾ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਲਯੇ ਨ ਦ੍ਵੇषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਥਿਤੌ। ਯਥਾ ਜੀਵਿਕਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਨ੍ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍

ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਧਨਵੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਨੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨੇਤ੍ਯੇਵਂ ਗਲਿਤਧੀਃ ਕृਤੀ। ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ਨਸ੍ਤੇ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍

ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਵृਥਾ ਚੇष੍ਟਾ ਵਿਕਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ। ਨ ਸ੍ਪृਹਾ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ

ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹਨ, ਇੰਦਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਲਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਰਾਗ।

ਨ ਜਗਰ੍ਤਿ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾਤਿ ਨੋਨ੍ਮੀਲਤਿ ਨ ਮੀਲਤਿ। ਅਹੋ ਪਰਦਸ਼ਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮੁਕ੍ਤਚੇਤਸਃ

ਉਹ ਨਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਹ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਨੋਖਾ ਹਾਲ ਹੈ—ਕਿਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਮਲਾਸ਼ਯਃ। ਸਮਸ੍ਤਵਾਸਨਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਰਾਜਤੇ

ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਜ਼ਾਦ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ ਗृਣ੍ਹਨ੍ ਵਦਨ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍। ਈਹਿਤਾਨੀਹਿਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਬੋਲਦਾ, ਤੁਰਦਾ—ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

ਨ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ। ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਗृਣ੍ਹਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੀਰਸਃ

ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ—ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਸਵਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਨੁਰਾਗਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਵਾ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਂ। ਅਵਿਹ੍ਵਲਮਨਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੁਕਤ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸੁਖੇ ਦੁਃਖੇ ਨਰੇ ਨਾਰ੍ਯਾਂ ਸਂਪਤ੍ਸੁ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਚ। ਵਿਸ਼ੇषੋ ਨੈਵ ਧੀਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ

ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ—ਸਮਝਦਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ।

ਨ ਹਿਂਸਾ ਨੈਵ ਕਾਰੁਣ੍ਯਂ ਨੌਦ੍ਧਤ੍ਯਂ ਨ ਚ ਦੀਨਤਾ। ਨਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨੈਵ ਚ ਕ੍ਸ਼ੋਭਃ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਂਸਰਣੇ ਨਰੇ

ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹਿੰਸਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਇਆ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ। ਨਾ ਹੈਰਾਨੀ, ਨਾ ਉਤਸ਼ੇਪ—ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।

ਨ ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿषਯਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਨ ਵਾ ਵਿषਯਲੋਲੁਪਃ। ਅਸਂਸਕ੍ਤਮਨਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਪਾਸ਼੍ਨੁਤੇ

ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਲਗਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੰਗ ਰਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਧਾਨਸਮਾਧਾਨਹਿਤਾਹਿਤਵਿਕਲ੍ਪਨਾਃ। ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕੈਵਲ੍ਯਮਿਵ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ

ਸਮਾਧੀ, ਅਸਮਾਧੀ, ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਇਕੱਲੇਪਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ।

ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਂਕਾਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਲਿਤਸਰ੍ਵਾਸ਼ਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਕਰੋਤਿ ਨ

ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਮਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਅੰਦਰੋਂ ਸਭ ਆਸਾ ਮੁਕ ਗਈ, ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਮਨਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸਂਮੋਹਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਡ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ। ਦਸ਼ਾਂ ਕਾਮਪਿ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵੇਦ੍ ਗਲਿਤਮਾਨਸਃ

ਮਨ ਦੀ ਚਮਕ, ਭਟਕਣ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸੁਸਤਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ, ਉਹ ਜਿਹੀ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਯਸ੍ਯ ਬੋਧੋਦਯੇ ਤਾਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦ੍ ਭਵਤਿ ਭ੍ਰਮਃ। ਤਸ੍ਮੈ ਸੁਖੈਕਰੂਪਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਤੇਜਸੇ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤਕ ਬੋਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਭਟਕਣਾ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਦਾ ਸੁਖ ਰੂਪ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਅਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਖਿਲਾਨ੍ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਭੋਗਾਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪੁष੍ਕਲਾਨ੍। ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਜਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍

ਸਭ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਦੁਃਖਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡਜ੍ਵਾਲਾਦਗ੍ਧਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਃ। ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਪੀਯੂषਧਾਰਾਸਾਰਮृਤੇ ਸੁਖਮ੍

ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਕਰਤਵ ਦੇ ਦੁਖ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਨਾ ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਭਵੋऽਯਂ ਭਾਵਨਾਮਾਤ੍ਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਪਰਮਰ੍ਥਤਃ। ਨਾਸ੍ਤ੍ਯਭਾਵਃ ਸ੍ਵਭਾਵਨਾਂ ਭਾਵਾਭਾਵਵਿਭਾਵਿਨਾਮ੍

ਇਹ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤ ਦਾ ਅਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਨ ਦੂਰਂ ਨ ਚ ਸਂਕੋਚਾਲ੍ਲਬ੍ਧਮੇਵਾਤ੍ਮਨਃ ਪਦਂ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਯਾਸਂ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਂ ਨਿਰਂਜਨਮ੍

ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੰਗੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਮੋਹਮਾਤ੍ਰਵਿਰਤੌ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦਾਨਮਾਤ੍ਰਤਃ। ਵੀਤਸ਼ੋਕਾ ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ਨਿਰਾਵਰਣਦृष੍ਟਯਃ

ਜਦੋਂ ਭੁਲਾਵਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਮਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।

ਸਮਸ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਤ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਧੀਰੋ ਹਿ ਕਿਮਭ੍ਯਸ੍ਯਤਿ ਬਾਲਵਤ੍

ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਰੀਅਸ ਕਰੇ?

ਆਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਚ ਕਲ੍ਪਿਤੌ। ਨਿष੍ਕਾਮਃ ਕਿਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਕਿਂ ਬ੍ਰੂਤੇ ਚ ਕਰੋਤਿ ਕਿਮ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਣਾ-ਨਾ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਕਲਪਨਾ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੀ ਜਾਣਦਾ, ਕੀ ਆਖਦਾ ਜਾਂ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਅਯਂ ਸੋऽਹਮਯਂ ਨਾਹਂ ਇਤਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਵਿਕਲ੍ਪਨਾ। ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤੂष੍ਣੀਂਭੂਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੋਗੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਨ ਚੈਕਾਗ੍ਰ੍ਯਂ ਨਾਤਿਬੋਧੋ ਨ ਮੂਢਤਾ। ਨ ਸੁਖਂ ਨ ਚ ਵਾ ਦੁਃਖਂ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤੋ ਭਟਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਿਆਨ, ਨਾ ਵਧੀਕ ਸਮਝ, ਨਾ ਮੂਰਖਤਾ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਦੁੱਖ।

ਸ੍ਵਾਰਾਜ੍ਯੇ ਭੈਕ੍ਸ਼ਵृਤ੍ਤੌ ਚ ਲਾਭਾਲਾਭੇ ਜਨੇ ਵਨੇ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਨ ਵਿਸ਼ੇषੋऽਸ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ

ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣੀ ਪਏ, ਲਾਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਾਟਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ।

ਕ੍ਵ ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਕਾਮਃ ਕ੍ਵ ਚਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਵ ਵਿਵੇਕਿਤਾ। ਇਦਂ ਕृਤਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਧਰਮ, ਕਿੱਥੇ ਇੱਛਾ, ਕਿੱਥੇ ਧਨ, ਕਿੱਥੇ ਸੋਝੀ? ਜਿਸ ਜੋਗੀ ਨੇ ਦੁਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ 'ਇਹ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਕृਤ੍ਯਂ ਕਿਮਪਿ ਨੈਵਾਸ੍ਤਿ ਨ ਕਾਪਿ ਹृਦਿ ਰਂਜਨਾ। ਯਥਾ ਜੀਵਨਮੇਵੇਹ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ

ਉਸ ਜੋਗੀ ਲਈ, ਜੋ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਆਇਆ, ਉਹਵੇਂ ਹੀ ਜੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵ ਮੋਹਃ ਕ੍ਵ ਚ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਕ੍ਵ ਤਦ੍ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕ੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਤਾ। ਸਰ੍ਵਸਂਕਲ੍ਪਸੀਮਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਕਿੱਥੇ ਮੋਹ, ਕਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ, ਕਿੱਥੇ ਧਿਆਨ, ਕਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ? ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਗਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।