ਅष੍ਟਾਵਕ੍ਰਗੀਤਾ

ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜੋ ਯੋਗੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਫਲ ਜਾਂ ਪਾਪ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੋਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਿਨਕੇ ਤੱਕ, ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਕੇਵਲ ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਵੈਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਦਵੈਤ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ! ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਤਿਆਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਵਿਗਾਓ ਤੇ ਵਿਘਟਨ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰੋ।" ਇਹ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਏਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਵਿਘਟਨ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਗਤ ਸਿੱਧਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿਚ ਸੱਪ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਟਨ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਸਮਾਨ, ਪੂਰਨ, ਆਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ ਵਿਚ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਮੌਤ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਘਟਨ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਅਨੰਤ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਮਟਕਾ ਵਾਂਗ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ ਹੈ, ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ—ਸਿਰਫ਼ ਵਿਘਟਨ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਮਹਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ। ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ—ਸਿਰਫ਼ ਵਿਘਟਨ। ਮੈਂ ਚਾਂਦੀ ਵਾਲੀ ਸੀਪੀ ਵਾਂਗ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ—ਸਿਰਫ਼ ਵਿਘਟਨ।" "ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸਭ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗਿਆਨ ਜਿਸਨੂੰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਿਆਗ, ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ, ਨਾ ਵਿਘਟਨ।" ਜਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਅਨੰਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ, ਵਿਚ ਜਗਤ ਦੀ ਨੌਕਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਡੁੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬੇਚੈਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਅਨੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਠਦੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਇਹ ਉਠੇ ਜਾਂ ਡਿੱਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਲਾਭ ਹੈ ਨਾ ਹਾਨੀ। ਇਸ ਅਨੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਾਕਾਰ—ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਂ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।" "ਆਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਉਸ ਅਨੰਤ, ਨਿਰਮਲ ਵਿਚ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਅਲਿਪਤ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ—ਇਸ ਵਿਚ ਹੀ ਮੈਂ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ।" "ਅਹਾ! ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ; ਜਗਤ ਜਾਦੂ ਦੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ, ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਬੰਧਨ ਤਾਂ ਹੈ ਜਦ ਮਨ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਛੱਡਦਾ, ਫੜਦਾ, ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਖਸ਼ ਤਾਂ ਹੈ ਜਦ ਮਨ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ, ਨਾ ਫੜਦਾ, ਨਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ। ਜਦ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਹੈ; ਜਦ ਮਨ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 'ਮੈਂ' ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੰਧਨ; ਜਿੱਥੇ 'ਮੈਂ' ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਮੋਖਸ਼। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੁਝ ਵੀ ਫੜ ਨਾ, ਨਾ ਛੱਡ, ਭਾਵੇਂ ਅਣਮਨਿਆ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਜੋੜੇ, ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ? ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾ, ਤਿਆਗ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ।" "ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਿਰਫ਼ ਜਗਤ ਦੇ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੀਊਣ, ਖਾਣ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਚੰਜਲਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅਸਾਰ, ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਤੇ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ, ਕਿਹੜਾ ਯੁੱਗ ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹਾਲਾਤ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋੜੇ ਨਹੀਂ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਉਹ ਕਰ, ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰ।" "ਨਾ ਤਪੱਸਵੀਆਂ, ਨਾ ਸੰਤਾਂ, ਨਾ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਨਿਰਾਸਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ?" "ਜਿਸ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਕੌਣ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ? ਵਿਰਾਗ ਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਤ ਹੀ ਸਮਝ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨ; ਉਸੀ ਪਲ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਵੇਂਗਾ।" "ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਜਗਤ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਛੱਡ ਦੇ। ਇੱਛਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਤੂੰ ਅੱਜ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਟਿਕਿਆ ਰਹੀਂ।" ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇੱਛਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਤੇ ਧਨ, ਜੋ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਵੇਖ।" "ਇਹ ਦਿਨ—ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਪੰਜ—ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਹਨ: ਦੋਸਤ, ਧਰਤੀ, ਧਨ, ਘਰ, ਪਤਨੀ, ਵਾਰਸ ਤੇ ਜਾਇਦਾਦ।" "ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸੰਸਾਰਿਕਤਾ ਹੈ; ਪੱਕੀ ਵਿਰਾਗੀਤਾ ਤੇ ਨਿਰਲੋਭ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾ।" "ਬੰਧਨ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਅਸਤੀ ਤੋਂ ਅਲਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਹੀ ਚੇਤਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੈਂ; ਜਗਤ ਜੜ ਤੇ ਅਸੱਤ ਹੈ। ਇਗਿਆਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਇਹ ਤੇਰੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਿਉਂ?" "ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਰੀਰ, ਤੇ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਜੁੜਿਆ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।" "ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਮਨ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।" "ਕਿੰਨੇ ਜਨਮ ਲੰਘ ਗਏ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਐਸੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਹੁਣ ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਅੱਜ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਨੁਤਪੱਤੀ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਸਭ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ, ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ।