ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੂ ਦੈਵਾਦੇਵੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਸਾਧ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ੀ ਨਿਰਾਯਾਸਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਜਨਮ-ਮੌਤ—all ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਤੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।

ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਜਾਯਤੇ ਦੁਃਖਂ ਨਾਨ੍ਯਥੇਹੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਤਯਾ ਹੀਨਃ ਸੁਖੀ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਲਿਤਸ੍ਪृਹਃ

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਖੁਸ਼, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇ ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਹਂ ਦੇਹੋ ਨ ਮੇ ਦੇਹੋ ਬੋਧੋऽਹਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਕੈਵਲ੍ਯਂ ਇਵ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯਕृਤਂ ਕृਤਮ੍

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਬੋਧ ਹਾਂ', ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਵਰਗਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਂਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਅਹਮੇਵੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਿਨਿਰ੍ਵृਤਃ

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ 'ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ', ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਤੱਕ, ਜੋ ਅਟੱਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਨਾ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯੀ। ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਃ ਸ੍ਫੂਰ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰੋ ਨ ਕਿਂਚਿਦਿਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ 'ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ', ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਐਸਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਜਨਕ ਉਵਾਚ॥ ਕਾਯਕृਤ੍ਯਾਸਹਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤੋ ਵਾਗ੍ਵਿਸ੍ਤਰਾਸਹਃ। ਅਥ ਚਿਨ੍ਤਾਸਹਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ; ਫਿਰ ਬੋਲ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਭਾਵੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੇਰਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚਾਤ੍ਮਨਃ। ਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪੈਕਾਗ੍ਰਹृਦਯ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਇੱਕਾਗਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਸਮਾਧ੍ਯਾਸਾਦਿਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੌ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ ਸਮਾਧਯੇ। ਏਵਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨਿਯਮਂ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਵਿਰਹਾਦ੍ ਏਵਂ ਹਰ੍षਵਿषਾਦਯੋਃ। ਅਭਾਵਾਦਦ੍ਯ ਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਲੈਣ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਆਸ਼੍ਰਮਾਨਾਸ਼੍ਰਮਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਵੀਕृਤਵਰ੍ਜਨਂ। ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਮਮ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯੈਤੈਰੇਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਆਸ਼ਰਮ, ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਧਿਆਨ, ਤੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਨਾ ਹੀ ਹਨ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਕਰ੍ਮਾਨੁष੍ਠਾਨਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਯਥੈਵੋਪਰਮਸ੍ਤਥਾ। ਬੁਧ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗਿਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਜਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਅਚਿਂਤ੍ਯਂ ਚਿਂਤ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਚਿਨ੍ਤਾਰੂਪਂ ਭਜਤ੍ਯਸੌ। ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਭਾਵਨਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਵਮੇਵਾਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ

ਅਸੰਭਵ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਸੋਚ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਏਵਮੇਵ ਕृਤਂ ਯੇਨ ਸ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵੇਦਸੌ। ਏਵਮੇਵ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਯਃ ਸ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵੇਦਸੌ

ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਇਹੀ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਨਕ ਉਵਾਚ॥ ਅਕਿਂਚਨਭਵਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥਂ ਕੌਪੀਨਤ੍ਵੇऽਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਂ। ਤ੍ਯਾਗਾਦਾਨੇ ਵਿਹਾਯਾਸ੍ਮਾਦਹਮਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਣਾ, ਲੰਗੋਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਲੈਣ ਤੇ ਛੱਡਣ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਖੇਦਃ ਕਾਯਸ੍ਯ ਜਿਹ੍ਵਾ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਖੇਦ੍ਯਤੇ। ਮਨਃ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਤਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸੁਖਮ੍

ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਥੱਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਜੀਭ, ਕਦੇ ਮਨ; ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।

ਕृਤਂ ਕਿਮਪਿ ਨੈਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਯਦਾ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਾਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਕृਤ੍ਵਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਸੱਚੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਕਿ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਦੋਂ ਜੋ ਕਰਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਕਰ੍ਮਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਭਾਵਾ ਦੇਹਸ੍ਥਯੋਗਿਨਃ। ਸਂਯੋਗਾਯੋਗਵਿਰਹਾਦਹਮਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਜੋ ਯੋਗੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਰਮ ਜਾਂ ਅਕਰਮ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਨਹੀਂ; ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਅਰ੍ਥਾਨਰ੍ਥੌ ਨ ਮੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਗਤ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ਯਨੇਨ ਵਾ। ਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਪਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਹਮਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਜਾਣ, ਜਾਂ ਲੈਟਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਖੜ੍ਹਾ, ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਸ੍ਵਪਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮੇ ਹਾਨਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਯਤ੍ਨਵਤੋ ਨ ਵਾ। ਨਾਸ਼ੋਲ੍ਲਾਸੌ ਵਿਹਾਯਾਸ੍ਮਦਹਮਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ; ਨਾਸ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਸੁਖਾਦਿਰੂਪਾ ਨਿਯਮਂ ਭਾਵੇष੍ਵਾਲੋਕ੍ਯ ਭੂਰਿਸ਼ਃ। ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੇ ਵਿਹਾਯਾਸ੍ਮਾਦਹਮਾਸੇ ਯਥਾਸੁਖਮ੍

ਖੁਸ਼ੀ ਆਦਿ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

ਜਨਕ ਉਵਾਚ॥ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਚਿਤ੍ਤੋ ਯਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ ਭਾਵਭਾਵਨਃ। ਨਿਦ੍ਰਿਤੋ ਬੋਧਿਤ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਂਸ੍ਮਰਣੋ ਹਿ ਸਃ

ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿਚ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸੁੱਤੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਕ੍ਵ ਧਨਾਨਿ ਕ੍ਵ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਵ ਮੇ ਵਿषਯਦਸ੍ਯਵਃ। ਕ੍ਵ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਵ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਮੇ ਗਲਿਤਾ ਸ੍ਪृਹਾ

ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਦੌਲਤ, ਕਿੱਥੇ ਦੋਸਤ, ਕਿੱਥੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ? ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆਨ, ਜਦ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੈ?

ਵਿਜ੍ਞਾਤੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਪੁਰੁषੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ਚੇਸ਼੍ਵਰੇ। ਨੈਰਾਸ਼੍ਯੇ ਬਂਧਮੋਕ੍ਸ਼ੇ ਚ ਨ ਚਿਂਤਾ ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਮਮ

ਸাক্ষੀ-ਆਤਮਾ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਸ, ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।

ਅਂਤਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸ਼ੂਨ੍ਯਸ੍ਯ ਬਹਿਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਚਾਰਿਣਃ। ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯੇਵ ਦਸ਼ਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਜਾਨਤੇ

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰ ਉਵਾਚ॥ ਯਥਾਤਥੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਕृਤਾਰ੍ਥਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍। ਆਜੀਵਮਪਿ ਜਿਜ੍ਞਾਸੁਃ ਪਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਮੁਹ੍ਯਤਿ

ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਉਸ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿषਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਬਨ੍ਧੋ ਵੈषਯਿਕੋ ਰਸਃ। ਏਤਾਵਦੇਵ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ

ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਇੰਦਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਹੈ; ਬੰਧਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਮਝਣੀ ਗੱਲ ਹੈ—ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਕਰੋ।

ਵਾਗ੍ਮਿਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਨਮਹੋਦ੍ਯੋਗਂ ਜਨਂ ਮੂਕਜਡਾਲਸਂ। ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਬੋਧੋऽਯਮਤਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਭਿਃ

ਸਚ ਦੀ ਪਹਚਾਨ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਪ, ਮੰਦੇ ਤੇ ਆਲਸੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਲੋਕ ਭੋਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਪਹਚਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨ ਤ੍ਵਂ ਦੇਹੋ ਨ ਤੇ ਦੇਹੋ ਭੋਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤਾ ਨ ਵਾ ਭਵਾਨ੍। ਚਿਦ੍ਰੂਪੋऽਸਿ ਸਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸ਼ਃ ਸੁਖਂ ਚਰ

ਤੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੇਰਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਨਾ ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਤੂੰ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਬੇਪਰਵਾਹ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਓ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषੌ ਮਨੋਧਰ੍ਮੌ ਨ ਮਨਸ੍ਤੇ ਕਦਾਚਨ। ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪੋऽਸਿ ਬੋਧਾਤ੍ਮਾ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਃ ਸੁਖਂ ਚਰ

ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਾਵ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਕਦੇ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ, ਵਿਅਕਤ ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਟੱਲ ਹੈਂ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਓ।