ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਃ ਸ੍ਫੂਰ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ

ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੇਵਲ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣੋ। ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।

ਏਕ ਏਵ ਭਵਾਂਭੋਧਾਵਾਸੀਦਸ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਨ ਤੇ ਬਨ੍ਧੋऽਸ੍ਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਵਾ ਕृਤ੍ਯਕृਤ੍ਯਃ ਸੁਖਂ ਚਰ

ਇਕੋ ਜੀਵਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ, ਹੁਣ, ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਨਾ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਛੱਡਣਾ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਓ।

ਮਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯ ਚਿਨ੍ਮਯ। ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਨਨ੍ਦਵਿਗ੍ਰਹੇ

ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਾ ਉਲਝਾ, ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ। ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ, ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ।

ਤ੍ਯਜੈਵ ਧ੍ਯਾਨਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਾ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਹृਦਿ ਧਾਰਯ। ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵਂ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵਾਸਿ ਕਿਂ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਸਿ

ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਦੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖ। ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਮੁਕਤ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ?

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਆਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ਼ृਣੁ ਵਾ ਤਾਤ ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ। ਤਥਾਪਿ ਨ ਤਵ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ऋਤੇ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣ ਲੈ ਜਾਂ ਸਮਝਾ ਲੈ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸੁਖ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਭੋਗਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਧਿਂ ਵਾ ਕੁਰੁ ਵਿਜ੍ਞ ਤਥਾਪਿ ਤੇ। ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਰਸ੍ਤਸਰ੍ਵਾਸ਼ਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਰੋਚਯਿष੍ਯਤਿ

ਸੁਝੀ ਹੋਈਏ, ਭੋਗ ਕਰ, ਕਰਮ ਕਰ ਜਾਂ ਸਮਾਧੀ ਲਾ—ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਵੇਗਾ।

ਆਯਾਸਾਤ੍ਸਕਲੋ ਦੁਃਖੀ ਨੈਨਂ ਜਾਨਾਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ। ਅਨੇਨੈਵੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਧਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਮ੍

ਹਰ ਕੋਈ ਜਤਨ ਕਰ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਮਨੁੱਖ ਅਸਲੀ ਚੈਨ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਾਪਾਰੇ ਖਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਨਿਮੇषੋਨ੍ਮੇषਯੋਰਪਿ। ਤਸ੍ਯਾਲਸ੍ਯ ਧੁਰੀਣਸ੍ਯ ਸੁਖਂ ਨਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍

ਜੋ blink ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਲਸੀ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਅਸਲੀ ਸੁਖ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

ਇਦਂ ਕृਤਮਿਦਂ ਨੇਤਿ ਦ੍ਵਂਦ੍ਵੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਯਦਾ ਮਨਃ। ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍

ਜਦੋਂ ਮਨ 'ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੇ ਦੁੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਰਕ੍ਤੋ ਵਿषਯਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਰਾਗੀ ਵਿषਯਲੋਲੁਪਃ। ਗ੍ਰਹਮੋਕ੍ਸ਼ਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ਨ ਰਾਗਵਾਨ੍

ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈ; ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਗੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਾ ਵੈਰਾਗੀ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਗੀ।

ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਤਾ ਤਾਵਤ੍ਸਂਸਾਰਵਿਟਪਾਂਕੁਰਃ। ਸ੍ਪृਹਾ ਜੀਵਤਿ ਯਾਵਦ੍ ਵੈ ਨਿਰ੍ਵਿਚਾਰਦਸ਼ਾਸ੍ਪਦਮ੍

ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਛਾ ਜਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪੌਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਨਿਰਵਿਚਾਰ ਅਵਸਥਾ ਆਉਣ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੌ ਜਾਯਤੇ ਰਾਗੋ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤੌ ਦ੍ਵੇष ਏਵ ਹਿ। ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਬਾਲਵਦ੍ ਧੀਮਾਨ੍ ਏਵਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ

ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਸਿਆਣਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਰਾਗੀ ਦੁਃਖਜਿਹਾਸਯਾ। ਵੀਤਰਾਗੋ ਹਿ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਨ ਖਿਦ੍ਯਤਿ

ਰਾਗੀ ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵੈਰਾਗੀ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਯਸ੍ਯਾਭਿਮਾਨੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੇऽਪਿ ਦੇਹੇऽਪਿ ਮਮਤਾ ਤਥਾ। ਨ ਚ ਜ੍ਞਾਨੀ ਨ ਵਾ ਯੋਗੀ ਕੇਵਲਂ ਦੁਃਖਭਾਗਸੌ

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ 'ਮੇਰੀ' ਹੋਣ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਨਾ ਯੋਗੀ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਖ ਦਾ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੈ।

ਹਰੋ ਯਦ੍ਯੁਪਦੇष੍ਟਾ ਤੇ ਹਰਿਃ ਕਮਲਜੋऽਪਿ ਵਾ। ਤਥਾਪਿ ਨ ਤਵ ਸ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਵਿਸ੍ਮਰਣਾਦृਤੇ

ਚਾਹੇ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸੁਖ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਨਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸਫਲਂ ਤਥਾ। ਤृਪ੍ਤਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਏਕਾਕੀ ਰਮਤੇ ਤੁ ਯਃ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਸਦਾ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਮਦਾ ਹੈ।

ਨ ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾ ਹਨ੍ਤ ਖਿਦ੍ਯਤਿ। ਯਤ ਏਕੇਨ ਤੇਨੇਦਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲਮ੍

ਜੋ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਜਾਤੁ ਵਿषਯਾਃ ਕੇऽਪਿ ਸ੍ਵਾਰਾਮਂ ਹਰ੍षਯਨ੍ਤ੍ਯਮੀ। ਸਲ੍ਲਕੀਪਲ੍ਲਵਪ੍ਰੀਤਮਿਵੇਭਂ ਨਿਂਬਪਲ੍ਲਵਾਃ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ ਸੱਲਕੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।

ਯਸ੍ਤੁ ਭੋਗੇषੁ ਭੁਕ੍ਤੇषੁ ਨ ਭਵਤ੍ਯਧਿਵਾਸਿਤਾ। ਅਭੁਕ੍ਤੇषੁ ਨਿਰਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ੀ ਤਦृਸ਼ੋ ਭਵਦੁਰ੍ਲਭਃ

ਜੋ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ੁਰਿਹ ਸਂਸਾਰੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਭੋਗਮੋਕ੍ਸ਼ਨਿਰਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ੀ ਵਿਰਲੋ ਹਿ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕ ਭੋਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਮੁਕਤੀ; ਪਰ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਜੀਵਿਤੇ ਮਰਣੇ ਤਥਾ। ਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਦਾਰਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਤਾ ਨ ਹਿ

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ, ਮੁਕਤੀ, ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮੌਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

ਵਾਂਛਾ ਨ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਲਯੇ ਨ ਦ੍ਵੇषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਥਿਤੌ। ਯਥਾ ਜੀਵਿਕਯਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਨ੍ਯ ਆਸ੍ਤੇ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍

ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਧਨਵੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਨੇਨ ਜ੍ਞਾਨੇਨੇਤ੍ਯੇਵਂ ਗਲਿਤਧੀਃ ਕृਤੀ। ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ਨਸ੍ਤੇ ਯਥਾ ਸੁਖਮ੍

ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਵृਥਾ ਚੇष੍ਟਾ ਵਿਕਲਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ। ਨ ਸ੍ਪृਹਾ ਨ ਵਿਰਕ੍ਤਿਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਂਸਾਰਸਾਗਰੇ

ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕੰਮ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹਨ, ਇੰਦਰੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਾਲਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਰਾਗ।

ਨ ਜਗਰ੍ਤਿ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾਤਿ ਨੋਨ੍ਮੀਲਤਿ ਨ ਮੀਲਤਿ। ਅਹੋ ਪਰਦਸ਼ਾ ਕ੍ਵਾਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮੁਕ੍ਤਚੇਤਸਃ

ਉਹ ਨਾ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਹ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਨੋਖਾ ਹਾਲ ਹੈ—ਕਿਤੇ ਉਹ ਮੁਕਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਮਲਾਸ਼ਯਃ। ਸਮਸ੍ਤਵਾਸਨਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਰਾਜਤੇ

ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਜ਼ਾਦ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਨ੍ ਅਸ਼੍ਨਨ੍ ਗृਣ੍ਹਨ੍ ਵਦਨ੍ ਵ੍ਰਜਨ੍। ਈਹਿਤਾਨੀਹਿਤੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਖਾਂਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਬੋਲਦਾ, ਤੁਰਦਾ—ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ।

ਨ ਨਿਨ੍ਦਤਿ ਨ ਚ ਸ੍ਤੌਤਿ ਨ ਹृष੍ਯਤਿ ਨ ਕੁਪ੍ਯਤਿ। ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਗृਣ੍ਹਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੀਰਸਃ

ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦਾ। ਨਾ ਦਿੰਦਾ, ਨਾ ਲੈਂਦਾ—ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਸਵਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਨੁਰਾਗਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਵਾ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਂ। ਅਵਿਹ੍ਵਲਮਨਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਮੁਕ੍ਤ ਏਵ ਮਹਾਸ਼ਯਃ

ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਮੁਕਤ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।